Coğrafi işaretli ürün · Amasya
Amasya Çiçek Bamyası, Amasya çevresinde yetişen küçük meyveli ve kurutmaya elverişli bir bamyadır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Amasya Çiçek Bamyası nedir?
Amasya Çiçek Bamyası, Abelmoschus esculentus L. türüne ait, taze ya da kurutulmuş olarak değerlendirilen bir bamya ürünüdür. Açık yeşil renkli, küçük meyveli ve az tüylü yapısıyla tanımlanır; hasat dönemindeki ortalama meyve uzunluğu 16,4–28,6 mm, çapı ise 11,5–14,1 mm arasındadır.
Ürünün “çiçek bamyası” adı, meyvelerin tam gelişmeden, çiçek açtıktan sonra hasat edilmesinden gelir. Yumuşak ve narin meyveler, mevsiminde kurutularak özellikle uzun süreli değerlendirmeye elverişli hâle getirilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Meyve boyu ve fiziksel yapı
Meyveler sultani bamyaya benzer biçimde, ancak daha küçük; yeşil renkli ve ince piramit formundadır. Hasat edilen meyvelerin ortalama çapı 11,5–14,1 mm, uzunluğu 16,4–28,6 mm, sap uzunluğu 8,8–13,1 mm ve meyve ağırlığı 1,4–2,3 g arasındadır.
Az tüylü bitki yapısı
Gövde, yaprak ve meyve tüylülüğü azdır; gövde ve yapraktaki bu özellik hasadı kolaylaştırırken meyve tüylülüğü ürün niteliğinde belirleyicidir. Bitki derin parçalı, açık yeşil yapraklara ve çok yan dallı bir yapıya sahiptir; bu yapı meyvelerin görülmesini ve hasat dönemindeki çalışmayı kolaylaştırır.
Çiçekli hasat ve kurutma karakteri
Çiçek açtıktan sonra toplanan meyveler, sarı çiçekleri ve tomurcuklarıyla birlikte pamuk iplere dizilir; diziler bir gece ince bez altında bekletildikten sonra çiçekler elle ayrılır. Kurutma, doğrudan güneş ışığı almayan, sıcak ve nemden uzak yerlerde yapılır; sarıya yakın yeşilimtırak kuruma ile altın sarısı renk hedeflenir.
Tablo-1: Sicildeki özellikler tablosu
Tablo-2: Amasya İlinde Uzun Yıllar İçinde Gerçekleşen Yağış Ortalama Değerleri (1950 – 2014)
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Aylar | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 0 | |||||||||||||
| Aylık Toplam Yağış Miktarı Ortalaması (kg/m2) | 48 | 38 | 47 | 57 | 51 | 37 | 15 | 9 | 21 | 36 | 45 | 55 | |
| 36 | |||||||||||||
| Ortalama Yağışlı Gün Sayısı | 12 | 11 | 13 | 13 | 13 | 9 | 3 | 3 | 5 | 8 | 10 | 13 |
Tablo-4: Amasya Uzun Yıllar İçinde Gerçekleşen Ortalama Değerler (1950 – 2014)
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Aylar | 1 | 2 | 6 | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 3 | 4 | 5 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | ||||
| 2.7 | 4.5 | 21.6 | ||||||||||
| Ort. Sıcaklık | 8.4 | 13.6 | 17.9 | 24.1 | 24.0 | 20.0 | 14.6 | 8.6 | 4.7 | |||
| 6.9 | 9.5 | 28.6 | ||||||||||
| Ort.Yük. Sıcaklık | 14.4 | 20.2 | 24.9 | 31.0 | 31.3 | 27.6 | 21.7 | 14.4 | 8.7 | |||
| -0.9 | 0.1 | 14.3 | ||||||||||
| Ort. Düş. Sıcaklık | 3.0 | 7.2 | 11.0 | 16.6 | 16.5 | 12.7 | 8.5 | 3.8 | 1.2 |
