TÜRKPATENT hakkında

Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına bağlı bir kamu kurumudur. Çalışmaları, sınai mülkiyet haklarının tescilinden bu haklara ilişkin bilginin yaygınlaştırılmasına kadar uzanır. Kurumun açıkladığı misyon, toplumda sınai mülkiyet bilincini artırmak ve hakların ulusal ve uluslararası düzeyde korunmasına ve ticarileştirilmesine katkı sağlamaktır. ^[1]

Patent, faydalı model, marka, tasarım, coğrafi işaret, geleneksel ürün adı ve entegre devre topoğrafyası tescilleri kurumun görev alanındadır. Lisans ve devirlerin kaydı, teknoloji transferiyle ilgili çalışmalar, sınai mülkiyet yayınları, eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri de bu kapsamda yer alır. TÜRKPATENT ayrıca uluslararası kuruluşlar ve yabancı ülkelerle sınai mülkiyet alanında iş birliği yürütür. ^[1]

Kuruluşu ve tarihçesi

Kurum, 24 Haziran 1994 tarihinde 544 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Türk Patent Enstitüsü adıyla kuruldu. Kuruluşun temel amacı; teknolojik ilerlemeye ve araştırma geliştirmeye katkı sağlamak, sınai mülkiyet haklarının tescil ve korunmasıyla ilgili işlemleri yürütmek ve bu alandaki bilgi birikimini toplumun kullanımına sunmaktı. 1995 yılında patent, marka, endüstriyel tasarım ve coğrafi işaretlere ilişkin düzenlemeler yürürlüğe girdi. ^[2]

19 Kasım 2003 tarihinde yürürlüğe giren 5000 sayılı Kanun, kurumun kuruluş ve görevlerini düzenledi. 10 Ocak 2017 tarihinde yürürlüğe giren 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ile kurumun adı Türk Patent ve Marka Kurumu oldu. Aynı düzenlemeyle Coğrafi İşaretler Dairesi Başkanlığı da kuruldu. Kuruluş ve teşkilata ilişkin hükümler, 15 Temmuz 2018 tarihli 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine aktarıldı. ^[2]

Coğrafi işaret sistemindeki yeri

Coğrafi işaret, belirgin bir niteliği, ünü veya başka özellikleriyle belirli bir yöreyle özdeşleşen ürünü gösterir. Tescile konu ürünler yalnızca gıdalarla sınırlı değildir; tarım, maden, el sanatları ve sanayi ürünleri de bu kapsama girebilir. Tescil türü, ürün ile coğrafi alan arasındaki bağa göre belirlenir. ^[3]

Menşe adı: Ürünün tüm veya esas nitelikleri, belirlenen coğrafi alanın doğal ve beşerî unsurlarından kaynaklanır. Üretim, işleme ve diğer işlemlerin tamamı bu alan içinde gerçekleşir. ^[3]

Mahreç işareti: Ürün, niteliği, ünü veya başka bir özelliğiyle belirli bir coğrafi alanla özdeşleşir. Üretim, işleme veya diğer işlemlerden en az birinin belirlenen alan içinde gerçekleşmesi gerekir. ^[3]

Geleneksel ürün adı: Menşe adı veya mahreç işareti kapsamına girmeyen, ilgili piyasada en az otuz yıllık geleneksel kullanımı kanıtlanan adlar için ayrı bir koruma türüdür. Geleneksel yöntem, bileşim, hammadde veya malzeme bağı aranır. Belirlenmiş bir coğrafi alan yerine ürünün geleneksel niteliği esas alınır. TÜRKPATENT bu başvurulara ilişkin işlemleri de yürütür. ^[4]

Başvuru dosyasında neler bulunur?

Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı başvuruları, TÜRKPATENT’in Elektronik Başvuru Sistemi (EPATS) üzerinden yapılır. Üretici grupları; ürünle ilgili dernek, vakıf ve kooperatifler; ilgili kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları başvuru yapabilenler arasındadır. Ürünün tek üreticisi olunduğunun kanıtlandığı durumlar için tek üretici başvurusu da mümkündür. ^[5]

Coğrafi işaret dosyası; ürünün tanımını, coğrafi sınırını, ayırt edici özelliklerini, üretim yöntemini ve yöreyle bağını açıklayan bilgi ve belgeler içerir. Tarihsel geçmiş, denetim düzeni, örnek denetim tutanağı, kullanım biçimi ve varsa etiketleme ile ambalajlama kuralları da dosyada yer alır. Böylece başvuru, ürünün adıyla birlikte hangi özelliklerin ve üretim koşullarının korunmasının istendiğini ortaya koyar. ^[5]

