Coğrafi işaretli ürün · Balıkesir
Balıkesir’in Bandırma ilçesinde yetiştirilen yerel kavundur. Nispeten ince kabuklu meyvesi tatlı ve suludur; eti beyaz, sarı-turuncu, turuncu veya yeşil tonlarında olabilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Yeşilçomlu Kavunu nedir?
Yeşilçomlu Kavunu, Balıkesir ili Bandırma ilçesinde yetiştirilen yerel kavundur. Kabakgiller familyasındaki Cucumis melo türünün sürüngen gövdeli, tek yıllık bitkisinden elde edilir. Silindirik, yuvarlak veya basık yuvarlak meyvesi dilimli, tatlı ve suludur.
Ayırt edici özellikleri
Özellikle Balıkesir ili Bandırma ilçesinin Yeşilçomlu Mahallesinde açıkta yetiştiriciliğinin yaygın olarak yapılmaya başlanması ve üretim potansiyelinden dolayı halk arasında ‘‘Yeşilçomlu Kavunu’’ olarak adlandırılmıştır.
Bitki ve meyve özellikleri
Yeşilçomlu Kavunu; Latince tür ismi Cucumis melo L. olan, kabakgiller familyasına ait, sürüngen gövdeli, bir yıllık otsu bir bitkilerden elde edilen, uzun yıllardır Balıkesir ili Bandırma ilçesinde üretimi yapılan bir kavundur.
Yeşilçomlu Kavunu yetiştiriciliğinde; haziran-eylül ayları arasında, Bandırma ilçesinin ekolojik koşullarına bağlı olarak meyve olgunlaşma döneminde ürünün kendine özgü kokusu, tadı, aroması ve kuru madde içeriği oluşur.
Yeşilçomlu Kavunu; tatlı ve sulu, iç kısmı/meyve eti beyaz, sarı-turuncu, turuncu veya yeşilin farklı tonlarında olabilir.
Meyve eti için suda çözünebilir kuru madde içeriği (briks değeri) en az %7’dir.
Hammadde ve bileşim
Tohumluk olarak iri ve dolgun kavun çekirdekleri tercih edilerek ekim işlemlerinde kullanılır.
İnce kabuklu taneler
Yeşilçomlu Kavunu; renk, tat ve aromasıyla tüketiciler tarafından daha çok tercih edilen nispeten ince kabuklu, yerel bir kavundur.
Üretim tekniği ve ustalık
Yeşilçomlu Kavunu; silindirik, yuvarlak veya basık yuvarlak şekilli olup dilimli yapıdadır.
Doku, renk ve tat özellikleri
Yeşilçomlu Kavununun kuru tarıma elverişli olması ürünün tatlılık durumunu ve ağırlığını doğrudan etkiler.
Yeşilçomlu Kavunu Nasıl Yetiştirilir?
Toprak ve İklim İstekleri
Bitkide iyi bir gelişme ve yüksek verim elde edilmesinde; derin, drenajı iyi, su tutma kapasitesi yüksek, pH değeri hafif asidik, fazla tuz içermeyen, killi,-tınlı, tınlı topraklarda yetiştiriciliğin yapılması ile iyi netice alınır. Yetiştiriciliğin yapılacağı topraklar; Fusarium vb. diğer hastalık etmenleri ile bulaşık olmamalı ve bitkiye zarar verebilecek her türlü kalıntıdan ari olmalıdır. Ilıman ve subtropik iklim koşullarında ideal olarak kavun yetiştirilir.
Tohumların çimlenmesi; genellikle ortalama olarak 12°C’de başlar ve 25–30°C’deki sıcaklıklara kadar devam eder. Bitki için yüksek ışık yoğunluğu (ideal güneşlenme olanakları) meyve oluşumunu olumlu etkiler. Ürün zirai don koşullarından çok çabuk zarar görür. Bitkide istenilen polen ve meyve oluşumu için hava sıcaklığının 15°C’nin altına uzun süreli düşmemesi gerekir.
Tarla/Bahçe Tesisi
Üretim genellikle açıkta yetiştiricilik şeklinde gerçekleştirilir. Ekim yapılacak arazinin toprak hazırlığı sonbaharda ilk yağışlardan sonra başlar. Toprak tavlı iken ortalama 30 cm derinliğinde sürülür. Derin sürümün ardından toprak keseklerini parçalamak/öğütmek için kültivatör, goble-disk veya disk tırmığı vb. uygun tarım alet ve ekipmanları kullanılır.
İkinci toprak işleme dönemi ise şubat ve mart aylarında olup toprak tavında iken kültivatör vb. ile toprak işlenerek arazi ekim için hazır hale getirilir. Kavun ekimi öncesi tarlada yabancı ot vb. görülürse tekrar kültivatör vb. ile toprağın işlenmesi uygun olur.
