Coğrafi işaretli ürün · Uşak
Uşak’ın Karahallı ilçesinde 905–1036 m rakımda yetiştirilir. Sarı-yeşil, düzensiz çizgili ince kabuğun içindeki turuncu-sarımtırak et sıkı, bol sulu ve belirgin kavun aromalıdır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Karahallı Kavunu nedir?
Gövde: Karahallı Kavununun ana bitkisi 2–3 ana sürgüne sahiptir. Karahallı Kavunu (Cucumis melo) Karahallı ilçesinde 905 ila 1036 metre yükseklikte yetişen şekli hafif yuvarlak oval, küçük ve orta büyüklükte, genellikle 2–6 kg ağırlığında, ince kabuklu yerel bir kavundur.
Ayırt edici özellikleri
Karahallı Kavunu; Karahallı Düğleği, Cemile Düğleği, Cezik Kavunu, Çoban Almaz adları ile de anılır.
Olgunlaşma gün sayısı 130 gün olup, diğer bölgelerde yetişen kavunlardan daha uzun sürede olgunlaşır.
Karahallı Kavunu açık ortamda doğal koşullarda tozlanır.
Açık tozlanan yerli kavunlar hastalık ve zararlılara daha dayanıklıdır.
Özel kasalar içerisinde taşınır.
Başlangıçta zayıf olan kökler ileri devrede daha belirgin ve kuvvetli yapı kazanır.
Yan köklerin bir kısmı derinliğine, bir kısmı ise yanlara doğru gelişir.
1 gr’da 35–40 adet tohum bulunur.
Meyve, tohum ve doku özellikleri aşağıdaki tabloda verilir.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Olgunlaşma, yetiştirme ve taşıma özellikleri devam tablosunda gösterilir.
Tablo-2: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Bitki ve meyve özellikleri
Karahallı Kavununun kabuk rengi, sarı-yeşil olup, yüzeyi düzgün, bazı yüzeyleri düzensiz beyaz damarlı, renk ve desen yapısı düzgün olmayıp, sarı üzerine yeşil düzensiz çizgileri olan (kırçıllı), meyve et rengi turuncu ile hafif sarımtırak özelliktedir.
Tablo: Karahallı Kavununun Meyve, Tohum ve Diğer Bazı Özellikleri Meyve eti aroması Baskın kavun meyve aromalı Meyve içi sululuğu Bol sulu Meyve iç yapısı Sıkı
Tozlaşma tipi Açık tozlaşma Tohumluk sınıfı Standart Bitki yapısı Bitki yapısı güçlü, yan dallanması fazla, bol yapraklı Tohum dikerken dikkat edilmesi Tohumlar ekilmeden önce, 20–25 OC su dolu kap içinde 1–2 saat gerekenler bekletilir.
Yuvarlak hafif oval, meyve yüzeyi hafif pütürlü (kırışık) yeşil Meyve şekli ve rengi üzerine sarımtırak Kök: Karahallı Kavununun bitkisi, kısa ve kalın bir kazık köke sahiptir.
1–1,5 m uzunluğa erişebilen bu sürgünler, çiçek ve meyvelerin oluştuğu yan kollar verir.
Yaprak: Karahallı Kavununun yaprakları orta büyüklüktedir.
Yapraklar, yuvarlak veya kısmen kalp şeklindedir.
Yaprakların alt ve üst yüzü tüylüdür.
Yaprakların kenarlarında keskin dişler bulunur.
Yaprakların renkleri yeşil ve koyu yeşile kadar değişir.
Yaprak sapı uzun ve ortası olukludur.
Çiçek: Çiçekler yaprak koltuklarında meydana gelir.
Hammadde ve bileşim
Karahallı Kavununun ekimi, bir önceki sezonda yetişen ürünlerden elde edilen çoğaltım materyali kullanılarak 23 Nisan ile 6 Mayıs arasında yapılır.
Sarı renk
Parlak sarı renktedir.
Tohum: Karahallı Kavunu tohumları sarı renklidir.
Karahallı Kavunu Nasıl Yetiştirilir?
