Yassıçal Çuha Dokuması

Dokuma iplikleri ve araçları

Kırmızı pamuk ip, krem atkı ipi, 20 adet polyester katkılı pamuk ip bobini, mekik, kumaş çıkrık, çözgü hazırlama tezgâhı ve dokuma tezgâhı. İsteğe göre ipek ipliklerde kullanılabilir.

Masura ve gücü ipliklerinin hazırlanması

Üç kat kırmızı pamuk ip çıkrıkla masuraya sarılır, atkı ipi de ayrı bir masuraya sarılıp hazırlanır. Tezgâhın arkasından ön kısmına doğru uzanan çözgü iplerinin dokuma esnasında pedallar yardımı ile aşağı yukarı hareket ettirilmesi ve arasından mekik yardımıyla dokuma ipinin geçirilmesi gerekir. Yöremizde çözgü iplerine bu hareketi verebilmek için iplik gücüler kullanılır.

Pedallara bağlı olan çözgü iplerinin altında bir ve çözgü iplerinin üzerinde iki ayrı çubuktan uzanan gücü iplikleri çözgü iplerin, pedal yardımı ile hem aşağı çekilmesini hem de yukarı çekilmesini sağlar. Aynı çözgü ipinde olduğu gibi, çözgüye bağlı her 80 gücü ipi bir çile diye adlandırılır ve arları renkli ponponlarla işaretlenir.

Bu gücü ipliği çözgünün (tezgâhta dokunacak kumaşın) enine göre elde 8 veya 10 çile olarak hazırlanır. Gücüler üzerinde bulunan renkli ponponlar, çile başlarını ifade eder. Çile başları ise yapılacak olan dokuma enini belirlemekte kullanılır. 10 çileden, 50 cm eninde çözgü oluşturulurken, 8 çileden, 38–40 cm eninde çözgü elde edilir. Göynek ve çarşaflar 8 çileden dokunurken, örtüler 7 çileden dokunur.

İpleri ve masuraları hazırlama

Belirlenen dokumanın, en ölçülerine göre çözgü dolabında çözgüler çözülür, 4 turda bir çile elde edilir ve nişanlanır (işaret), çözgü çözme işlemine devam edilir, istenen ölçülere ulaşana kadar devam edilir.

Çözgünün gücüden geçirilmesi

Çözgü, sol ele alınıp işaretlenen yer üst kısma gelecek şekilde tutulur. Elde tutulan iplerden birer tanesi, başka bir kişinin yardımıyla ön ve arka gücülerden geçirilir. İpler bitinceye kadar işlem tekrarlanır.

Çözgünün taraktan geçirilmesi

Ön ve arka gücülerden birer adet alınan ipler tarağın bir dişinden geçirilir ve ipler bitinceye kadar işlem tekrarlanır. Taraktan geçirilen ipler, uçları aynı uzunlukta olacak şekilde birbirine bağlanır ve kumaşa dikilir. Dokuma tezgâhına çözgü geçirilerek ipler gerginleştirildikten sonra dokumaya hazır hale gelir.

Tahtalı tekniği

Tarak arkasından ayakçağa basmadan alt ve üst ipler üçer üçer ayrılarak toplamda 6 ip bir motifin temelini oluşturacak şekilde, tahtanın bir altından ve bir üstünden geçirilir. Dokumacı, ayakçağa basmadan tezgâhın arka kısmından düz tahtayı kendine doğru çekerek dik hale getirir. Açılan ağızlıktan mekiğe takılan üç katlı kırmızı ip geçirilir ve tahta geri itilir, tüfeyle oturtulur.

Ayakçağa basılarak krem atkı ipi mekikle atılıp tüveyle oturtulur ve üç kez aynı işlem tekrarlanır. Bu işleme ”tahta kaldırma” denir. Yöresel olarak tahtalı motifi diye adlandırılan geometrik bezeme, iki renk tekrarının kare formunda oluşturduğu sıralamalı bağlantılı yatay yönde, iki sıra tekrar ile farklı aralıklarla bezenmiştir. Boşluk aralarına ana ve ara motiflerin bezenmesiyle oluşturulmuştur. Dokuma bittikten sonra saçak boyu ayarlanır, Tezgâhtan makasla kesilerek çıkartılır. Saçakları bağlanır.

Kenar temizliği yapılıp ütülenir ve kullanıma hazır hale getirilir.