Tohum Ekimi
Üreticiler; bir önceki hasat sezonundan elde edilen mahsullerden bir sonraki ekim dönemi için yeteri kadar tohumluğu ayırır ve ekim zamanı gelinceye kadar serin ve kuru koşullarda saklayarak muhafaza eder. Tohumluk olarak iri ve dolgun kavun çekirdekleri tercih edilir. Ekim işlemleri; elle veya mibzer vb. uygun tarım alet ve ekipmanları ile toprak ve iklim koşullarına bağlı olarak genellikle nisan-haziran aylarında yapılır.
Kavun bitkisi, gün ışığını seven/isteyen tek yıllık bir bitkidir. Bu sebeple ekim/dikim yapılırken güney (bakı) yönünde ekimin yapılması sicilin tavsiyesidir. Tesviye edilmiş toprak üzerinde sıra arasında ortalama 1,5 m, sıra üzerinde ortalama 1 m mesafe bırakılır. Tohumların çimlenmesinden sonra bitki, 2–3 adet gerçek yapraklı olduğunda çapa ve seyreltme yapılır. Seyreltme sırasında bitkiler, kalan bitki köklerini zedelemeyecek şekilde; kırılarak veya kesilerek ayrılır.
Bu işlemin, bitkilere zarar vermemek için çekilerek yapılmaması gerekir. Fidelerin kök boğazları sağlamlaştırılır. Münavebe açısından kavun üretiminin aynı tarlada 3–4 yıl aralıklarla yapılması sicilin tavsiyesidir. Arada geçen sürede tarlada farklı familyalardaki bitkilerin yetiştirilmesi uygun olur.
Bakım İşlemleri
Fideler yeteri kadar boylanınca seyreltme ve yabancı ot mücadelesi için çapalama işlemi yapılır. Ayrıca sıra araları 2–3 defa uygun tarım alet ve ekipmanları ile sürülür. İhtiyaç duyulması halinde bitki seyreltmesi yapılır. Bitkiler meyvelerini vermeye başladığında yoğun meyve oluşumu var ise meyve seyreltme işlemi yapılır. Bu işlem ‘‘kelek kırma’’ olarak da bilinir.
Her bitkide genellikle iki kelek (olgunlaşmamış meyve) kalacak şekilde, diğer istenmeyen, kusurlu, çok küçük gelişimini tamamlayamayanlar vb. kesilerek bitkiden ayrılması istenir. Bu işlem ile bitkide kalan keleklerin istenilen şekilde kavun meyvesini vermesi sağlanır.
Sulama işlemi
Genel itibariyle kuru tarım yapıldığından, Yeşilçomlu Kavunu çok gerekmedikçe sulanmaz. Aynı şekilde bitkinin olgunlaşma döneminde sulanması meyvenin karakteristik tatlılık durumunu ve kokusunu olumsuz etkiler.
Gübreleme işlemi
Gübreleme için; bahçelere/tarlalara yanmış ahır/çiftlik ve/veya kimyasal gübre uygulaması yapılır. Gübre seçiminde ve miktarının belirlenmesinde toprak analizi sonuçları dikkate alınarak toprak yapısına uygun gübreleme yapılması sicilin tavsiyesidir. Gübrenin, uygun tarım alet ve makineleri ile toprağa homojen bir şekilde karıştırılması sağlanmalıdır.
Zirai Mücadele
Ürünün yetiştiriciliğinde zirai mücadele için öncelikle tohumların hastalıklardan ari, sağlıklı bitkilerden seçilmesi sağlanmalıdır. Yabancı ot mücadelesi, kavun yetiştiriciliğinde en önemli hususlarından birisidir. Yabancı ot mücadelesi için çapalama ve toprakta ara sürüm yapılır. Toprağın sürümü ve çapalanması ile yabancı ot temizliği, toprağın havalandırılması ve bitkilerin boğaz doldurulması sağlanır. Bitki zararlıları, hastalıkları, yabancı ot ve toprak altı zararlılarına vb. karşı ilgili mevzuata uygun bitki koruma ürünleri kullanılır.
Yetiştiricilikte sağlıklı tohumların kullanılması, toprağın iyi işlenmesi, gerekirse kimyasal mücadele ve/veya biyolojik mücadele yapılması ile hastalıklı vb. bitkilerin ortamdan uzaklaştırılması, zirai mücadelenin etkin bir şekilde yapılmasını sağlayacak ana uygulamalardır.
Hasat işlemi
Ürün hasadına; bitki yapraklarının sararması ve meyve saplarının kuruyarak bitki gövdesinden kolayca ayrılacak duruma gelmesi ile tam olgunluk döneminde başlanır. Olgunlaşan meyvelerin ağırlığı artar, kabuğu beyaz-gri/sarı renk alır, toprak ile temas eden kısmı ise sararır. Hasada genellikle ekimden ortalama 4 ay sonra başlanır. Ürün hasadının; daha kolay olması ve istenilen ürün kalitesi için yağış durumunun olmadığı günlerde yapılması sicilin tavsiyesidir.
