Coğrafi işaretli ürün · Amasya
Amasya Kirazı, Amasya’da 0900 Ziraat çeşidiyle üretilen sert dokulu ve tatlı bir kirazdır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Amasya Kirazı nedir?
Amasya Kirazı, Prunus avium L. türündeki 0900 Ziraat kiraz çeşidi kullanılarak Amasya ilindeki meyve bahçelerinde üretilen bir kirazdır. Tescilde ürün, işlenmiş ve işlenmemiş meyve ve sebzeler ile mantarlar grubunda yer alır.
Karakteristik renk, tat, meyve iriliği ve meyve eti sertliği ürünün temel ayırt edici nitelikleridir. Bu niteliklerin Amasya’nın coğrafi konumu ile uygulanan üretim metodunun etkisiyle oluştuğu belirtilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Çeşit kimliği
Amasya Kirazı’nın çeşit kimliği, 0900 Ziraat kirazına dayanır. Bu çeşit, Latince tür adı Prunus avium L. olan kirazlar içinde tanımlanır.
Doku, renk ve tat
Meyve eti sert, meyve kabuğu kırmızı ve tonlarında; meyve suyu ile meyve eti ise pembe ve tonlarındadır. Meyve tatlıdır ve iri, yuvarlak-geniş kalp şeklinde tanımlanır.
Ölçü ve bileşim değerleri
Suda çözünebilir kuru madde oranı en az %15; çekirdek ağırlığı 0,4-0,7 g, meyve ağırlığı ise 8-10 g aralığındadır. Sap ağırlığı 0,1-0,15 g, meyve eni 23-28 mm, meyve boyu 20-25 mm ve sap uzunluğu 4-5 cm olarak belirtilir.
Çatlamaya karşı dayanım
Meyvenin olgunlaşma dönemindeki iklim koşullarının genellikle yağışsız olması, çatlama oranının %3’ün altında kalmasına katkı sağlar. Mevsimsel şartlar, iklim, yetiştirme koşulları ve meyvenin olgunluk durumu ürün özelliklerinde değişkenlik yaratabilir.
Yetiştirme ve üretim nasıl yapılır?
Anaç ve fidan hazırlığı
Amasya Kirazı anaçlar üzerine aşılama yoluyla vejetatif olarak çoğaltılır; tohum anacı olarak genellikle mahlep kullanılır. Tohumlar nisan-mayıs aylarında fidan yetiştirme alanlarına ekilir; bakım gören fidanlar ertesi yılın yaklaşık ağustos-eylül döneminde aşılanacak hâle getirilerek genellikle göz aşısıyla aşılanır.
Bahçe tesisi ve dikim
Bahçenin durumuna göre uygun anaç-çeşit kombinasyonu belirlenir; sertifikalı fidanların tercih edilmesine ve iklim ile toprak koşullarına uygun anaçlarla aşılama yöntemlerinin kullanılmasına özen gösterilir. Aşısı tutan fidanlar kapama bahçelere 5 × 6 m, 6 × 7 m, 7 × 7 m veya 8 × 8 m gibi bahçeye uygun aralıklarla dikilir; dikim ekim sonundaki yaprak dökümünden başlayıp mevsim koşullarına bağlı olarak nisan ortalarına kadar sürebilir. Plantasyonda tozlayıcı çeşitlere yer verilmesi tavsiye edilir; Starks Gold ve Lambert uygun tozlayıcılar arasında sayılır. Dikimden önce fidanlara dikim budaması yapılır, fidanlar söküldükleri derinlikte dikilir ve sonrasında can suyu verilir.
Budama ve bahçe bakımı
Fidanlar kış ve yaz dönemlerinde modifiye lider sistemi veya merkezi lider sistemine göre budanır; budama ağacın güneş ışığını daha iyi almasına ve gelişmesine yardımcı olur. Budama, ağacın gelişme kuvvetine göre her yıl yapılır; dik büyüyen taç yapısı nedeniyle doruk dallı sistem tercih edilir ve çok soğuk kış dönemlerinde budama zamanı geciktirilebilir. Budama alet ve ekipmanları, bir ağaçtan diğerine geçmeden önce dezenfekte edilir.