Toprak hazırlığı
Ekim yapılacak arazi, sonbaharda toprak tavlı iken 25–30 cm derinliğinde sürülür. Derin sürümden sonra kültivatör veya diskaro ile ikileme yapılır. İkinci toprak işleme dönemi şubat – mart aylarıdır. Kültivatörle toprak tavında işlenerek arazi ekim ve dikime hazır hâle getirilir. Ekim, iklim koşullarına bağlı olarak 23 Nisan ile 6 Mayıs arasında yapılır.
Tesviye edilmiş toprak üzerinde sıra arasında 1,5–2 m, sıra üzerinde 1 m mesafe bırakılarak 40–50 cm genişliğinde ve 15–20 cm derinliğinde ocaklar açılır. Ocaktan çıkarılan toprak, yaklaşık bir kürek ahır gübresi ile karıştırılıp ocakların tabanlarına 5–10 cm kalınlığında konarak tohumların ekileceği yatak kısmı hazırlanır. Her ocağa 3–4 tohum ekilir ve üzerlerine, tohum boyunun 2,5 katı olacak şekilde yaklaşık 3–4 cm yükseklikte gübreli toprak yerleştirilir.
* Ürünün sicil belgesinde sıra üzeri ekim mesafesi tabloda 55–65 cm, üretim yönteminde ise 1 m olarak verilmektedir. Bu noktanın açıklığa kavuşması için TÜRKPATENT ile tescil ettiren ve denetleyen kurumların (Karahallı Belediyesi; Karahallı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü; Karahallı Ticaret ve Sanayi Odası) teyidi beklenmektedir.
Hafifçe bastırılarak can suyu verilir. Tohumlar, uygun koşullarda en geç 10–12 gün içinde çimlenerek toprak yüzünde görülmeye başlar. Tohumların çimlenmesinden sonra bitki, 2–3 gerçek yapraklı olduğunda çapa ve seyreltme yapılır. Seyreltme sırasında bitkiler, kalan bitki köklerini zedelemeyecek şekilde ve çekilerek değil kırılarak veya kesilerek ayrılır. Bu işlem, bitkilere zarar vermemek için çekilerek yapılmaz. Fidelerin kök boğazı sağlamlaştırılır. Kültürel işlemler
Sulama işlemi
Karahallı Kavununun bitkisi, büyüme ve meyvelerin olgunlaşma devresinde bol suya ihtiyaç duyar. Nisan ve mayıs aylarında dikim sezonuna yakın zamanda yağmurların suları, bitki için yeterli olup ilave sulama yapılmaz.
Çapalama işlemi
Karahallı Kavunu bitkisinin kollarını tamamen etrafa salıp çapa yapılamaz hâle gelinceye kadar 3–4 defa çapalanır. Birinci çapa, bitkiler 2–3 gerçek yapraklıyken, diğer çapalamalar ise 2–3 hafta aralıklarla yapılır. Birinci veya ikinci çapa ile birlikte sıra üzerinde seyreltme de yapılır. Sıra araları kültivatörle işlenir. Köklerin yüzeyde olması nedeni ile derin çapa yapılmaz. Her çapalamadan sonra boğaz doldurması yapılır.
Karahallı Kavununun bitki kolları, ağustos ayı başında 1–1,5 m uzunluğuna ulaşır. Bu sürede meyve büyüklüğü yumruk büyüklüğüne gelir ve çapalama kesilir. Ot mücadelesi gerektiği durumlarda çapalama sayısı artırılabilir.
Gübreleme işlemi
Karahallı Kavunu üretiminde, ekim sırasında ocak tabanına uygulanan gübre dışında gübreleme yapılmaz.
Budama özellikleri
İri ve kaliteli meyve alabilmek için bitkide uç alma ve meyve seyreltmesi yapılır. Ana sürgünlerin çok fazla uzamasını önlemek için bitkiler gelişip etrafa dal salmaya başladıklarında her dal üzerinde dördüncü veya beşinci yapraktan itibaren uç alma yapılır. Olgun meyvelerin saplarının dala bağlandığı yerde bulunan iki küçük kulakçık kuruyup kabuk rengi parlaklaşır.
