Coğrafi işaretli ürün · Amasya
Amasya’da yetiştirilen ince kabuklu, hoş kokulu ve gevrek dokulu elmadır. Meyve eti hafif yeşilimsi beyaz, tatlı ve suludur; güneş gören kabuk bölümleri koyu ve parlak renktedir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Amasya Misket Elması nedir?
Dolayısıyla Amasya Misket Elması yetiştiriciliği açısından Amasya ili sıcaklık değerleri uygun koşulları taşımaktadır. Hitit Üniversitesi Karadeniz Arkeolojisini Araştırma Merkezi tarafından yapılan kurtarma kazı çalışmalarında Amasya ili Merkez ilçesine bağlı Yavru köyünde; Roma Dönemi olarak tarihlendirilmiş arkeolojik elma ağacı figürlü mozaik taban döşemesine ulaşılmıştır.
Ayırt edici özellikleri
Sicilde aylara göre çiğ görülen günler ile meyvenin renk, fiziksel ve kimyasal değerleri ayrı tablolarda yer alır.
Tablo-1: Aylara göre çiğ gün sayısı
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Aylar | Ocak | Şubat | Mart | Nisan | Mayıs | Haziran | Temmuz | Ağustos | Eylül | Ekim | Kasım | Aralık | Toplam |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Çiğ gün sayısı | 1,05 | 1,15 | 2,46 | 3,57 | 3,44 | 2,46 | 2,22 | 3,05 | 6,41 | 8,12 | 4,61 | 1,80 | 40,34 |
Tablo-2: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir. Özgül ağırlık aralığı kaynakta 0,85-090 biçiminde yazılmıştır; son değer yeniden yorumlanmadan korunmuştur.
Sıcaklık ve işlem koşulları
2000 yıl öncesine ait olduğu tahmin edilen bu mozaik taban döşemesi üzerine elma ağacı figürünün işlenmiş olması ile Amasya ilinde elma yetiştiriciliğinin 2000 yıl öncesine dayanan bir geçmişinin olduğu tespit edilmiştir.
Amasya ilinin denizden yüksekliği 411,69 m ile 1150 m arasındadır.
Yazları sıcak, kışları mutedil, yüksek yerlerde soğuk geçer.
Sıcaklık alçak yerlerde -3,7° ile +36,1° arasındadır.
Amasya Misket Elması; Rosacae familyasının, Malus cinsinin, Malus domestica türü içerisinde yer almaktadır.
Çekirdekleri parlak kahverengi ve dolgundur.
Çekirdek evi sayısı beş adet olup yıldız şeklindedir.
Amasya Misket Elmasının ortalama ilk (dilimleme aşamasında) nem içeriği 85,7 (yp) olarak görülmüş olup; taze ve kurutulmuş elmaların şeker içeriklerinin bir göstergesi olarak suda çözünebilir kuru madde (SÇKM) oranları arasında yaklaşık 6–8 kat farklılık olduğu belirtilmiştir.
Amasya Misket Elmaları soğuk hava depolarında farklı elmalarla aynı odalara konulmayıp, Amasya Misket Elması odaları hazırlanır.
Ayrıca çiftçiler, Amasya Misket Elmalarını kendi koşullarında evlerinin alt katlarında kara depo diye adlandırılan yerlerde saklarlar.
Sıcaklık ve işlem koşulları · 2
Amasya Misket Elması yapısında bulunan maddeler sayesinde dışını yani kabuk kısmını yağlandırarak mumsu bir tabaka oluşturarak kendi depo ömrünün uzamasını sağlar.
Amasya Misket Elması yüksek sıcaklıklardan hoşlanmaz.
Sıcaklıklar +40 °C üzerine çıktığı zaman büyüme durur ve daha yüksek sıcaklıklarda zararlar görülmeye başlar.
Sıcaklık alçak yerlerde -3,7°C ile +36,1°C arasında değişmektedir.
Amasya Misket Elması kış dinlenmesine (soğuklama) yüksek derecede ihtiyaç duyar.
Amasya ilinin son 45 yılın (1970–2014) soğuklama süresi ortalaması 2526 saattir.
O tarihlerde Amasya ilinde çiğ düşen gün sayısı ortalama 7,26 gündür.
Amasya Misket Elmasına çiğ düşüp ardından da güneş ışığı alması sonucu parlak kırmızı rengini almakta ve bu da hem istenilen bir özelliktir, hem de Amasya Misket Elmasının ayırt edici özelliklerinden biridir.
Hammadde ve çeşit özellikleri
Ekolojideki bu değişiklik ve çeşitlilik, tarım için çok sayıda alternatif ortaya çıkarmaktadır.
Ülkemizde yetiştiriciliği yapılan çeşitlerin soğuklama isteği 400–2600 saat aralığında değişmekte olup, Amasya Misket Elmasının soğuklama isteği 2536 saattir.
