Coğrafi işaretli ürün · Amasya
Amasya'nın menşe adıyla korunan, ince kabuklu, gevrek dokulu ve kendine özgü aromalı elmasıdır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Amasya Misket Elması nedir?
Amasya Misket Elması, elma ürünü içinde yer alan ve Malus domestica türüne bağlı bir çeşittir. Meyvesi ince kabuklu, beyaz etli, sulu, gevrek dokulu ve hoş kokuludur.
Meyve orta büyüklükte ve karın tarafı genişçedir; kabuğu sert, ince ve mumsu yapıdadır. Güneş gören yüzlerde koyu-parlak kırmızı, diğer yüzlerde ise açık kırmızı ile yer yer parlak yeşil zemin rengi görülür.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kabuk, renk ve meyve eti
Amasya Misket Elması'nın ince kabuğu, sert ve mumsu yüzeyiyle birlikte ayırt edilen fiziksel özelliklerindendir. Meyve eti hafif yeşilimtrak-beyaz renkte; tatlı, sulu ve gevrek dokuludur.
Koku ve aroma
Ürünün belirgin nitelikleri arasında kuvvetli koku ve aroma yer alır. Rengindeki parlaklık ile kendine özgü kokusu, ürünü görsel ve duyusal olarak ayırt etmeye yardımcı olur.
Çekirdek evi ve tohum yapısı
Çekirdek evi beş adet bölmeden oluşur ve yıldız biçimindedir. Çekirdekler parlak kahverengi ve dolgundur; sicil tablosunda çekirdek sayısı 4-6 aralığında verilir.
Çiçek özellikleri
Çiçekler yapraklarla birlikte açar; beyaz çiçekler ilk açıldıklarında genellikle açık pembedir. Çiçekler 2,5-3,5 cm çapında ve beş taç yapraklıdır.
Ölçülebilir meyve değerleri
Sicil tablosunda meyve ağırlığı 100-165 g, meyve eti sertliği 65-75 N, meyve eni 60-74 mm ve meyve boyu 54-66 mm aralığında gösterilir. Aynı tabloda kırmızılık oranı %30-50, meyve hacmi 110-190 ml, SÇKM değeri %10-14 ve pH değeri 3-5 aralığındadır.
Tablo-1 — Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| r a yl A | k a c O | at b u Ş | rt a M | n a s Ni | s yı a M | n a r zi a H | z u m m e T | s o st u ğ A | ül yl E | m ki E | m sı a K | k alı r A | m a pl o T |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| n ü sı G yı ğ a ÇiS | 1,05 | 1,15 | 2,46 | 3,57 | 3,44 | 2,46 | 2,22 | 3,05 | 6,41 | 8,12 | 4,61 | 1,80 | 40,34 |
Tablo-2 — Sicildeki özellikler tablosu
Yetiştiricilik nasıl yapılır?
Anaç ve aşı materyalinin seçimi
Amasya Misket Elması ağaçları genellikle çöğür anaçlar ile MM111 veya MM106 elma anaçları üzerine aşılanır. Aşı kalemleri, Amasya'da Amasya Misket Elması olarak tanınan ve sertifikalı ağaçlardan alınan kalemlerden sağlanır.
Bahçe tesisi ve ekonomik ömür
Klasik ağaçlarda dikim mesafesi daha geniş, yarı bodur anaçlarda ise daha dardır. Bahçeler genellikle 8 × 8 veya 10 × 10 dikim mesafesiyle kurulurken, klon anaçlı bahçelerde sıra arası ve sıra üzeri mesafe 5 × 4 olarak uygulanır.
Çöğür anaç üzerine aşılı fidanlarla kurulan bahçelerde ağaçlar yaklaşık 7-8 yaşında meyve vermeye başlar. Bu bahçelerin ekonomik ömrü 35-50 yıl arasındadır.
Budama, tozlanma ve meyve yükü
Uzun ve yayvan habituslu ağaçlarda verim alınmayan yıllarda genç ağaçlara verim budaması, yaşlı ağaçlara ise gençleştirme budaması yapılır. Verim yılında ürün gözlerine zarar verebileceği için derin budamadan kaçınılır; ekonomik ömrünü tamamlamış ağaçların ana dallarında yapılan derin budama sonrasında ağaç yaklaşık 2 yıl içinde yeniden aynı habitusa ulaşır.
Tozlayıcı olarak Golden Delicius kullanılır; eski bahçelerde tozlayıcı bulunmayabilir. Meyve gözünden beşli veya altılı meyve oluşur ve ağaç bunların yaklaşık yarısını kendiliğinden döktüğü için meyve seyreltme işlemi yapılmaz.
Renk gelişimi
Meyve rengi, bahçenin yeri ve yönü ile çiğ düşmesi ve ışıklanma süresine bağlı olarak değişir. Ağacın dış yüzeyindeki elmalar genellikle al kırmızısı renk alırken, iç taraftaki elmalar yeşil kalır.
Hasat nasıl yapılır?
Amasya Misket Elması, ekim aylarında hasat edilen geççi bir çeşittir. Meyveler Eylül ayının ikinci yarısında veya Ekim ayı başında da toplanabilir.
