Coğrafi işaretli ürün · Amasya
Amasya’da taze ve kurutmalık biçimleri bulunan, üçgen şekilli hamur yemeğidir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Amasya Kaypağı / Amasya Piruhisi nedir?
Amasya Kaypağı / Amasya Piruhisi, özel amaçlı buğday unu, yumurta ve tuzla hazırlanan hamurdan üretilen bir yemektir. Ürün, Amasya ilinde taze ve kurutmalık olmak üzere iki biçimde hazırlanır.
Taze biçimde süzme yoğurtlu ve maydanozlu iç harç kullanılırken, kurutmalık biçimde hamurun içine harç konulmaz. Hamurun karelerden oluşturulan üçgen biçimi, ürünün her iki üretim şeklinin görünümünü belirler.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Taze ve kurutmalık biçimler
Ürün, taze hamurla ya da kurutulmuş hamurla hazırlanabilir. Taze biçimin içi süzme yoğurt ve maydanozla doldurulur; kurutmalık biçimde ise iç harç bulunmaz ve haşlanan hamur sosla tamamlanır.
Üçgen şekil ve porsiyon yapısı
Taze hamur 5 × 5 cm kareler hâlinde kesilir, yoğurtlu harç konulduktan sonra ikiye katlanarak ikizkenar üçgen biçiminde kapatılır. Taze biçimde her parça 10-15 g ağırlığındadır ve bir porsiyonda yaklaşık 10-12 adet bulunur.
Kurutmalık biçimde kare hamur tekrar üçgen şeklinde ikiye bölünerek kurutulur. Doldurulmadan hazırlanan kurutmalık üründe bir porsiyonda 80-100 üçgen bulunur; yoğurt ve sosla birlikte porsiyon ağırlığı 250-300 g gelir.
Yoğurtlu ve salçalı soslar
Taze biçimde haşlanan hamurun üzerine tereyağı, domates veya biber salçası, pul biber ve/veya naneyle hazırlanan sos dökülür. Kurutmalık biçim ise haşlandıktan sonra yoğurtlu sos ve/veya salçalı sosla servis edilir.
Hazırlama ve üretim aşamaları nelerdir?
İç harç ve sosların hazırlanması
Sicilde 5-6 porsiyonluk üretim için 1 kg özel amaçlı buğday unu, 1 yumurta, 10 g tuz, 160 g süzme yoğurt, 1 demet maydanoz, 2 l su, 100 g tereyağı, 50 g domates veya biber salçası ile 5-10 g pul biber ve/veya 5-10 g nane yer alır. Ayıklanıp yıkanan maydanoz 3-5 mm uzunluğunda doğranır ve süzme yoğurtla karıştırılarak iç harç hazırlanır. Salça, pul biber ve/veya nane tereyağıyla kavrularak salçalı sos elde edilir.
Hamurun açılması ve şekillendirilmesi
Un, tuz, yumurta ve su yumuşak kıvamlı bir hamur oluşuncaya kadar yaklaşık 10 dakika yoğrulur ve hamur 4 bezeye ayrılır. Bezeler yaklaşık 20 × 20 cm büyüklüğünde açılır, 5 × 5 cm karelere bölünür ve yaklaşık 64 kare elde edilir.
Taze biçimde her karenin ortasına 2,5 g yoğurtlu maydanozlu harç konur ve hamur üçgen şeklinde kapatılır. Harçlı hamurların üzerine un serpilerek kurumaya bırakılır.
Taze biçimin haşlanması
Taze hamurlar 1400 ml kaynar suda haşlanır. Haşlanan hamurlar kevgirle sudan çıkarılıp tabağa alınır ve sosla tamamlanır.
Kurutmalık biçimin hazırlanması
Kurutmalık biçim için hamur karelere kesilir, üçgen şeklinde ikiye bölünür ve güneşe serilerek veya kurutma fırınlarında kurutulur. Kurutmalık ürün için yoğurtlu sos, 3-5 mm uzunluğunda doğranmış maydanoz, 160 g süzme yoğurt ve 100 ml su karıştırılarak hazırlanır. Kurutulmuş 500 g hamur, 1400 ml kaynar suda haşlanır ve kevgirle sudan çıkarılarak servis tabağına alınır.
Sunum ve servis
Taze biçim, sos döküldükten sonra sıcak olarak servis edilir. Kurutmalık biçimde haşlanmış hamurun üzerine yoğurtlu sos ve/veya salçalı sos dökülür ve ürün sıcak sunulur.
Kurutmalığın muhafazası
Kurutmalık Amasya Kaypağı / Amasya Piruhisi, kurutma işleminden sonra 500 g veya 1 kg’lık kâğıt ambalajlara ya da bez torbalara paketlenir. Paketlenen kurutmalık ürün serin ve kuru ortamda muhafaza edilir.
Amasya iliyle bağı nedir?
Amasya Kaypağı / Amasya Piruhisi, Amasya yemek kültüründe uzun bir geçmişe sahip olup yoğurtlu iç harç kullanımı ve kurutmalık olarak da üretilmesiyle coğrafi sınıra özgü nitelik taşır. Bu nitelikler, ürün ile Amasya ili arasında ün bağını oluşturur.
Coğrafi sınır Amasya ilidir ve ürünün tüm üretim aşamalarının bu sınırlar içinde gerçekleştirilmesi gerekir. Kurutmalık olarak satın alınan ürün, Amasya ili sınırlarındaki satış noktalarında ve internet üzerinden ülke genelinde satışa sunulur.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Amasya Kaypağı / Amasya Piruhisi, mahreç işareti olarak 21 Kasım 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Tescil ettiren Yeşilırmak Havzası Kalkınma Birliğidir.
Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde Amasya Kaypağı / Amasya Piruhisi ibaresi ve mahreç işareti amblemi yer alır. İbarenin ve amblemin ürün veya ambalaj üzerinde kullanılamadığı durumlarda bunlar işletmede kolayca görülebilecek şekilde bulundurulur.
Denetimler, Yeşilırmak Havzası Kalkınma Birliğinin koordinasyonunda; Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu, Amasya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Birlikten uzman birer kişinin katıldığı üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetim yılda bir defa düzenli olarak, gerekli görülen hâllerde ve şikâyet üzerine ise her zaman yapılır.
Denetimde bileşenlerin ve miktarlarının uygunluğu, hamurun hazırlanması, şekillendirilmesi, kurutulması, ambalajlanması, sunum aşamaları ile ürün ibaresi ve mahreç işareti ambleminin kullanımı kontrol edilir. Denetim mercii, denetimin yürütülmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman gerçek ve tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.