Coğrafi işaretli ürün · Amasya
Yassıçal Çuha Dokuması, Amasya’da tahtalı teknikle üretilen renkli bir el dokumasıdır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Yassıçal Çuha Dokuması nedir?
Yassıçal Çuha Dokuması, renkli pamuk ipliklerle ve isteğe bağlı ipek ipliklerle Amasya’da dokuma tezgâhlarında üretilen bir dokumadır. Ürünün yapımında tahtalı tekniği kullanılır.
Dokuma; gömlek, çarşaf, örtü, kefen bezi, salon takımı, pike, çanta ve kırlent gibi farklı ürünlerin yapımında değerlendirilir. Boyutları, dönüştürüleceği ürüne göre değiştiği için sabit değildir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Tahtalı dokuma tekniği
Tahtalı teknik, Yassıçal Çuha Dokumasının üretiminde kullanılan temel yöntemdir. Bu teknikte alt ve üst ipler üçer üçer ayrılır; toplam altı ip, motifin temelini oluşturacak biçimde tahtanın altından ve üstünden geçirilir.
Renk düzeni
Dokumada ağırlıklı olarak kırmızı renk tercih edilir. Turkuaz, mavi, yeşil, turuncu, sarı, mor ve pembe gibi canlı renkler de kullanılır.
Desen repertuvarı
Dokumada Eminem, Süleyman, Mehmet Dede, Tekke Peşkürü, Deveci, Sinekli, Kara Viran ve Çift Mekik adlarıyla anılan desenler kullanılır. Tahtalı motifi olarak adlandırılan geometrik bezeme, iki renk tekrarının kare formunda oluşturduğu sıralamalı ve bağlantılı yatay düzenle kurulur; boşluklar ana ve ara motiflerle bezenir.
Tablo-1: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Eminem | Tekke Peşkuru | Süleyman | Sinekli |
|---|---|---|---|
| Kara Viran | Mehmet Dede | Çift Mekik | Deveci |
Dokuma nasıl üretilir?
İplik ve masuraların hazırlanması
Üretimde kırmızı pamuk ipi, krem atkı ipi, 20 adet polyester katkılı pamuk ip bobini, mekik, kumaş çıkrık, çözgü hazırlama tezgâhı ve dokuma tezgâhı kullanılır; isteğe bağlı olarak ipek iplik de kullanılabilir. Üç kat kırmızı pamuk ipi çıkrıkla masuraya sarılır; atkı ipi de ayrı bir masurada hazırlanır.
Çözgünün hazırlanması
Dokuma sırasında çözgü ipleri pedallarla aşağı yukarı hareket ettirilir ve aralarından mekikle dokuma ipi geçirilir. Çözgü iplerine bu hareketi vermek için iplik gücüleri kullanılır; pedallara bağlı çözgü iplerinin altında bir, üzerinde ise iki ayrı çubuktan uzanan gücü iplikleri çözgünün aşağı ve yukarı çekilmesini sağlar. Çözgüye bağlı her 80 gücü ipi bir çile olarak adlandırılır ve çile araları renkli ponponlarla işaretlenir. Gücü ipliği, dokuma enine göre elde 8 veya 10 çile olarak hazırlanır; ponponlar çile başlarını gösterir ve bu başlar dokuma eninin belirlenmesinde kullanılır. 10 çileden 50 cm eninde, 8 çileden ise 38-40 cm eninde çözgü oluşturulur. Göynek ve çarşaflar 8 çileden, örtüler ise 7 çileden dokunur; çözgü dolabında her 4 turda bir çile elde edilip işaretlenerek istenen ölçüye kadar çözgü çözülür.
Gücü ve taraktan geçirme
Çözgü, işaretli yeri üstte kalacak biçimde tutulur; iplerin her biri başka bir kişinin yardımıyla ön ve arka gücülerden geçirilir. İşlem ipler bitene kadar sürdürülür. Ön ve arka gücülerden alınan ipler, tarağın bir dişinden geçirilir ve tüm ipler tamamlanana kadar bu işlem tekrarlanır. Taraktan geçen ipler eşit uzunlukta bağlanıp kumaşa dikilir; çözgü tezgâha geçirilip gerginleştirildiğinde dokuma için hazır olur.
Tahta kaldırma ve dokuma
Tahtalı teknikte dokumacı, ayakçağa basmadan düz tahtayı tezgâhın arka kısmından kendine doğru çekerek dikleştirir. Açılan ağızlıktan mekiğe takılan üç katlı kırmızı ip geçirilir; tahta geri itilerek tüfeyle oturtulur. Ayakçağa basılarak krem atkı ipi mekikle atılır, tüveyle oturtulur ve aynı işlem üç kez tekrarlanır. Bu işlem tahta kaldırma olarak adlandırılır.
Bitirme işlemleri
Dokuma tamamlandığında saçak boyu ayarlanır ve ürün tezgâhtan makasla kesilerek çıkarılır. Kenar temizliği yapılan dokuma ütülenerek kullanıma hazır hâle getirilir.
Hangi ürünlerde kullanılır?
Yassıçal Çuha Dokuması; gömlek, çarşaf, örtü, kefen bezi, salon takımı, pike, çanta ve kırlent yapımında kullanılır. Dokumanın ölçüsü, kullanılacağı ürünün gerektirdiği boyuta göre belirlenir.
Amasya ile bağı nedir?
Coğrafi sınır Amasya ilidir ve dokumanın üretiminin tüm aşamalarının bu sınır içinde gerçekleşmesi gerekir. Dokumanın geçmişinin eskiye dayandığı, Amasya’nın dokumacılığı ve dokumaya dayalı ekonomisinde önemli bir yer tuttuğu belirtilir. Bu özellikler, ürün ile Amasya arasındaki ün bağının temelini oluşturur.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve işaret kullanımı
Yassıçal Çuha Dokuması, mahreç işareti olarak 14 Temmuz 2023 tarihinde 1411 numarayla tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 22 Aralık 2021 tarihinden itibaren korunur. Yassıçal Çuha Dokuması ibareli logo ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Bunun mümkün olmadığı durumlarda logo ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim yapısı
Denetimler, Amasya Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde; Amasya Ticaret ve Sanayi Odası, Amasya Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği, Amasya Millî Eğitim Müdürlüğü, Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Amasya Halk Eğitim Merkezinden ürün konusunda uzman birer üyenin yer aldığı, en az 5 kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler düzenli olarak yılda bir kez yapılır; ihtiyaç veya şikâyet hâlinde her zaman denetim gerçekleştirilebilir.
Denetim ölçütleri ve yetkiler
Denetimde üretimde kullanılan bileşenlerin uygunluğu, üretim metoduna uygunluk ile Yassıçal Çuha Dokuması ibaresi, logosu ve mahreç işareti ambleminin doğru kullanımı kontrol edilir. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.