Coğrafi işaretli ürün · Gaziantep
Araban Sarımsağı, Gaziantep'in Araban ilçesinde yetişen, iri başlı ve keskin aromalı menşe adı sarımsağıdır.
Avrupa BirliğiAB tescilli · PDOTescil tarihi · 2024-03-14
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Araban Sarımsağı nedir?
Araban Sarımsağı, Allium sativum L. türüne ait, Gaziantep ili Araban ilçesinde yetiştirilen bir sarımsaktır. İri başlı yapısı, beyaz baş ve diş kabukları ile krem-sarı diş eti ürünün temel görünümünü oluşturur.
Araban Ovası'nın iklimi ve yetiştirme koşulları, ürünün erkenci gelişim karakteriyle ilişkilendirilir. Ürün, keskin kokusu ve yüksek kuru madde içeriğiyle tanımlanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Baş ve diş yapısı
Araban Sarımsağının başının enine kesiti oval, boyuna kesiti ise eliptiktir. Baş kabuğu ve dişlerde antresiyon şeritleri bulunur; her başta ortalama 10-15 diş yer alır. Ortalama diş ağırlığı 4-7 g, koruyucu kabuk sayısı ise baş başına 5-10 adettir.
İrilik ve kolay soyulma
Baş ağırlığı yetiştirme koşullarına bağlı olarak 100 g'a ulaşabilmekle birlikte ortalama 40-60 g arasındadır. Sicilde baş çapı ortalama 40-50 cm olarak verilir ve sarımsağın kabuğundan kolay ayrıldığı belirtilir. AB ürün şartnamesinde ise baş çapı 80-150 mm aralığında gösterilir; bu ölçü, ulusal sicildeki çap değeriyle uyuşmaz.
Aroma ve bileşim
Ürünün kokusu keskindir; selenyum içermesi ve allylpropyldisülfid miktarının yüksekliği aroma ve kokunun keskinliğiyle ilişkilendirilir. Kuru madde oranı %37-42 aralığındadır. 100 g üründe 32-42 g kuru madde, 55-70 g su, 25-32 g karbonhidrat, 5-6 g protein, 0,1-0,3 g yağ ve 0,9-1,3 g selüloz bulunur.
Yetiştirme süreci nasıl ilerler?
Araban Ovası, killi-tınlı ve humus oranı yüksek topraklara sahiptir.
Toprağın dikime hazırlanması
Dikim yapılacak arazi eylül ve ekim aylarında bir kez derin, bir kez yüzlek olarak işlenir. Bu dönemde toprağa ortalama 8-10 kg fosforlu ve potasyumlu gübre uygulanır. Dikim öncesinde toprak kültivatör, diskaro veya kürüm ile tasfiye edilerek dikime hazırlanır.
Tohumluk dişlerin seçimi ve dikim
Tohumluk dişler, üreticiler tarafından mayısta hasat edilen sarımsaklar arasından seçilir; dikim zamanına kadar uygun ısı ve nem ortamında askılarda saklanır. Dikimden önce başlar elle ya da baş kırma ve dişleme makineleriyle dişlere ayrılır; yalnızca başın çevresini saran iri dişler tohum olarak kullanılır. Dikim ekim sonu ile kasım ayı içinde yapılır; dişler 10-12 cm aralıklarla, kök verecek taban kısmı alta ve sürgün verecek kısmı üste gelecek biçimde toprağa gömülür. Her dekar için 150-200 kg sarımsak başı kullanılır.
Bakım ve gelişme koşulları
Dikimden sonra azotlu gübre, dekara 23-25 kg düşecek şekilde uygulanır. Yetiştirme sürecinde verim ve kalite için gübreleme, ilaçlama, çapalama, sulama ve yaprak kırma işlemleri yapılır. Üretim döneminde uygun sıcaklık 15-20 °C aralığındadır; bitki optimum gelişmeyi %60-80 nemli ortamlarda gösterir. Diş verimini artırmak için yüksek sıcaklık, az ya da yağışa bağlı sulama ve bitkinin ihtiyacı kadar gübreleme öngörülür.
