Coğrafi işaretli ürün · Amasya
Amasya’nın Merzifon ilçesinde pamuk iplikle iki ayaklı kamçılı tezgâhlarda üretilir. Genellikle beyaz zeminli dokuma, farklı örgü çeşitleri, işlenen motifleri ve makrame saçak bağlarıyla tamamlanır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Merzifon Dokuması nedir?
Merzifon Dokuması; pamuk iplik ve iki ayaklı kamçılı tezgâh kullanılarak Amasya ili Merzifon ilçesinde üretilen el dokumasıdır. Merzifon Dokuması gömlek, iç çamaşırı, çarşaf, peşkir, peştamal, örtü vb. birçok ürünün üretiminde kullanılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Beyaz zemin ve yöresel dokuma geleneği
Zemini genellikle beyazdır.
Merzifon ilçesinin ekonomisinde ve kültüründe önemli bir yere sahiptir.
Coğrafi sınırdaki çeyiz sandıklarında yer alır.
Dokuma, coğrafi sınırda “bez” olarak da adlandırılır.
Eski yıllarda çok çeşitli dokumalar yapılmasına rağmen günümüzde kullanılmakta olan dokuma şekillerine aşağıda yer verilmektedir.
Potlu, düz ve diğer dokuma çeşitleri
Potlu dokuma: Çarşaf, peşkir ve peştamal gibi dokusu yüksek ürünlerin üretiminde tercih edilen dokuma şeklidir.
Düz dokuma: Atkı ve çözgü ipliklerinin 90°’lik açı verilerek kullanıldığı, tek renkli veya renkli dokumadır.
Bürük dokuma: Düz dokuma tekniği ve potlu dokuma tekniği ile üretilen dokuma olup kadın dış giyim ve ev tekstil ürünlerinin üretiminde kullanılır.
Diğer dokuma şekillerine göre daha az üretilir.
Alaca dokuma: Potlu ve düz dokumada renklendirme yapılırken iki rengin birbirine yansıması şeklinde üretilen dokumadır.
Diğer dokuma şekillerine göre çok daha az üretilir.
Kıvratma dokuma: Esnek ve lastikli iple dokunan düz dokumadır.
Çarşaf dokuması: Bez ayağı dokuma tekniği ile üretilen dokumadır.
Potlu çarşaf dokuma: Atkı ve çözgü ipliklerinin 1–2 veya 2–3 cm’lik mesafelerle ve 90°’lik açı ile kullanılması suretiyle üretilen dokumadır.
Motifler, saçaklar ve kullanım biçimleri
Dokumacılar, duygu ve düşüncelerini motiflere yansıtırlar.
Merzifon Dokumasında en çok kullanılan motif ve desenlere aşağıda yer verilmektedir.
Geometrik desen Gül dalı Kuşburnu çiçeği, papatya, Gelin duvağı geometrik desen Merzifon Dokumasının sonları genellikle, uzunluğu 7 ile 25 cm arasında değişen ve makrame tekniğiyle yapılan saçaklarla bağlanır.
Merzifon Dokumasında en çok kullanılan saçak bağlamalarına aşağıda yer verilmektedir.
Peşkir, peştamal, dış giyim gibi ürünlerin üretiminde kullanılır.
Dış ve iç giysi üretiminde kullanılır.
Dar ve geniş çizgili soba borusu, boncuklu bükme, cin düğümü, kelebek bağlama, düz bükme, çarşaf bağı, yürek bağı, baklava, sarhoş sokağı, örümcek bağlama ve süper bağ adı verilen saçak bağlamaları kullanılır.
Sicilde gösterilen desenler
Sicilin 3. sayfalarındaki ad ve değerler korunmuştur. Motif fotoğrafları bağlantılı özgün sicil PDF’sinde yer alır.
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
Sicilin 3. sayfalarındaki ad ve değerler korunmuştur. Motif fotoğrafları bağlantılı özgün sicil PDF’sinde yer alır.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Kaynak örneği | Desen adı |
|---|---|
| 1 | Geometrik desen |
| 2 | Gül dalı |
| 3 | Gelin duvağı |
| 4 | Kuşburnu çiçeği, papatya, geometrik desen |
Sicilde gösterilen saçak bağları
Sicilin 3. sayfalarındaki ad ve değerler korunmuştur. Motif fotoğrafları bağlantılı özgün sicil PDF’sinde yer alır.
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Sicilin 3. sayfalarındaki ad ve değerler korunmuştur. Motif fotoğrafları bağlantılı özgün sicil PDF’sinde yer alır.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Kaynak örneği | Saçak bağlama adı |
|---|---|
| 1 | Boncuklu bükme |
| 2 | Cin düğümü |
| 3 | Çarşaf bağı |
| 4 | Makrame düğümü |
| 5 | Makrame düğümü |
Nasıl üretilir?
Pamuk ipliği ve tezgâh parçaları
- **İplik:** Kırmızı başta olmak üzere turkuaz, mavi, yeşil, turuncu, sarı, mor ve pembe gibi canlı renklerdeki pamuk iplik kullanılır. Motif, desen ve tekniğe bağlı olarak ip numaraları değişir. Renkli çizgilerde kullanılan ipin numarası, çözgülerde kullanılan beyaz iplerle aynı olup 60/2’dir. Atkıda ise 30/2, 20/2 vb. numaralı ipler kullanılır.
- **Tezgâh:** Metalden yapılmış kamçılı tezgâh kullanılır. Tezgâh genişliği genellikle 60 cm, 120 cm veya 150 cm’dir.