Ürün hasadı; kavunun bitkiye bağlanan sap kısmının kesilmesi/koparılması şeklinde gerçekleştirilir. Hasatta kavunun sap kısmının kökünden kesilmeyip ortalama 10 cm kadar sap bırakılması sicilin tavsiyesidir. Bu durum ürünün daha uzun muhafaza edilebilmesine yardımcı olur. Hasat sırasında; lekeli, çürük, kırık vb. zarar görmüş kavunlar üreticileri tarafından ayıklanarak tasnif edilir.
Hasat sonrası işleme ve sevkiyat
Ürünlerin; üst üste fazla istif edilmeden ve depolarda fazla bekletilmeden tüketiciye sunulması esastır.
Yeşilçomlu Kavunu; çoğunlukla dökme olarak ya da gıda ile temasa uygun ambalajlarda; ilgili gıda mevzuatına uygun etiket bilgileri ile piyasaya arz edilir. Kavunların üst üste fazla istif edilmeden, temiz ve serin ortamlarda piyasaya arzı sağlanır.
Muhafaza koşulları
Yeşilçomlu Kavunu yetiştiriciliğinde üreticiler; bir önceki hasat sezonundan elde edilen mahsullerden bir sonraki ekim dönemi için yeteri kadar tohumluğu ayırır ve ekim zamanı gelinceye kadar serin ve kuru koşullarda saklayarak muhafaza ederler. Küçük yığınlar halinde hasat edilen kavunlar güneşte fazla bekletilmeden, zedelenmeden asıl muhafaza edilecekleri/piyasaya arz edilecekleri alanlara nakledilmelidir. Yeşilçomlu Kavunu; kuru, serin, temiz ve kokulardan ari ortamlarda/depolarda muhafaza edilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Üretim yeri ve çevresi
Yeşilçomlu Kavunu yetiştiriciliğinin yapıldığı alanın özellikle Kuş Gölü olarak da bilinen Manyas Gölüne ve diğer su kaynaklarına yakın olması, serin ve ılıman geçiş iklim özellikleri, gece ve gündüz sıcaklık farkı, kullanılan üretim metodu ve ürünün istenilen hasat olgunluğuna ulaşmasındaki ideal güneşlenme olanakları Yeşilçomlu Kavununun ürün özelliklerini belirler.
Yeşilçomlu Kavunu; yetiştiriciliğinin yapıldığı toprakların; verimli, yeterince gevşek, geçirgen, tınlı, killi- tınlı, sulamaya çok gerekmedikçe ihtiyaç duyulmaması; uygun iklim ve yetiştiricilik koşullarında ürünün 5 kilograma kadar olgunlaşarak hasat edilebilmesine olanak sağlar. Bölgedeki ılıman iklim ve yakın su kaynaklarından sağlanan nem; kavunun çatlamamasına ve kavunun su ihtiyacının karşılanarak susuz tarım yapılabilmesine olanak sağlar.
Balıkesir ili Bandırma ilçesinde uzun bir geçmişe sahip olan; yetiştiriciliği ve üretim aşamaları ile emek isteyen Yeşilçomlu Kavununun; üretildiği Balıkesir ili Bandırma ilçesi ile ün bağı bulunur. Balıkesir ili Bandırma ilçesinde uzun bir geçmişe sahip olan, yetiştiriciliği ve üretim aşamaları ile emek isteyen Yeşilçomlu Kavununun üretim potansiyeli ile Balıkesir ili Bandırma ilçesi ile ün bağı bulunur.
Kökeni ve üretim geleneği
Yeşilçomlu Kavununun yetiştirilmesi ve üretim aşamalarının tamamı, Balıkesir ili Bandırma ilçesinde gerçekleştirilir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1795 tescil numaralı Yeşilçomlu Kavunu mahreç işareti olarak 5 Aralık 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Yeşilçomlu Kavunu ibaresi ve mahreç işaret amblemi, ürünün veya ambalajının üzerinde yer alır. Ürünün veya ambalajının üzerinde kullanılmadığında, Yeşilçomlu Kavunu ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Bandırma Belediyesi koordinatörlüğünde; Bandırma Belediyesi ile Balıkesir İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir. Denetim yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir. Yapılan denetimler; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Bandırma Belediyesi tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur.
Denetim merci tarafından, denetimde aranılacak kriterlere aşağıda yer verilmektedir: – Yeşilçomlu Kavunu ibaresi ve mahreç işareti amblemi kullanım biçiminin uygunluğu, – Yeşilçomlu Kavununun; hasat işlemlerinin uygunluğu, – Yeşilçomlu Kavununun; depolanması, muhafaza koşulları ve piyasaya arzının uygunluğu. Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir.
Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