Hasat ve satışa hazırlık nasıl yapılır?
Hasat ve satışa hazırlık
Sarımsak hasadı mayıs ayında yapılır. Sökülen sarımsaklar toprağa serilerek 5-8 gün kurutulur. Kurutulan sarımsaklar ayıklama ve sınıflandırmadan sonra satışa sunulur.
Yetişme ve depolama dönemi
Ekim ve gelişme dönemi
Kış öncesi ekimden sonra bitki kışı toprakta geçirir ve soğuklanma ihtiyacını karşılar. Şubat ve mart aylarından itibaren hızlı ve dengeli bir büyüme dönemine girer.
Depolama koşulları
Yüksek kuru madde içeriği, ürünü uygun koşullarda uzun süre depolamaya elverişli kılar. Sarımsak, 0 °C civarında ve %60-75 nemli ortamda 5-10 ay depolanabilir.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Araban Ovası'nın toprak yapısı
Bu toprakların organik madde özellikleri, sarımsağın gereksinimleriyle ilişkilendirilir. Ürün, besin ve organik maddece zengin, hafif karakterli ve kaymak bağlamayan alüviyal topraklarda iyi gelişir. Toprak pH değerinin 6,5-7 aralığında olması öngörülür; yanmamış çiftlik gübresi kullanımından kaçınılır.
İklim ve üretim alanı
Ekonomik üretim, deniz ikliminden kara iklimine geçiş bölgelerinde yapılır. Araban ilçesinin iklim özellikleri, kış öncesi ekim ve mayısta erkenci hasat düzenini destekler. Hasat döneminde yağış istenmez; 0 °C altındaki sıcaklıklarda don görülebilir.
Gaziantep mutfağında nasıl kullanılır?
Gaziantep mutfağındaki kullanım alanları
Araban Sarımsağının coğrafi sınırı Gaziantep ili Araban ilçesidir. Gaziantep mutfağında sarımsak tazeyken kebap, piyaz ve tencere yemeklerinde; kurutulduğunda ise çorba, yoğurtlu ve salçalı yemeklerde kullanılır. Bu kullanım biçimleri, Araban Sarımsağı için zorunlu bir tarif veya sunum kuralı değil, ürünün yetiştiği ilin mutfak geleneğindeki sarımsak kullanımını açıklar.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Ulusal ve Avrupa Birliği koruması
Araban Sarımsağı, 529 numarayla 1 Eylül 2020 tarihinde menşe adı olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 11 Mart 2019 tarihinden itibaren korunmak üzere tescil kapsamına alınmıştır. Ürün, Avrupa Birliği'nde Korunmuş Menşe Adı (PDO) olarak 14 Mart 2024 tarihinde tescil edilmiştir.
İşaretleme ve denetim
Araban Sarımsağı ibaresi ve menşe adı amblemi ürünün veya ambalajının üzerinde yer alır. Ürün ya da ambalaj üzerinde kullanım mümkün değilse ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Denetimler, Araban Kaymakamlığının koordinasyonunda; Gaziantep İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Gaziantep Üniversitesi Araban Meslek Yüksekokulu, Araban Ziraat Odası Başkanlığı ve yerli üretici temsilcisinin katılımıyla oluşan en az dört kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Düzenli denetimler yılda iki kez yapılır; ilk denetim ekim ve kasım aylarındaki dikim döneminde, ikinci denetim ise mayıs ve sonrasındaki hasat döneminde gerçekleştirilir. Denetimlerde üretimin coğrafi sınır içinde yapılıp yapılmadığı, toprak ıslahı, tohum seçimi, üretim aşamaları, hasat ve depolama kriterleri ile menşe adı amblemi kontrol edilir. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman gerçek ve tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren Araban Kaymakamlığı, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.