Tablo-5: Suda Çözünebilir Kuru Madde Miktarı (SÇKM), pH ve C Vitamini Değerleri
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Ölçüt | pH | C vitamini (mg/100 g) | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| SÇKM | ||||||
| Taze | Kurutulmuş Meyve | |||||
| (%) | ||||||
| Meyve | 1 ay bekletilen | 2 ay bekletilen | 3 ay bekletilen | |||
| Ortalama | 4,9 | 6,29 | 38,01 | 49,75 | 48,46 | 48,25 |
Tablo-6: Taze Bamyanın Bileşenleri
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Su | 89,6 g | Mineraller | 0,7 g |
|---|---|---|---|
| Protein | 1,9 g | Karbonhidrat | 6,4 g |
| Lif | 1,2 g | Ca | 66 mg |
| Kalori | 35 | Fe | 0,35 mg |
| P | 56 mg | K | 103 mg |
| Na | 6,9 mg | Thiamin | 0,07 mg |
| Sülfür | 30 mg | Cu | 0,19 mg |
| Riboflavin | 0,1 mg | Vitamin C | 13 mg |
| Oxalic acid | 8 mg | Mg | 53 mg |
Tablo-7: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Kuru Bamya Verimi: Kuru bamya verimi, hasat döneminin başında, ortasında ve sonunda 250 g taze bamya |
|---|
| iplere dizilerek gölge bir ortamda ağırlık kayıpları sabit seviyeye gelinceye kadar kurutulmuş, taze-kuru |
| oranı % olarak belirlenmektedir. |
Tablo-8: Kuru Bamya Verimi Değerleri (%)
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Ölçüt | Hasat Dönemi | ||
|---|---|---|---|
| Hasat Dönemi Başı | Hasat Dönemi Ortası | Hasat Dönemi Sonu | |
| Ortalama | 18,23 | 18,83 | 20,81 |
Tablo-10: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| uzak bir yerde korunur. Amasya ili hasat sonrası çiçek bamyanın istemiş olduğu bütün bu iklim |
|---|
| özelliklerine sahiptir. |
Yetiştiricilik nasıl yapılır?
Toprak hazırlığı ve ekim
Toprağa bir önceki sonbaharda iyi yanmış çiftlik gübresi ile düşük yüzdeli azot, potasyum ve fosfor içeren kompoze gübre uygulanır; çiftlik gübresi bulunmadığında yeşil gübreleme ile organik madde sağlanır. Sulamasız üretimde toprak işlemesinden sonra düz tarlaya sıralara tırtıl, çapa motoru veya el ile ekim yapılır; bir dekar için sıra üzeri ekimde 2–3 kg, serpme ekimde 5–6 kg tohum kullanılır.
Çıkış ve bitki gelişimi
Çimlenme için sıcaklık ve toprak rutubetinin uygun olması gerekir; toprak tavı yeterliyse tohumlar 1,5–2 hafta içinde toprak üzerine çıkar ve tohum çıkış süresi ortalama 7–9 gündür. İlk çıkıştan sonra bitki kardeşlenir; 3–6 kardeş oluşturabilir ve en az 4–5 yan dallı çatallı bir yapı gösterebilir.
Sulama, besleme ve yabancı ot kontrolü
Düz tarlada serpme ekimde, ekimle birlikte iklim koşullarına göre gerekli dönemlerde salma sulama yapılır; yağmurlama sulama küllemeyi teşvik ettiği için uygulanmaz. Sulama yapılabilen arazilerde killi topraklarda haftada 3 kez, taşlı ve çakıllı topraklarda haftada 4–5 kez sulama öngörülür. Yabancı ot kontrolü ekimden önce ilaçlama ile başlar ve ürün çıktıktan sonra çapalama ile sürer; üretim mevsimine göre 3–4 çapalama yeterli kabul edilir.
Hasat ve hasat sonrası işlemler nasıl yürütülür?
