Coğrafi işaretli ürün · Amasya
Merzifon’da pamuk iplikle iki ayaklı kamçılı tezgâhta üretilen geleneksel el dokumasıdır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Merzifon Dokuması nedir?
Merzifon Dokuması, pamuk iplik ve iki ayaklı kamçılı tezgâh kullanılarak Amasya’nın Merzifon ilçesinde üretilen bir el dokumasıdır. Dokumanın zemini genellikle beyazdır.
Gömlek, iç çamaşırı, çarşaf, peşkir, peştamal ve örtü gibi çeşitli ürünlerin yapımında kullanılan dokuma, yörede “bez” adıyla da anılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Tezgâh ve dokuma düzeni
Merzifon Dokumasının temel teknik niteliğini iki ayaklı kamçılı tezgâh oluşturur. Dokuma geleneğinde potlu, düz, bürük, alaca, kıvratma, çarşaf ve potlu çarşaf olmak üzere farklı dokuma biçimleri bulunur.
Dokuma türleri ve yüzey etkisi
Düz dokumada atkı ve çözgü iplikleri 90° açıyla kullanılır; dokuma tek renkli veya renkli olabilir. Bürük dokuma potlu ve düz dokuma tekniklerini birleştirir; alaca dokumada iki rengin birbirine yansımasıyla renklendirme yapılır, kıvratma dokuma ise esnek ve lastikli iplikle dokunan düz dokumadır. Çarşaf dokuması bez ayağı tekniğiyle üretilirken potlu çarşaf dokumada atkı ve çözgü iplikleri 1-2 veya 2-3 cm mesafelerle ve 90° açıyla kullanılır.
Motifler ve saçak bağları
Dokumacılar duygu ve düşüncelerini motiflere yansıtır; motifler Türk işi, tel kırma ve kanaviçe yöntemleriyle uygulanır. Geometrik desen, gül dalı, kuşburnu çiçeği, papatya ve gelin duvağı, en çok kullanılan motif ve desenler arasındadır. Dokumanın uçları genellikle 7 ile 25 cm arasında değişen makrame saçaklarla bağlanır; boncuklu bükme, cin düğümü, çarşaf bağı ve makrame düğümü bu saçak bağlama örneklerindendir.
Tablo-1: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Logo özellikleri | ||
|---|---|---|
| Renk | C:11 M:100 Y:100 K:54 | C:39 M:64 Y:89 K:35 |
| Yazı karakteri | Merzifon: Arrus BT | Dokuması: H.H. Samuel |
Tablo-2: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Geometrik desen | Gül dalı |
|---|---|
| Gelin duvağı | Kuşburnu çiçeği, papatya, geometrik desen |
Tablo-3: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Boncuklu bükme | Cin düğümü | Çarşaf bağı | |
|---|---|---|---|
| Makrame düğümü | Makrame düğümü |
Üretim süreci nasıl ilerler?
İplik ve tezgâhın hazırlanması
Üretimde kırmızı başta olmak üzere turkuaz, mavi, yeşil, turuncu, sarı, mor ve pembe gibi canlı renklerde pamuk iplik kullanılır. İp numaraları motif, desen ve tekniğe göre değişir; renkli çizgilerde ve çözgüde 60/2, atkıda ise 30/2, 20/2 ve benzeri numaralı iplikler kullanılır. Dokuma için metal kamçılı tezgâh kullanılır; tezgâh genişliği genellikle 60 cm, 120 cm veya 150 cm’dir ve tezgâhta levend, toka, tarak, ikili ayak, kamçı, oklava, gücü ve selvin gibi parçalar yer alır.
Çözgü ve dokuma işlemi
Dokuma işlemine çözgü yapımıyla başlanır; çözgü ipleri tezgâha alındıktan sonra tahar ve armür teknikleri uygulanır ve atkı ile çözgü iplikleri birlikte kullanılarak düz dokuma başlatılır. Masura yerleştirilmiş mekik, ayakçıklar, tufa ve tokmakla çalıştırılan tezgâhta sağdan sola ve soldan sağa hareket ettirilir. Kamçının iple çekilmesiyle çalışan dokuma sistemi, mekiğin karşılıklı geçişleri tekrarlanarak dokumayı tamamlar.
Kumaşın tamamlanması
Dokuma tamamlandığında kumaş tezgâhtan çıkarılır ve saçak bağları hazırlanır. Dokumanın uçları genellikle 7 ile 25 cm arasında değişen makrame tekniğindeki saçaklarla bağlanır. Potlu dokumada pot yüksekliği için atkı ve çözgü iplikleriyle 1-2 veya 2-3 cm mesafeler verilir; bürük, alaca, kıvratma, çarşaf ve potlu çarşaf türleri de ilgili tekniklerle üretilir.
Piyasaya nasıl arz edilir?
Piyasaya arz biçimi
Merzifon Dokuması genellikle top kumaş halinde piyasaya arz edilir. Sipariş üzerine farklı boyutlarda üretilmesi de mümkündür.
Merzifon’la bağı nedir?
Merzifon Dokumasının coğrafi sınırı Amasya ili Merzifon ilçesidir. Ürün, Merzifon’da köklü bir geçmişe sahip olması ve ilçenin ekonomisi ile kültüründeki yeri nedeniyle coğrafi sınırla ün bağı taşır. Bu ün bağının korunması için Merzifon Dokumasının tüm üretim aşamalarının coğrafi sınır içinde gerçekleşmesi gerekir.
Tarih ve üretim kültürü
Merzifon Dokumasının geçmişi 19. yüzyıla dayanır. Dokuma, Merzifon’un ekonomik ve kültürel hayatında yer alır; yöredeki çeyiz sandıklarında da bulunur.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı
Merzifon Dokuması, mahreç işareti olarak 5 Ağustos 2024 tarihinde 1623 numarayla tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 30 Eylül 2021 tarihinden itibaren korunmaktadır.
İbare, amblem ve logo kullanımı
Merzifon Dokuması ibaresi, logo ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürün ya da ambalaj üzerinde kullanılamadığında ibare, logo ve amblem işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Logo kullanımı isteğe bağlıdır; logo için C:11 M:100 Y:100 K:54 ve C:39 M:64 Y:89 K:35 renk değerleri, “Merzifon” için Arrus BT ve “Dokuması” için H.H. Samuel yazı karakterleri belirlenmiştir.
Denetimin yürütülmesi
Denetimler, Merzifon Ticaret ve Sanayi Odasının koordinasyonunda; bu oda, Merzifon Halk Eğitim Merkezi ve Merzifon Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği Terziler ve Hazır Elbiseciler Esnaf Odasından ürün konusunda uzman birer kişinin katılımıyla oluşan üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetim düzenli olarak yılda bir defa yapılır; gerekli görülen hâllerde ve şikâyet üzerine her zaman gerçekleştirilebilir. Denetimde iplik ve dokuma tezgâhının uygunluğu, özellikle pamuklu iplik ve kamçılı tezgâh kullanımı, üretim metoduna ve ürün özelliklerine uygunluk ile ibare, logo ve mahreç işareti ambleminin kullanımı kontrol edilir. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir; tescil ettiren ise hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.