Hasat işlemi; olgunlaşan meyvenin sapının, kendi etrafında hafifçe döndürülerek koparılması veya bıçak veya makas ile saplarından kesilmesi suretiyle yapılır. Hasat edilen kavunlar ağırlıklarına göre boylara ayrılıp küfe, keleter ve bağbozan adı verilen sepetlere konur. Bir sepet 18–20 kg arasında meyve alır. Sepetler genellikle açık pazarlarda satış amacıyla kullanılır. Karahallı Kavunu ince kabuklu olduğu için nakliye edilirken sepetlere, üst üste istiflenmeden en fazla 1 sıra yerleştirilir.
Yetişme ve hasat dönemi
Karahallı Kavunu, ağustos ayı ikinci haftası ile eylül ayının üçüncü haftasında geniş bir zaman diliminde hasat edilir. Buna bağlı olarak hasat dönemi uzundur. Eylül ayında Karahallı Kavununun hasat dönemi devam eder.
Muhafaza koşulları
Ürünün muhafazası
Yetiştirme olanakları Açık tarla Meyve kabuk sertliği Orta sert Ekim zamanı Nisan – mayıs arası Raf ömrü Kısa Nakliyeye dayanıklılığı Dayanıksız.
Tohumların saklanması
Tohumların ekimi Tohumlar bir önceki sezonda yetişen ürünlerden elde edilir ve bez torbalar içerisinde serin ve güneş görmeyen ortamda saklanır.
Hasat ve muhafaza koşulları Karahallı Kavunu, ağustos ayının ikinci haftası ile eylül ayının üçüncü haftası arasında hasat edilir.
Karahallı Kavunu 2–4 °C’de 10 gün muhafaza edilebilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Üretim yeri ve çevresi
Karahallı Kavunu, iklim, toprak yapısı ve yetiştiricilik özelliklerine bağlı olarak yetiştiği coğrafi alana uyum sağlamıştır. Bu yüzden melezleşme oranı çok düşüktür. Yaz aylarında Karahallı ilçesinde yağışlar düşüktür ve gelişme dönemindeki Karahallı Kavunun coğrafi sınırda killi toprak yapısı dengeli bir şekilde suyu muhafaza ettiğinden meyve su stresine dayanıklıdır.
İlçede haziran ve eylül ayı sonuna kadar nispi nem çok düşük olduğundan Karahallı Kavunu başta mantari hastalıklara yakalanma oranı düşüktür. Bu durum Karahallı Kavun yetiştiriciliğinde gübre ve kimyasal ilaç kullanımını sınırlandırır. Hafif alkali toprak yapısı ve ürünün meyve olgunluk döneminde sıcaklığın yüksek olması özellikle ağustos ayında 30 °C’nin üzerindeki ısı meyvedeki şeker oranı ile beraber aroma ve kokusunu artırır.
Olgunlaşma süresi (gün) 100–130 Sıra üzeri ekim mesafesi (cm) 55–65 Sıra arası ekim mesafesi (cm) 150–200 Çimlenmede toprak sıcaklığı (°C) 18–25 Verim (ton/dekar) 1,5–2,0 Yetiştirme olanakları Açık tarla Meyve kabuk sertliği Orta sert Ekim zamanı Nisan – mayıs arası Raf ömrü Kısa Nakliyeye dayanıklılığı Dayanıksız. Kazık kök toprak seviyesinden 20–30 cm derinliğe ulaştığında yan kökler oluşur.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1359 tescil numaralı Karahallı Kavunu menşe adı olarak 22 Mayıs 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Karahallı Kavunu ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Karahallı Kavunu ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Tescil ettiren kurum kimliği: Karahallı Belediyesi.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler, Karahallı Belediyesinin koordinasyonunda; Karahallı Belediyesi, Karahallı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Karahallı Ticaret ve Sanayi Odasından konuda uzman birer kişi olmak üzere en az 3 kişinin katılımıyla oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler, düzenli olarak yılda bir kere, ayrıca şikâyet halinde ve gerekli görülmesi halinde her zaman yapılır.
Denetim mercii; tohumların ekimi, yetiştirme dönemi, kültürel işlemler, hasat ve muhafaza koşulları olmak üzere üretim metoduna uygunluğu ve Karahallı Kavunu ibaresi ile menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğunu denetler. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