Toprak, sulama ve gübreleme
Bahçe tesisinde kuru taban araziler seçilir; tınlı topraklar ile güney cepheli ve düşük rakımlı araziler tercih edilir. Ilıman ve karasal iklim özelliklerinin görüldüğü geçit kuşağı yetiştiricilik için uygun kabul edilir; ilkbahar geç donları ürünü olumsuz etkiler. Sulama kararı mevsimsel şartlar ve iklim koşullarına göre verilir; damlama veya mikro yağmurlama yöntemi tavsiye edilir. Bölgede genellikle hayvan veya çiftlik gübresi kullanılır; toprak tahlili gözetilerek iki yılda bir dekara 2-3 ton yanmış ahır gübresi verilmesi tavsiye edilir. Kök gübresi kasım-aralıkta, potasyum nitrat ise nisan-mayıs aylarında ağacın yaşı ve miktarı dikkate alınarak uygulanır; gübre ihtiyacının toprak ve yaprak analizleriyle belirlenmesi önerilir. Nisan ve mayıs aylarında sıra araları ile üzerleri ortalama 20’şer gün arayla 2-3 kez sürülerek toprak havalandırılır ve yabancı otla mücadele edilir; gübre, gövde ve köklere temas ettirilmeden taç izdüşümüne uygulanır.
Zirai mücadele
Meyve gözleri uyanmadan önce ve ilkbaharda, iklim verileri ile çiçeklenme durumu dikkate alınarak bitki zararlılarına karşı ilgili mevzuata uygun bitki koruma ürünleriyle zirai mücadele yapılır.
Hasat nasıl yapılır?
Amasya Kirazı, yeterli olgunluğa ulaşıp parlak kırmızı renk ve kendine özgü iriliğini aldığında elle hasat edilir. Meyveler saplarıyla birlikte, dallara zarar verilmeden ve gıda ile temasa uygun, fazla büyük olmayan kaplara toplanır.
Hasat ve muhafaza dönemi
Çiçeklenme ve hasat takvimi
Çiçeklenme zamanı nisan ayıdır; hasat haziran-ağustos aylarında yapılır. 200-1200 m arasındaki yükselti farklılıkları nedeniyle hasat periyodu ortalama üç aylık bir döneme yayılır.
Muhafaza koşulları
Ürün serin, kokulardan ari ve kuru ortamlarda depolanır; fazla bekletilmeden en kısa sürede tüketiciye sunulması esastır. Daha uzun süreli muhafazada kirazlar günlük olarak gıda ile temasa uygun kasa veya ambalajlara alınır ve soğuk hava depolarında ortalama 15 gün muhafaza edilerek tüketiciye arz edilir.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Amasya Kirazı’nın coğrafi sınırı Amasya ilidir ve ürün bu ildeki meyve bahçelerinde üretilir. Amasya, Orta Karadeniz’in ılıman iklimi ile karasal iklim özelliklerinin buluştuğu bir geçit bölgesindedir; bahçeler ova ile 1200 m rakıma kadar çıkan yamaç ve düze yakın arazilerde yayılmıştır.
Karadeniz’e yakınlık, Yeşilırmak, göller ve diğer su kaynakları, yükseltiler, nemli hava ve buharlaşma koşulları Amasya’da mikroklima özellikleri oluşturur. Olgunlaşma dönemindeki sıcaklıklar meyvenin su kaybının düşük kalmasına ve tatlı lezzetin korunmasına yardımcı olarak renk, tat, sertlik ve iriliğe katkı sağlar.
Doğu-batı yönleri açık yetiştirme alanları dengeli güneşlenmeyi destekler; yüksek gece-gündüz sıcaklık farkı ile doğru üretim metodu da ürün özelliklerini etkiler. Tınlı ve alüvyon bakımından zengin verimli topraklar, ağaçların vejetasyon dönemindeki nem ihtiyacını ve uygun toprak sıcaklığını karşılar.
Yetiştiricilik geleneği ve festivaller
Amasya’da kiraz bahçelerinin kurulması ve ilk yetiştiricilik faaliyetleri 1950’li yıllara dayanır. Ürün, günümüze ulaşan bölgesel kiraz festivallerine de konu olmuştur.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve işaret kullanımı
Amasya Kirazı, 18 Temmuz 2022 tarihinde 1166 tescil numarasıyla menşe adı olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 12 Ocak 2022 tarihinden itibaren korunmaktadır. Ürünün veya ambalajının üzerinde Amasya Kirazı ibaresi ile menşe adı amblemi yer alır; bunun mümkün olmadığı durumlarda ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur. Sicilde gösterilen logo, gıda işletmecileri tarafından isteğe bağlı olarak kullanılabilir.
Denetim yapısı
Denetimler, Yeşilırmak Havzası Kalkınma Birliği koordinatörlüğünde, Birlik ile Amasya İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün katılımıyla en az üç kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetim yılda en az bir kez gerçekleştirilir; şikâyet üzerine veya gerekli görülen hâllerde ek denetim yapılabilir ve denetim raporları her yıl Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur.
Denetim kapsamı ve yetkiler
Denetim mercii, coğrafi işaretin kullanım biçimini, hasat ile depolama ve muhafaza koşullarını ve üretim metoduna uygunluğu kontrol eder; tespit edilen uygunsuzluklar ile gerekli tedbirler ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.