Bu özelliklerden dolayı; gerek kültür bitkilerinde, gerekse florada çok değişik tür ve çeşitlerin yetişmesi mümkün olmaktadır.
Amasya Misket Elmasının çiçeği yapraklarla birlikte açar.
Beyaz olan çiçekler genellikle ilk açtığında açık pembedir.
2,5–3,5 cm çapında 5 taç yapraklıdır.
Amasya Misket Elmasının meyveleri orta büyüklükte, karın tarafı genişçe, kabuğu ince, sert, mumlu, güneş gören kısımlar koyu-parlak, diğer kısımlar açık kırmızı ve yer yer parlak yeşil zemin rengi gözükmektedir.
Meyve eti hafif yeşilimtrak-beyaz, tatlı, sulu, gevrek dokuludur.
Kış dinlenmesi sırasında odunsu kısımlar -40 °C’ye kadar, açmış çiçekler -2,2°C,-2,3°C ve küçük meyveler-1,1°C, -2,2°C’ ye kadar dayanır.
Hammadde ve çeşit özellikleri · 2
Amasya’da tam çiçeklenmenin oluşması nedeniyle son beş yılın ağaç başı ortalama verimi 92,4 kg iken, Türkiye’de Amasya Misket Elması benzeri (Kaşel37, Kaşel41 v.b) elma çeşitlerinin ağaç başı ortalama verimi 49,6 kg’dır.
Soğuklamasını gidermemiş ağaçlarda yaprak gözleri sürmez ve ağaç çıplak kalır.
Amasya Merkez, Taşova, Suluova ve Hamamözü ilçelerindeki bahçelerden toplanan elmalar analiz için Eğridir Meyvecilik Araştırma Enstitüsüne gönderilmiştir.
Doku, renk ve tat özellikleri
Kabuğunun ince olması, tatlı ve sulu olması nedeniyle iyi bir yeme kalitesine sahiptir.
Ayrıca, kurutulmuş elmaların suda çözünür madde içeriği, taze örneklere göre çok yükselirken; %2 lik sitrik asit çözeltisine bandırma işlemi ise asit değerini artırarak kurutulmuş elma dilimlerinin daha ekşi (mayhoş) tat vermelerini sağlamıştır.
Amasya Misket Elması Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Amasya Misket Elması, Amasya ilinde 411–1150 metre rakımlar arasında değişen aralıklarda yetiştiriciliği yapılan ince kabuklu, hoş kokulu, gevrek bir elma çeşididir. Amasya ilinin simgesi olan bu elma genellikle çöğür anaçlar ya da MM111, MM106 elma anaçları üzerine aşılanan, Amasya ilinde Amasya Misket Elması olarak tanınan elma ağaçlarından alınan kalemlerle yapılan aşıdan elde edilmekte olup, aşı için alınan kalemler sertifikalı ağaçlardan alındığından sertifikalıdır.
Klasik ağaçlar için dikim mesafesi daha fazla olurken, yarı bodurlarda daha azdır. Dikim mesafeleri genelde 8X8 veya 10X10 olacak şekilde bahçe tesis edilmektedir. Fakat klon anaçların hızla yaygınlaşmasıyla yarı bodur anaçlarla kurulmuş bahçeler de mevcuttur. Klon anaçlı bahçeler 5X4 sıra arası ve sıra üzeri mesafeye göre kurulmaktadır.
Genellikle çöğür anaç üzerine aşılı fidanlarla kurulan elma bahçeleri yaklaşık olarak 7–8 yaşlarında meyve vermeye başlar ve ekonomik ömürleri 35–50 yıl arasındadır. Periyodisite gösteren Amasya Misket Elması dikim mesafesinden de anlaşılacağı üzere uzun ve yayvan bir ağaç habitusuna sahiptir.
Hasat işlemi
Diğer elma çeşitlerine göre hastalık ve zararlılara daha dayanıklıdır ve ekim aylarında hasat edilen geççi bir çeşittir. Meyve rengi bahçelerin yer ve yönüne bağlı olarak, çiğ düşmesi ve ışıklanma süresine göre değişiklik göstermektedir. Fakat genellikle ağacın dış yüzeyinde bulunan elmalar kızararak al bir renk alırken ağacın iç tarafındakiler yeşil kalır.
Verim vermediği yıl ağaçlar genç ise verim budaması, eğer ağaçlar yaşlı ise gençleştirme budaması yapılırken, verim yılında ürünleri oluşturan gözlere zarar verebildiği için derin budamadan kaçılmaktadır. Ekonomik ömrünü tamamlamış ağaçların ana dallarına derin budama yapılmakta ve 2 yıl içinde ağaç gençleşerek aynı habitusa ulaşmaktadır.