Hasat ve muhafaza dönemi
Renk ve sertliğin belirginleşmesi
15 Eylül-30 Ekim tarihleri, meyvede renk ve sertliğin belirginleştiği dönemdir. Bu dönemde çiğ düşen gün sayısı renk gelişiminde etkilidir; sicilde Amasya için ortalama 7,26 gün değeri verilir.
Muhafaza imkânları
İyi muhafaza koşullarındaki meyveler Mayıs ayına kadar dayanabilir. Soğuk hava deposunda fazla neme ihtiyaç duymaz; farklı elmalarla aynı odaya konulmaz ve Amasya Misket Elması için ayrı odalar hazırlanır.
Üreticiler, elmaları evlerinin alt katlarında bulunan ve kara depo olarak adlandırılan yerlerde de saklar. Kabuğunda oluşan mumsu tabaka, ürünün depo ömrünün uzamasına katkı sağlar.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Coğrafi sınır ve yetişme ortamı
Coğrafi sınır Amasya Merkez, Suluova, Merzifon, Gümüşhacıköy, Hamamözü, Taşova ve Göynücek ilçelerinden oluşur. Amasya'da üretim, 411-1150 metre arasında değişen rakımlarda gerçekleştirilir; ilin denizden yüksekliği ise sicilde 411,69 metre ile 1150 metre arasında belirtilir.
Yörede çoğunlukla yamaç araziler ile düz eğimli, geçirgenliği iyi, derin, verimli ve besin maddelerince zengin topraklar bulunur. Amasya, Karadeniz ve İç Anadolu iklimleri arasında bir geçiş alanıdır; Yeşilırmak Vadisi'nin oluşturduğu mikroklima ve boğaz esintisi, ürünün kendine has koku ve aromasının oluşumunda rol oynar.
Sıcaklık, soğuklama ve yağış
Amasya'da yazlar sıcak, kışlar mutedil; yüksek kesimler ise soğuktur ve alçak yerlerde sıcaklık -3,7 °C ile +36,1 °C arasında değişir. Ilıman iklim meyvesi olan çeşidin kış dinlenmesi için soğuklama gereksinimi 2536 saattir; Amasya'nın 1970-2014 dönemindeki ortalama soğuklama süresi 2526 saat olarak kaydedilmiştir.
Düzenli verim ve kalite için üretim sezonuna dağılmış yıllık toplam 400-600 mm yağış gereksinimi belirtilir. Amasya'da 1961-2016 yılları arasındaki ortalama yağış miktarı 460,1 mm'dir.
İklimin renk ve verimle ilişkisi
Çiğ düştükten sonra güneş ışığı alan meyveler parlak kırmızı renk kazanır; bu renk ürünün ayırt edici özellikleri arasındadır. Sicilde, Amasya'da tam çiçeklenmenin oluştuğu koşullarda son beş yılın ağaç başı ortalama verimi 92,4 kg, Amasya Misket Elmasına benzer çeşitlerin Türkiye ortalaması ise 49,6 kg olarak verilir.
Kış dinlenmesi sırasında odunsu kısımlar -40 °C'ye, açmış çiçekler -2,2 °C ile -2,3 °C'ye, küçük meyveler ise -1,1 °C ile -2,2 °C'ye kadar dayanabilir. Sıcaklık +40 °C'nin üzerine çıktığında büyüme durur ve daha yüksek sıcaklıklarda zarar görülmeye başlar.
Yöredeki üretim kültürü ve geçmişi
Amasya Merkez ilçesine bağlı Yavru köyünde yapılan kurtarma kazılarında, Roma Dönemi olarak tarihlendirilen elma ağacı figürlü bir mozaik taban döşemesi bulunmuştur. Sicilde yaklaşık 2000 yıl öncesine ait olduğu tahmin edilen bu bulgunun, Amasya'daki elma yetiştiriciliğinin uzun geçmişine işaret ettiği belirtilir.
Sicil, Amasya Misket Elmasını Amasya ilinin simgesi olarak niteler. Arkeolojik bulgu, elma yetiştiriciliğinin yöredeki geçmişini gösterir; bu geçmiş, Amasya Misket Elması çeşidinin yaşına ilişkin doğrudan bir tarih olarak değerlendirilmez.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
Amasya Misket Elması, 424 tescil numarasıyla 14 Mart 2019 tarihinde menşe adı olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 8 Ocak 2016 tarihinden itibaren korunmaktadır.
Amasya Misket Elması coğrafi işaretinin adı, marka ile birlikte ürünün üzerinde kullanılabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.
Denetim yapısı ve kapsamı
Denetim mercii, Amasya Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü koordinasyonunda Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünden iki ve Amasya Ziraat Odası Başkanlığından bir uzmandan oluşan üç kişilik yapıdır. Denetim, üretimden depolama, pazarlama ve satışa kadar sürecin bütün evrelerini kapsar.
Denetimler çiçeklenme döneminde 20-30 Nisan, gelişim döneminde 20-30 Temmuz ve hasat döneminde 10-30 Ekim tarihlerinde, yılda en az bir kez yapılır. Denetim sonuçları Amasya Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü tarafından raporlanır ve her yıl Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderilir.
Denetim mercii, denetimin yürütülmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görev yapan uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir. Denetim mercii hizmet satın alabilir.