Türkiye’nin AB sicilindeki ilk ürünü Antep Baklavası / Gaziantep Baklavası’dır. TÜRKPATENT’in resmî AB tescil listesine göre ürün için 10 Temmuz 2009 tarihinde başvuru yapılmış, ad 21 Aralık 2013 tarihinde PGI olarak tescil edilmiştir. Bu kayıt, Türkiye’den bir ürün adının Avrupa Birliği coğrafi işaret sistemi içinde koruma kazanmasının ilk örneğidir.

İlk tescili 17 Şubat 2016’da PDO olarak kaydedilen Aydın İnciri ve 7 Temmuz 2017’de PDO olarak kaydedilen Malatya Kayısısı izlemiştir. Sonraki yıllarda zeytinyağından peynire, meyveden fırıncılık ürünlerine kadar farklı ürün gruplarının sicile girmesiyle Türkiye’nin AB tescil haritası genişlemiştir.

Resmî dayanak: TÜRKPATENT AB tescil listesi

Coğrafi işaret koruması ülkesellik ilkesine dayanır. Bu nedenle Türkiye’de yapılan tescil Türkiye sınırlarında geçerlidir; Avrupa Birliği’nde koruma için ayrıca AB sistemine başvurulması gerekir. TÜRKPATENT, Türkiye’den AB nezdinde başvuru yapılabilmesi için ürün adının önce Türkiye’de coğrafi işaret olarak tescil edilmiş olmasını esas alır.

Avrupa Komisyonunun resmî açıklamasına göre AB dışındaki ülkelerin üretici grupları başvurularını doğrudan veya ulusal makamları aracılığıyla Komisyona iletebilir. Başvuru dosyasında ürün şartnamesi, tek belge, ürün–coğrafi alan bağını gösteren açıklamalar ve başvuru sahibinin üretici grubunu temsil ettiğini ortaya koyan bilgiler yer alır.

Resmî dayanak: TÜRKPATENT · Avrupa Komisyonu

Avrupa Komisyonu başvurunun gerekli bilgileri içerip içermediğini ve yürürlükteki mevzuata uygunluğunu inceler. Uygun bulunan başvuru ilan ve itiraz aşamasına geçer; süreç tamamlandığında tescil kararı Avrupa Birliği Resmî Gazetesi’nde yayımlanır ve ürün eAmbrosia sicilinde kayıtlı duruma gelir.

Sayfadaki kronolojide kullanılan tarihler tescil düzenlemesinin AB Resmî Gazetesi’nde yayımlandığı tarihleri gösterir. Başvurusu yayımlanmış fakat tescili henüz tamamlanmamış ürünler, kayıt sayısına ve kronolojik listeye dâhil edilmez.

Resmî dayanak: Avrupa Komisyonu başvuru süreci · eAmbrosia

Bir ürünün AB tescilli olması, korunan ürün adının Avrupa Birliği siciline kaydedildiğini ve AB hukukunun sağladığı korumadan yararlandığını ifade eder. Tescilli adı kullanmak isteyen üreticilerin tanımlanan coğrafi alanda faaliyet göstermesi, ürün şartnamesine uyması ve öngörülen denetimlere tabi olması gerekir.

Koruma, tescilli adın taklit edilmesini veya yanıltıcı biçimde kullanılmasını önlemeyi; ürün ile coğrafi köken arasındaki bağı hukuken güvence altına almayı amaçlar. Geleneksel üretim bilgisinin aktarılmasına, ortak standardın korunmasına ve tüketicinin ürünün kökeni hakkında doğru bilgiye ulaşmasına katkı sağlar.

Resmî dayanak: Avrupa Komisyonu kalite sistemleri

13 Mayıs 2024’te yürürlüğe giren 2024/1143 sayılı AB Tüzüğü; tarım ürünleri, gıdalar, şaraplar ve distile alkollü içkiler için coğrafi işaret çerçevesini güncellemiştir. PDO ve PGI ürün–coğrafi alan bağını farklı yoğunluklarda korurken TSG, belirli bir coğrafi alandan çok geleneksel bileşim veya üretim yöntemine dayanır.

Gıda ve tarım ürünlerine ilişkin başvuru ve tescil kayıtlarının hukuki kaynağı eAmbrosia’dır. GIview ise AB düzeyinde korunan coğrafi işaretlerin daha geniş bir görünümünü sunar. Ürün sayıları zamanla değişebileceği için bu sayfadaki toplamlar düzenli olarak resmî sicille karşılaştırılmalıdır.

Resmî dayanak: TÜRKPATENT · Avrupa Komisyonu sicilleri