Amasya
Coğrafi işaretli ürünler

Amasya

Orta Karadeniz’in iç kesiminde, Yeşilırmak’ın dağlar arasında açtığı vadi ile çevredeki verimli ovalar üzerinde gelişen Amasya, köklü tarihi ve üretim kültürüyle öne çıkar.

AdanaAdıyamanAfyonkarahisarAğrıAmasyaAnkaraAntalyaArtvinAydınBalıkesirBilecikBingölBitlisBoluBurdurBursaÇanakkaleÇankırıÇorumDenizliDiyarbakırEdirneElazığErzincanErzurumEskişehirGaziantepGiresunGümüşhaneHakkariHatayIspartaMersinİstanbulİzmirKarsKastamonuKayseriKırklareliKırşehirKocaeliKonyaKütahyaMalatyaManisaKahramanmaraşMardinMuğlaMuşNevşehirNiğdeOrduRizeSakaryaSamsunSiirtSinopSivasTekirdağTokatTrabzonTunceliŞanlıurfaUşakVanYozgatZonguldakAksarayBayburtKaramanKırıkkaleBatmanŞırnakBartınArdahanIğdırYalovaKarabükKilisOsmaniyeDüzce
1İlk tescilMerzifon Keşkeği26Son tescilAmasya Gömbesi

Amasya hakkında

Amasya’nın yerleşim tarihi Neolitik ve Kalkolitik çağlara kadar uzanır; höyüklerde bulunan seramikler, silahlar ve mimari kalıntılar bu erken dönemleri belgeler. Hitit, Frig, Pers, Pontus, Roma, Bizans, Selçuklu, İlhanlı ve Osmanlı yönetimlerini yaşayan kent, Yeşilırmak vadisindeki korunaklı konumu sayesinde bölgesel bir yönetim ve kültür merkezi olmuştur. Pontus krallarının kaya mezarları, kale ve tarihî kent dokusu bu çok katmanlı geçmişin belirgin izleridir.

İl merkezi, Yeşilırmak’ın içinden geçtiği dar ve derin bir vadide, sarp kaya kütleleri ile nehir arasında kurulmuştur. İl toprakları kuzeyde Karadeniz dağ kuşağının uzantıları, güneyde İç Anadolu’ya yaklaşan plato ve ovalarla çeşitlenir. Deniz kıyısında bulunmamasına rağmen Karadeniz Bölgesi içinde yer alan Amasya’da yükselti ve vadilerin etkisiyle iklim kısa mesafelerde değişir; Suluova, Merzifon ve Gümüş ovaları önemli tarım alanları oluşturur.

Yeşilırmak ve kollarının beslediği vadiler ile ovalar, Amasya’da meyvecilik, sebzecilik, tahıl üretimi ve hayvancılığın birlikte gelişmesini sağlamıştır. Elma bahçeleri, çiçek bamyası üretimi ve farklı ilçelerde sürdürülen bağ-bahçe kültürü ilin tarımsal kimliğinde belirgindir. Mermer yatakları, dokumacılık ve bakırcılık gibi zanaat alanları ile keşkek başta olmak üzere tören yemekleri, doğal kaynakların ve kuşaktan kuşağa aktarılan üretim bilgisinin kültürel karşılığını oluşturur.

Amasya’nın coğrafi işaretli ürünleri

Yeşilırmak vadisi ile Suluova, Merzifon ve Gümüş ovalarının sağladığı su ve tarım imkânları; Amasya Misket Elması, Amasya Çiçek Bamyası ve yöresel yemeklerin hammadde çevresini besler. İlin jeolojik yapısı Amasya Beji Mermeri gibi doğal taş ürünlerine, köklü zanaat ve tören kültürü ise dokuma ile keşkek geleneğine ayrı bir üretim zemini kazandırır.

Amasya’nın coğrafi işaret envanterinde yöresel yemekler, tatlılar ve hamur işleri, el sanatları ve dokumalar, yetiştirilen ürünler ve diğer ürünler olmak üzere 26 ürün yer alır. Bu çeşitlilik, ilin coğrafi işaret varlığının tek bir üretim alanıyla sınırlı olmadığını gösterir.

İlin ürün varlığında yöresel yemekler grubunda 10 kayıt, tatlılar ve hamur işleri grubunda 7 kayıt, el sanatları ve dokumalar grubunda 4 kayıt, yetiştirilen ürünler grubunda 4 kayıt ve diğer ürünler grubunda 1 kayıt bulunur. Yöresel yemekler grubunda Merzifon Keşkeği, Amasya Baklalı Dolması ve Amasya Etli Çiçek Bamyası Yemeği yer alır. Tatlılar ve hamur işleri grubunda Amasya Çöreği, Burmalı Amasya Çöreği ve Amasya Yağlısı yer alır. El sanatları ve dokumalar grubunda Amasya Semaveri, Yassıçal Çuha Dokuması ve Gediksaray Dokuması yer alır. Yetiştirilen ürünler grubunda Amasya Çiçek Bamyası, Amasya Misket Elması ve Amasya Kirazı yer alır. Diğer ürünler grubunda Amasya Beji Mermeri yer alır.

Tescil dizisi Merzifon Keşkeği ile 2014 yılında başlar; en güncel kayıt Amasya Gömbesi için 2026 yılında yapılmıştır. Envanterde Mahreç İşareti ve Menşe Adı türündeki kayıtlar yer alır; her ürünün kapsamı ve yöreyle ilişkisi kendi sayfasındaki sicil bilgileri üzerinden ayrıntılı olarak izlenebilir.