Coğrafi işaretli ürün · Gaziantep
Gaziantep’in Nizip ilçesindeki Uluyatır Mahallesinde yetiştirilir. İri, sarı ve tatlı kökü konik biçimlidir; üst kısmı kalın, alt kısmı ince ve sivridir.
UNESCO ilişkisiGaziantep gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Nizip Mızar Havucu nedir?
Nizip Mızar Havucu, Gaziantep ili Nizip ilçesinin Uluyatır (Mızar) Mahallesinde yetiştirilen ve Apiaceae familyasının Daucus carota L. var. sativus türü havuçtur. Şeker oranının yüksek olmasından dolayı tatlı ve sarı renktedir.
Ayırt edici özellikleri
Nizip Mızar Havucunun adında geçen Mızar, Uluyatır Mahallesinin eski adı olup ürünün yetiştiriciliği uzun yıllardan bu yana ilgili coğrafi sınırda yapılır.
Nizip Mızar Havucu iri yapıdadır.
Tablo-1: Nizip Mızar Havucunun morfolojik, agronomik ve fizikokimyasal özellikleri için sicilin 2. sayfasındaki satırlar aşağıda korunmuştur.
Tablo-1: Nizip Mızar Havucunun morfolojik, agronomik ve fizikokimyasal özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan nizip mızar havucunun morfolojik, agronomik ve fizikokimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tablo-2: Sicildeki ölçü ve özellikler için sicilin 3. sayfasındaki satırlar aşağıda korunmuştur.
Tablo-2: Sicildeki ölçü ve özellikler
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Omuz kısmı çap (mm) | 28,65 – 42,71 |
| Orta kısım çap (mm) | 17,87 – 27,80 |
Hammadde ve bileşim
Üretiminde kullanılan tohumlar, bir önceki hasat döneminden elde edilen havuçlarından bir kısmının üretim alanında bırakılması suretiyle elde edilir.
Üretim tekniği ve ustalık
Alt kısmı ince ve sivri, üst kısmı ise kalın olup konik şekilde görünüme sahiptir.
Nizip Mızar Havucu Nasıl Yetiştirilir?
Tohum Üretimi
Hasat dönemi Nizip Mızar Havuçlarından bir kısmı bir sonraki üretim dönemi için gerekli olan tohumun üretilmesi amacıyla yetiştirilme alanında bırakılır. Nizip Mızar Havucu üzerinde şemsiye şeklinde oluşan çiçeklerin içinde olgunlaşan tohumlar bir sonraki yıl kullanılmak üzere üreticiler tarafından toplanır. Tohum üretim işlemine haziran ayı sonu ile temmuz ayı ortalarına kadar devam edilir.
Haziran ayında çiçeklenme sonrasında bitki kökünden çekilir ve tarlada kurutulur. Kuruyan tohumlar yaprak ve saplardan ayrılır.
Tarla Hazırlığı
Ekimin yapılacağı alana ekim zamanından 2–3 ay öncesinde yaklaşık 2 ton / dekar olacak şekilde yanmış çiftlik gübresi verilir. Tohum ekiminden 20–25 gün önce tarlada bulunan yabancı otlar, yabancı ot mücadelesi yapılarak temizlenir. Ardından ekilecek alan sulanıp taban gübresi (50 kg, amonyum nitrat, amonyum sülfat veya üre) verilir. Ekilecek alan sıra (timütler) şeklinde hazırlanır.
Nizip Mızar Havucu tohumlarının geç çimlenmesi nedeniyle yabancı otlar hızla gelişerek bitkinin gelişmesini yavaşlatır ve üzerini örter. Bu nedenle seyreltme ve çapalama işlemleri de zorlaşacağından, çapalamaya önem verilmekte, düzenli olarak yabani ot kontrolü yapılır.
Tohum Ekimi
Temmuz ayının 15’inde başlayarak Ağustos ayının 15’ine kadar yapılabilmektedir. Timütlerin arasına bir kazma boyu aralıklarla (yaklaşık 25–30 cm) çizikler oluşturulur. Bu çiziklere Nizip Mızar Havucunun tohumları elle hafifçe serpilir ve daha sonra bir çalı veya ağaç dalı ile bu tohumların üzeri kapatılır ve can suyu verilerek havuçların çimlenmesi beklenir. 10 °C üzerindeki sıcaklıklar da tohumun çimlenmesi gerçekleşir.