Tescil ettiren kurumun sorumlulukları

Tescil ettiren, başvuruyu gerçekleştirip tescili alan kişi veya kuruluştur. Tescil sonrasında, belgede tanımlanan denetim merciiyle denetimleri koordine eder ve yıllık denetim raporlarının TÜRKPATENT’e gönderilmesini sağlar. Üretim ve pazarlama faaliyetinde bulunanların belirlenmesi, üreticiler arasında iş birliğinin geliştirilmesi, ürünün tanıtımı ve yönetişimi de resmî portalda açıklanan sorumluluklar arasındadır. ^[6]

Coğrafi işaret tescili, tescil ettirene ürünü yalnızca kendisinin üretip satabileceği bir hak vermez. Sicildeki koşullara uygun ürünlerin üretimi veya pazarlamasında faaliyet gösterenler tescilli adı kullanabilir. Ürünün tescile konu özelliklerini etkileyen üretici ve diğer tedarik zinciri aktörleri için tescil ettirene faaliyet bildirimi yükümlülüğü bulunur. Coğrafi işaretlerde resmî amblemin kullanılması zorunludur. ^{[6] [8]}

Denetimi kim yapar, TÜRKPATENT neyi takip eder?

Ürüne ilişkin denetim, sicilde kayıtlı ve yeterliliği TÜRKPATENT tarafından onaylanmış denetim mercii tarafından yapılır. Bu merci, tescildeki denetim sıklığına göre plan oluşturur. Denetim; üretim, piyasaya sunma, dağıtım ve ürünün piyasada bulunduğu aşamalarda tescil koşullarına uygunluğu kapsar. Denetim merciinin tarafsız, yeterli personel ve donanıma sahip olması gerekir. ^[7]

Tescilin bültende yayımlanmasından itibaren her yıl, denetim raporu ve o yıla ait tutanaklar TÜRKPATENT’e iletilir. Tutanaklarda kontrol edilen özellikler, uygunluk durumu, amblem kullanımı ve uygunsuzluk varsa alınacak tedbirler yer alır. Faaliyet gösteren listesi ve rapor bildirimleri EPATS üzerinden yapılır. Bu görev dağılımında TÜRKPATENT ulusal tescil ve raporların iletildiği kurumdur; ürünün sahadaki uygunluk denetimi ise sicilde belirtilen merciin görevidir. ^[7]

Türkiye tescili ve yurt dışındaki koruma

Türkiye’de gerçekleştirilen coğrafi işaret tescili, Türkiye sınırları içinde koruma sağlar. Başka ülkelerde veya Avrupa Birliği’nde koruma elde etmek için ilgili sistemin koşulları çerçevesinde ayrıca işlem yapılması gerekir. TÜRKPATENT’in resmî rehberi, AB başvurusundan önce Türkiye’de ulusal tescilin gerçekleştirilmesi gerektiğini belirtir. ^[9]

AB’de gıda ve tarım ürünleri, şaraplar ve distile alkollü içkiler için süreç Avrupa Komisyonu; el sanatları ve endüstriyel ürünler için ise Avrupa Birliği Fikri Mülkiyet Ofisi (EUIPO) tarafından yürütülür. TÜRKPATENT, başvuru sahiplerine teknik destek sağlayabilir ve başvuruların ilgili kuruma iletilmesinde rol alabilir. Başvuru koşulları ve süreç ayrıntıları, kurumun güncel AB rehberinden takip edilebilir. ^[9]

Resmî kayıt ve hizmetlere erişim

TÜRKPATENT’in Coğrafi İşaretler Portalı, ürün adına ve ile göre kayıt aramayı; başvuru ve tescillere ilişkin bilgilere ulaşmayı sağlar. Portalda başvuru, denetim, amblem ve itiraz konularına ilişkin açıklamalar; bülten duyuruları ve farklı kullanıcı grupları için rehberler bulunur. Bir ürün hakkında bilgi edinirken ilgili kaydı ve bağlı belgeleri birlikte incelemek, o ürüne ait koşulları görmeyi kolaylaştırır. ^[10]

Coğrafi İşaretler Portalı: ürün ve sicil araştırması ↗
EPATS: elektronik başvuru ve bildirim işlemleri ↗
TÜRKPATENT: diğer sınai mülkiyet hizmetleri ↗

Resmî iletişim bilgileri

Adres

Hipodrom Caddesi No:13, 06560 Yenimahalle / Ankara

Santral

0312 303 10 00

Bilgilendirme

0312 303 1 303

Coğrafi işaretler

cografiisaret@turkpatent.gov.tr

İletişim bilgileri kurumun Coğrafi İşaretler Portalı’ndan alınmıştır. ^[11]