Hasat süresi iklim koşullarına bağlı olmakla birlikte 4 – 4.5 ay devam eder.
Hasat dönemi ve yöntemi
Hasat meteorolojik koşullara bağlı olarak genellikle haziranın ilk haftasında başlar, ekimden ortalama 60 gün sonra görülür ve 4–4,5 ay sürer. Meyve dökümü temmuzdan ağustosa kadar uçtan, ağustostan eylüle kadar ise hem uçtan hem tabandan gerçekleşir; en yüksek verim ağustos ayında alınır. Hasat sürekli, düzenli ve günlük yapılır; meyveler aşağıya doğru çekilerek toplanır ve her toplama yeni çiçek ile meyve oluşumunu teşvik eder.
Hasat sonrası dizim ve kurutma
Bamyalar günlük toplanır ve aynı gün pamuk iplere iğneler aracılığıyla dizilir; geciken hasat kartlaşmaya, tüylülüğün artmasına ve kurutmaya uygunluğun kaybına yol açar. Çiçekli bamya dizileri, çiçeklerin meyveden kolay ayrılması için ince bez altında bir gece bekletilir; sabah çiçekleri elle ayrılan diziler kurutmaya hazırlanır. Ürünün küçük bir bölümü taze olarak pazara sunulsa da çoğunluğu kurutularak satılır; bir dekardan taze olarak 1.500–2.000 kg ürün hasat edilir.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Coğrafi sınır Amasya'nın Merkez, Taşova ve Göynücek ilçeleri ile Tokat'ın Erbaa ilçesini ve Çorum'un Mecitözü, Osmancık ile Kargı ilçelerini kapsar. Amasya çevresindeki ekim alanları, Yeşilırmak ve kolları olan Çekerek, Tozanlı ve Destek Çayı kenarındaki geçirgen, alüvyal ve eğimi az düzlüklerdir.
Canik Dağlarının görece alçak yükseltisi ile Yeşilırmak ve Kızılırmak vadilerinin iklimi yumuşatıcı etkisi, sıcak iklim seven bamyada 125–135 günlük bir vejetasyon dönemi sağlar. Temmuz, ağustos, eylül ve ekimde yağışlı gün sayısının düşük olması; çiçeklerin toplanması, meyvelerin ipe dizilmesi ve istenen renkte kurutulması için önem taşır; yaz nemi yörede %40–55 arasındadır.
Yörenin hasat sonrası iklim özellikleri, doğrudan güneşten uzak ve nemsiz ortamda yapılan kurutmaya elverişlidir; kuruyan bamya dizileri satışa kadar nemden uzak yerde korunur.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Amasya Çiçek Bamyası, 29 Mayıs 2018 tarihinde 352 numarayla menşe adı olarak tescil edilmiştir; tescil kapsamındaki coğrafi sınır Amasya, Tokat ve Çorum'daki belirtilen ilçeleri içerir. Coğrafi işaretin adı, marka ile birlikte ürünün üzerinde kullanılabilir.
Denetimler, Amasya Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü koordinatörlüğünde Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünden iki ve Amasya Ziraat Odası Başkanlığından bir uzmanın oluşturduğu Denetim Mercii tarafından yürütülür. Kalite kontrolü ekim ve çıkış, gelişme, hasat ve hasat sonrası aşamalarını kapsar; yılda üç kez, ayrıca şikâyet hâlinde her zaman denetim yapılır. Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Denetim sisteminde üreticilerin kendi bahçelerinden temin ettiği tohumluklar, genetik materyalin korunması bakımından izlenir; tohumluk kontrolleri yapılır ve bölge dışından tohum girişi denetlenir. Koşullara uymadığı tespit edilen kişi veya kurumlar için ilgili mercilere başvurulur; denetim mercii aykırı ve haksız kullanımlara karşı yasal takibat başlatır, denetim raporları ise her yıl TÜRKPATENT'e iletilir.