Çimlenmeden sonra bitkiler arasında 25–30 cm mesafe, sıra üzeri ise 8–12 cm olacak şekilde seyreltme işlemi yapılır. Bu aşamadan sonra bitkiler düzenli olarak sulanır.
Sulama işlemi
Ekim alanında düzenli olarak salma sulama yapılır. Düzenli sulama Nizip Mızar Havucunun primer (birincil) ve sekonder (ikincil) kök gelişiminde çok önemli olup, primer dönemdeki susuzluk ürün boyunun kısa kalmasına, sekonder dönemdeki susuzluk ise ürünün yeterli ölçüde kalınlaşmamasına neden olmaktadır.
Ekim sonrası iki hafta boyunca 5 günde bir sulama yapılır ve sonrasında havucun daha derine kök salarak iyi bir gelişim sağlaması amacıyla 40 gün boyunca su verilmez. Eylül sonu ve hasat dönemine kadar 10 günde bir sulamaya devam edilir.
Hasat işlemi
Hasat coğrafi sınırda elle yapılır. Hasada yaklaşık aralık ayının ortalarında başlanır ve mart ayının sonuna kadar devam eder. Hasat, havucun Tablo 1’de verilen olgunluk dönemi özelliklerini kazanmaya başladığı tarihte başlar ve birkaç hafta sürer. Havuçlar söküldükten sonra uzun süre kapalı kapların içerisinde kalırsa havuçta acılaşma problemi oluşur. Nizip Mızar Havucu piyasaya, 20 kg’lık kasa veya plastik ambalajlarda sunulur.
Muhafaza koşulları
Bu nedenle havuçların uzun süreli muhafaza durumu söz konusu olduğunda havucun ilk aşamada saplarının temizlenmesi ve sonrasında dere kenarında su ile yıkanarak dere kumu içerisinde (nemli, serin ortam 10–12 °C) muhafaza edilmesi gereklidir. Dere kumu içerisinde ürün pazara sunuluncaya kadar yaklaşık 1 hafta muhafaza edilir. Havuç 0–4 °C sıcaklıkta ve % 94–96 bağıl nemde 5–6 ay depolanır.
Ayrılan tohumlar bir sonraki ekim dönemine kadar hava geçirmez kaplarda 15–20 °C sıcaklık ve %5–10 nemli ortamda saklanır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Coğrafi sınır pH 7,5 (hafif alkali), killi – tınlı, fosfor ve potasyum oranı yüksek toprak yapısına sahiptir ve bu durum yüksek asitliğe karşı hassas bir sebze olan Nizip Mızar Havucunun yumru gelişimini olumlu etkiler. Nizip Mızar Havucunun coğrafi sınırda geçmişi eskiye dayanır. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Nizip Mızar Havucunun tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşir.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Yetişme döneminde taze olarak tüketilen Nizip Mızar Havucu, coğrafi sınırda közlenmiş, haşlanmış veya turşusu yapılarak da tüketilir.
Kökeni ve üretim geleneği
Uluyatır ilçesinin ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1527 tescil numaralı Nizip Mızar Havucu mahreç işareti olarak 24 Ocak 2024 tarihinde tescil edilmiştir. Nizip Mızar Havucu ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Nizip Mızar Havucu coğrafi işaret ibaresi ve mahreç işaret amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Nizip Ticaret Odasının koordinasyonunda; Nizip Ziraat Odası, Nizip İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Nizip Meslek Yüksek Okulu Bitkisel ve Hayvansal Üretim Bölümü ile Nizip Ticaret Odasından ürün konusunda uzman birer kişinin katılımıyla 4 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler düzenli olarak en az yılda bir kez, ayrıca gerek görülmesi veya şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetimde kontrol edilen hususlar:
- Üretimde kullanılan havuç çeşidinin uygunluğu.
- Ekim yapılan tarla şartlarının, hasat ve depolama şatlarının uygunluğu başta olmak üzere üretim metoduna uygunluk.
- Hasat edilen ürünün morfolojik, agronomik ve fizikokimyasal özelliklerinin uygunluğu.
- Nizip Mızar Havucu ibaresi ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Gaziantep gastronomi kültürü: Nizip Mızar Havucunda sonraki üretim için seçilen bitkiler tohumluğa bırakılır. Tohumların elde edilmesi ve hazırlanmış ekim yataklarına elle ekilmesi sicilde tanımlanır. Ürün, Gaziantep çevresindeki sebze yetiştirme bilgisini temsil eder. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
