Coğrafi işaretli ürün · Gaziantep
Gaziantep’in Araban ilçesinde yetiştirilen erkenci sarımsaktır. Baş ve diş kabukları beyaz, diş eti krem-sarıdır; keskin kokusu ve yüksek kuru maddesiyle tanınır.
Avrupa BirliğiAB tescilli · PDOTescil tarihi · 14 Mart 2024
UNESCO ilişkisiGaziantep gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Araban Sarımsağı nedir?
Araban Sarımsağı, bitkisel ürün niteliğinde bir üründür. Allium sativum L. türüne aittir. Araban Sarımsağı iri, albenisi yüksek, baş kabuğu ve diş kabuk rengi beyaz, diş et rengi krem-sarı olan bir sarımsaktır.
Ayırt edici özellikleri
Duyusal ve fiziksel özellikler
Baş kabuğunda ve dişlerde antresiyon şeritleri mevcuttur.
* Ürünün sicil belgesinde baş kabuğu ve dişlerdeki şeritler “antresiyon” sözcüğüyle adlandırılmaktadır; bu terimin anlamı açıklanmamaktadır. Bu noktanın açıklığa kavuşması için TÜRKPATENT ile tescil ettiren ve denetleyen kurumların (Araban Kaymakamlığı; Gaziantep İl Tarım ve Orman Müdürlüğü; Gaziantep Üniversitesi Araban Meslek Yüksek Okulu; Araban Ziraat Odası Başkanlığı) teyidi beklenmektedir.
Her başta yer alan diş sayısı ortalama 10–15 adet ve ortalama diş ağırlığı 4–7 g’dır.
Her baş sarımsakta koruyucu kabuk sayısı 5–10 adet arasındadır.
Baş iriliği yetiştirme koşullarına bağlı olarak 100 g’a kadar ulaşabilmekle beraber, ortalama irilik 40–60 g arasındadır.
Kabuğundan kolay ayrılır.
Mineral madde ve vitamin açısından zengindir.
Araban Sarımsağının 100 g’ında 32–42 g kuru madde, 55–70 g su, 25–32 g karbonhidrat, 5–6 g protein, 0,1–0,3 g yağ ve 0,9–1,3 g selüloz bulunur.
Üretim döneminde uygun sıcaklık 15–20 °C arasındadır.
Ulusal sicildeki baş çapı değeri aşağıdaki tabloda özgün birimiyle korunur. Bu değerin AB şartnamesindeki farklı ölçüyle uyuşmadığı mevcut kaynak notunda açıklanır.
Ulusal sicilde baş çapı
Sicil belgesinin 2. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Ölçüm | Özgün sicil değeri |
|---|---|
| Ortalama baş çapı | 40–50 cm |
Baş ve diş yapısı
Baş çapına ilişkin ulusal sicil değeri ve birimi kaynak tablosunda gösterilmiştir.
* Ürünün sicil belgesinde baş çapının birimi cm, ortalama aralığı ise 40–50 olarak yazılıdır. Resmî AB ürün şartnamesinde baş çapı 80–150 mm olarak verilir; iki belgedeki ölçüler uyuşmamaktadır. Bu noktanın açıklığa kavuşması için TÜRKPATENT ile tescil ettiren ve denetleyen kurumların (Araban Kaymakamlığı; Gaziantep İl Tarım ve Orman Müdürlüğü; Gaziantep Üniversitesi Araban Meslek Yüksek Okulu; Araban Ziraat Odası Başkanlığı) teyidi beklenmektedir.
Keskin koku ve yüksek kuru madde
Kokusu keskin ve kuru madde oranı %37 ila %42 aralığındadır.
Sicil, keskin aromayı selenyum içeriği ve allylpropyldisülfid miktarıyla ilişkilendirir. Belgede bu bileşiğin formülü C6H12S6 olarak yazılıdır; kimyasal gösterim tahminle değiştirilmemiştir.
* Ürünün sicil belgesinde keskin aroma kimyasal bileşik adı ve formülüyle açıklanırken resmî AB ürün şartnamesinde kükürtlü uçucu yağ oranı kullanılmaktadır; bu farklı bilgilerin ilişkisi açıklanmamaktadır. Bu noktanın açıklığa kavuşması için TÜRKPATENT ile tescil ettiren ve denetleyen kurumların (Araban Kaymakamlığı; Gaziantep İl Tarım ve Orman Müdürlüğü; Gaziantep Üniversitesi Araban Meslek Yüksek Okulu; Araban Ziraat Odası Başkanlığı) teyidi beklenmektedir.
Araban Sarımsağı Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Araban Sarımsağının dikimi, ekim sonu ve kasım ayı içerisinde yapılır. Sarımsak dikimi yapılacak arazi eylül ve ekim ayında bir kez derin, bir kez de yüzlek olarak işlenir.
Bu dönemde toprağa ortalama 8–10 kg fosforlu ve potasyumlu gübreler uygulanır.
Toprağın hazırlanması
Dikim öncesi toprak kültivatör, diskaro veya kürüm çekilip tasfiye edilerek dikime hazırlanmış olur. Sarımsak dişleri 10–12 cm aralıklarla toprağa gömülür. Dikim sırasında dişlerin kök verecek taban kısmının alt tarafa, sürgün verecek kısmının da üste gelmesi gerekir.
Gübreleme — 2. aşama
Daha sonra azotlu gübreler dekara 23–25 kg düşecek şekilde atılır. Dikimden önce başlar elle veya baş kırma ve dişleme makinalarıyla dişlere ayrılır. Yalnızca başın çevresini saran iri dişler dikimde tohum olarak kullanılır. Her bir dekar için 150–200 kg sarımsak başı kullanılır. Yetiştirme aşamasında ürünün verim ve kalitesinin arttırılması için gübreleme, ilaçlama, çapalama, sulama, yaprak kırma gibi bakım ve kültür işlemleri uygulanır.