Meyve sapı kısa olan Amasya Misket Elması yıldız şeklinde beşli çekirdek evinden oluşan ve her çekirdek evinde ikişerli tohumu olan generatif bir yapıya sahiptir. Tozlayıcı olarak Golden Delicius kullanılır. Fakat eski bahçelerde tozlayıcı bulunmamaktadır. Meyve gözünden beşli veya altılı meyve çıkarır ve kendi kendine (hiçbir müdahale olmaksızın) bunların yarısını döker. Bu sebeple meyve seyreltme işlemi yapılmamaktadır.
Muhafaza koşulları
Eylül ayının ikinci yarısında veya Ekim ayı başında toplanan meyveler iyi muhafaza koşullarında Mayıs ayına kadar dayanabilmektedir. Amasya Misket Elması, soğuk hava deposunda saklandığı takdirde fazla neme ihtiyaç duymaz. Bu da raf ömrü yönünden üreticilere ve satıcılara avantaj sağlamaktadır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Üretim yeri ve çevresi
Çoğunlukla yamaç araziler olmak üzere düz eğimli, geçirgenliği iyi, toprak profili derin verimli ve besin maddelerince zengin olan topraklara sahiptir. Amasya, Karadeniz ve İç Anadolu iklimleri arasında bir geçiş özelliği taşır. Bu nedenle Amasya ili ekolojisi, değişken ve çeşitliliği olan bir yapıya sahiptir. Geçiş iklimi olması ve Amasya ilinden geçen Yeşilırmak Nehrinin oluşturduğu Yeşilırmak Vadisinin etkisinden kaynaklanan mikroklima özelliğinde iklim hüküm sürmektedir.
Bu vadi Amasya ilinde boğaz esintisi meydana getirmekte, bu durum da Amasya Misket Elmasının kendine has koku ve aroma gibi özelliklerinin oluşmasında önemli rol oynamaktadır. Çıtır, ince kabuklu, beyaz etli, sulu ve hoş kokulu Amasya Misket Elması, Amasya ili dışındaki diğer iklim koşullarında yetiştirildiğinde bu özelliklerin aynısını göstermemektedir.
Üretim yeri ve çevresi · 2
Amasya Misket Elması görsel olarak bakıldığında rengindeki parlaklıktan dolayı (iklim özelliklerinden kaynaklanan) ve kendine has olan güzel kokusu ile ayırt edilebilir. Yani toprak yapısı, sulama durumu, gübreleme, gece gündüz sıcaklık farkı, güneşlenme durumu vs. bunlar meyve ya da sebzenin kuru madde içeriğini yani şeker ve benzeri maddelerin yoğunluğunu artırarak lezzetin iyileşmesinde önemli katkıda bulunurlar.
Bu açıdan, Amasya ilinin iklim özelliklerinin de etkisiyle, kendine has kuvvetli mis kokusu ve aroması vardır. Amasya Misket Elması, ılıman iklim meyvesidir. Amasya ili, Karadeniz ve İç Anadolu iklimi arasında geçiş özelliği taşır. Dolayısıyla soğuklama isteği bakımından Amasya ili iklimi oldukça uygun şartlara sahiptir.
Duyusal ve fiziksel özellikler
Amasya Misket Elması düzenli verim ve kalite açısından sulama olanakları zayıf yöreler için üretim sezonu içerisinde düzenli olarak dağılmış yıllık toplam 400–600 mm yağışa ihtiyaç duymaktadır. Amasya ili yağışı değişiklik göstermekle birlikte, 1961–2016 yılları arasında ortalama yağış miktarı 460,1 mm’dir. Amasya ili iklim özelliklerine bağlı olarak, Amasya Misket Elmasında 15 Eylül-30 Ekim tarihleri meyvede renk ve sertliğin belirginleştiği dönemdir.
Bu faktörler üzerine, çiğ düşen gün sayısı etkilidir.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Lezzet açısından genetik yapı yani çeşit özelliği yanında yetiştirme koşulları da çok önemlidir. Elmanın kurutularak yeni ürünlerin elde edilmesi, elma üretiminden / işlenmesinden sağlanacak geliri artırarak elmanın yıl boyunca tüketilmesine imkân sağlamaktadır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Amasya Misket Elması coğrafi işaretinin adı marka ile birlikte ürün üzerinde kullanılabilir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
424 tescil numaralı Amasya Misket Elması menşe adı olarak 14.03.2019 tarihinde tescil edilmiştir.
Sicildeki denetim düzeni
Denetim mercii, Amasya Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü koordinasyonunda Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünden 2 uzman ve Amasya Ziraat Odası Başkanlığından 1 uzman olmak üzere 3 kişiden oluşur. Denetim mercii; Amasya Misket Elmasının, üretim, depolama, pazarlama ve satış dâhil olmak üzere sürecin tüm evrelerini denetler.
Denetlemeler, çiçeklenme (20–30 Nisan), gelişim (20–30 Temmuz) ve hasat (10–30 Ekim) dönemlerinde olmak üzere yılda en az 1 defa yapılacaktır. Yapılan denetlemeler Amasya Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü tarafından raporlanarak Türk Patent ve Marka Kurumuna her yıl gönderilir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