- **Levend:** İpliklerin sarıldığı bölüm olup metal tezgâhın başında iki adet bulunur.
- **Toka:** Tezgâhın “kanal” olarak adlandırılan kısmına iple bağlı olan ve mekiğin çalışmasını sağlayan parçadır.
- **Tarak:** Tefe üzerinde bulunan ve ipleri dokumaya hazırlayan bölümdür.
- **Ayak:** 1 m uzunluk ve 15 cm genişlikteki tahtadan yapılmış kasaların açılmasını ve mekiğin hareket etmesini sağlayan parçadır. İkili ayak kullanılır.
- **Kamçı:** Tezgâhın üst kısmında asılı duran ve mekiğe hız veren kanalları çalıştıran bölmedir. Kamçı iple çekilince dokuma sistemi çalışır.
- **Oklava:** Genellikle lastikten yapılır ve dokuma sırasında gücüye ağızlık açar. Üç adettir.
- **Gücü:** Tezgâhın en önemli parçası olup ince tahtalardan yapılır. Oklavaların ağızlık açmasını ve iplerin tel tel ayrılmasını sağlar.
- **Selvin:** Ağaçtan yapılan, üzerinde kanallar bulunan ve kendi etrafında dönerek gücüleri hareket ettiren parçadır. Dokuma işlemine çözgü yapımıyla başlanır. Çözgü ipleri tezgâha alındıktan sonra tahar ve armür teknikleri uygulanarak ve atkı ile çözgü ipleri birlikte kullanılarak düz dokuma işlemi başlar. Tezgâhın başına geçilerek ayakçıklara sağ ayak ile basılır, sol el ile tufa ileriye itilir, mekik içerisine masura konur, mekik yuvasına yerleştirilir.
Kamçılı mekikle dokuma ve saçaklar
Daha sonra sağ el ile tokmak hızlıca çekilir, mekiğin sağdan sola geçişi sağlanıp tufa içeri doğru geri çekilir ve sol ayak basılır. Mekik soldan sağa geçer. Bu işlem tekrarlanarak dokuma tamamlanır. İşlem bittiğinde dokunan kumaş tezgâhtan çıkartılır. Tezgâhtan çıkan kumaşın saçak bağları hazırlanır. Merzifon Dokumasının zemini genellikle beyazdır. Motifler Türk işi, tel kırma ve kanaviçe yöntemleriyle uygulanır.
Dokumanın sonları genellikle, uzunluğu 7 ile 25 cm arasında değişen ve makrame tekniğiyle yapılan saçaklarla bağlanır. Dokuma şekillerine aşağıda yer verilmektedir.
Potlu, düz ve birleşik dokuma teknikleri
- Potlu dokumalarda, atkı ve çözgü ipleriyle 1–2 veya 2–3 cm’lik mesafeler verilerek pot yüksekliği oluşturulur.
Düz dokuma tek renk veya renkli olabilir. Atkı ve çözgü iplikleri 90°’lik açı verilerek kullanılır.
- Bürük, potlu ve düz dokuma teknikleri birlikte kullanılarak üretilir.
- Potlu ve düz dokumada iki rengin birbirine yansıması şeklinde renklendirme yapılarak alaca dokuma üretilir.
- Düz dokumada esnek ve lastikli ip kullanılırsa kıvratma dokuma elde edilir.
- Çarşaf dokuması, bez ayağı tekniği ile üretilir.
- Potlu çarşaf; atkı ve çözgü ipliklerinin 1–2 veya 2–3 cm’lik mesafelerle ve 90°’lik açı ile kullanılması suretiyle dokunur.
Top kumaş ve sipariş ölçüleri
Merzifon Dokuması genellikle top kumaş halinde piyasaya arz edilir. Sipariş üzerine farklı boyutlarda üretilmesi de mümkündür.
Yöreyle bağı nedir?
Merzifon Dokuması coğrafi sınırda köklü bir geçmişe sahiptir. Merzifon ilçesinin ekonomisinde ve kültüründe önemli bir yeri vardır. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Merzifon Dokumasının tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Boncuklu bükme Cin düğümü Çarşaf bağı Makrame düğümü Makrame düğümü Merzifon Dokumasının geçmişi 19. yüzyıla dayanır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Logo kullanımı isteğe bağlıdır. Sicilde logo renkleri ve yazı karakterleri şöyle verilir:
- Birinci renk: C:11 M:100 Y:100 K:54.
- İkinci renk: C:39 M:64 Y:89 K:35.
- Merzifon yazısı: Arrus BT.
- Dokuması yazısı: H.H. Samuel.
1623 tescil numaralı Merzifon Dokuması mahreç işareti olarak 5 Ağustos 2024 tarihinde tescil edilmiştir. Dokuması ibaresi, sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Dokuması ibaresi, logosu ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler Merzifon Ticaret ve Sanayi Odasının koordinasyonunda üç kişilik merci tarafından yürütülür. Merzifon Ticaret ve Sanayi Odası, Merzifon Halk Eğitim Merkezi ile Merzifon Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği Terziler ve Hazır Elbiseciler Esnaf Odasından birer ürün uzmanı katılır. Denetim yılda bir defa, gerekli görülen hallerde ve şikâyet üzerine her zaman yapılır.
Üretimde kullanılan ipliklerin ve dokuma tezgâhının uygunluğu. Özellikle pamuklu iplik ve kamçılı tezgâh kullanımı olmak üzere üretim metoduna uygunluk. Ürün özelliklerinin uygunluğu. Merzifon Dokuması ibaresi, logosu ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