Sarımsak hasadı mayıs ayında yapılır. Araban Ovasında verim dekar başına 1500–2000 kg arasında değişir. İklim ve su isteği Araban Sarımsağında ekonomik üretim, deniz ikliminden kara iklimine geçiş bölgelerinde yapılır. Yetiştirme döneminde optimum gelişmeyi 15–20 °C sıcaklıkta ve % 60–80 nemli ortamlarda gösterir. Bitki gelişme döneminde yüksek nem olumlu etki yaptığı halde, dişlerin ve başın oluşmasından sonra devam eden yüksek nem oranı bitki hastalıklarına neden olabilir.
Hasat işlemi
Hasat döneminde yağış istemez. 0 °C altındaki sıcaklıklarda donmalar yaşanabilir. Sarımsak uzun gün bitkisidir.
Gübreleme — 3. aşama
Diş verimini arttırmak için sıcaklığın yüksek olması, sulamanın az ya da yağışlara bağlı olarak hiç yapılmaması, bitkinin ihtiyacı kadar gübreleme yapılması gerekir. Toprak isteği Araban Sarımsağı toprak isteği yönünden seçici olmamakla birlikte besin maddeleri ve organik maddelerce zengin ve hafif karakterli, kaymak bağlamayan alüviyal topraklarda iyi gelişir. Toprak pH değeri 6,5–7 arasında olmalıdır. Nötre yakın topraklarda üretim daha başarılı olur.
Araban Sarımsağı üretiminde, bitki kökünde hasara ve bitki hastalıklarına sebep olmaması için yanmamış çiftlik gübresi kullanımından kaçınılmalıdır.
Yetişme ve hasat dönemi
Şubat ve mart aylarından itibaren hızlı ve dengeli bir büyüme periyoduna girer ve mayıs ayında hasat edilmesi ile erkenci olarak pazara arz edilebilir.
Muhafaza koşulları
Ürünün muhafazası
Kuru madde içeriğinin yüksek olması sayesinde uygun koşullarda uzun süre depolanabilir.
0 °C civarı sıcaklık ve % 60–75 arası nemli ortamda 5–10 ay arası depolanabilir.
Tohumların saklanması
Üretimde kullanılacak tohumluk dişler, üreticiler tarafından mayıs ayında hasadı yapılan sarımsaklar arasından seçilerek, dikim zamanına kadar uygun ısı ve nem ortamında ve askılarda saklanır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
İklim ve yetiştirme koşulları nedeniyle erkenci bir sarımsak olan Araban Sarımsağı başının enine kesiti oval, boyuna kesiti eliptiktir. Araban Ovası killi-tınlı ve humus oranı yüksek topraklara sahip olup, organik madde bakımından sarımsağın ihtiyaç duyduğunu özelliklere sahiptir. Bölgenin iklim özellikleri nedeniyle kış öncesi ekim ve kasım aylarında ekimi yapılır. Bitki kışı toprakta geçirerek yeterli ve gerekli olan soğuklanma ihtiyacını karşılar ve bu durum ürünün dayanıklılığını artırır.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Sökümü yapılan sarımsaklar toprağa serilerek 5–8 gün kurutulur, kuruyan sarımsaklar ayıklama ve sınıflandırmaya tabi tutulur ve daha sonra satışa sunulur.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Avrupa Birliği tescili
Araban Sarımsağı, Avrupa Birliği’nde Korunmuş Menşe Adı (PDO) kapsamında tescillidir. Resmî tescil kaydında 2024/906 sayılı düzenleme ve 14 Mart 2024 tarihi yer alır.
Türkiye’deki coğrafi işaretin tescil ettireni Araban Kaymakamlığı olarak sicilde yer alır.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
529 tescil numaralı Araban Sarımsağı menşe adı olarak 1 Eylül 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Başvuru 11 Mart 2019 tarihinde yapılmıştır. Araban Sarımsağı ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Araban Sarımsağı ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Türkiye tarafından 2021-04-08 tarihinde PDO-TR-2767 dosya numarasıyla yapılan AB başvurusu 2023-10-06 tarihinde yayımlanmış; ürün 2024-03-14 tarihli 2024/906 sayılı düzenlemeyle Korunmuş Menşe Adı (PDO) olarak tescil edilmiştir.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Araban Kaymakamlığının koordinasyonunda ve Gaziantep İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden 1, Gaziantep Üniversitesi Araban Meslek Yüksek Okulundan 1, Araban Ziraat Odası Başkanlığından 1 kişi ve 1 yerli üretici temsilcisinin katılımı ile oluşan toplamda en az 4 kişilik denetim mercii tarafından yerine getirilir. Denetimler düzenli olarak yılda iki kez, ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde ise her zaman yapılır.
Düzenli olarak yapılacak ilk denetim, sarımsak dikimi yapılan ekim ve kasım aylarında, ikinci denetim ise sarımsak hasadı ve sonrası döneme denk gelen mayıs ayı ve sonrasında yerine getirilir. Denetimlerde ürünün belirlenen coğrafi sınır içinde üretilip üretilmediği, toprak ıslağı, tohum seçimi ve diğer üretim aşamaları ile hasat ve depolama kriterlerinin tescile uygunluğu kontrol edilir. Menşe adı ambleminin kullanımı denetlenir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Gaziantep gastronomi kültürü: Araban Sarımsağında üreticiler sonraki dikim için kendi hasatlarından tohumluk başlar ayırır. İri dış dişlerin seçilmesi ve saklanması yerel çoğaltım bilgisidir. Gaziantep’in gastronomi çevresiyle bağı, mutfak hammaddesi üreten bu tarımsal gelenektir. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
