Coğrafi işaretli ürün · Denizli
Denizli’nin Acıpayam ilçesinde yerel tohumlarla yetiştirilir. İri, sarı kabuklu ve geç hasat edilen meyvesi az lifli, tatlı ve çok suludur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Acıpayam Kavunu nedir?
Acıpayam Kavunu; Denizli ilinin Acıpayam ilçesinde uzun yıllardır yetiştirilen, az lifli, tatlı ve sulu yapısıyla öne çıkan kavundur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Suda çözünebilir kuru madde miktarı (Briks değeri) %9,45–11,40 arasındadır.
Bir gramda 30–50 adet tohum bulunur.
Acıpayam Kavununun meyve özellikleri aşağıdaki tabloda; şekil, ölçü, kabuk ve et yapısı, sululuk ve Briks değeriyle birlikte gösterilmiştir.
Tablo 1. Acıpayam Kavununun meyve özellikleri
Sicil belgesindeki değerler ve birimler korunmuştur. Sütun başlıkları gerektiğinde okunabilirlik için düzenlenmiştir.
Tohum özellikleri: Acıpayam Kavunu tohumları, oval-elips şekilli, açık ve koyu sarı renklidir.
Bitki ve meyve özellikleri
Bitkisel özellikler: 3–4 ana dallı gelişim gösterir.
Bitki yapısı çok kuvvetlidir.
Tam gelişmiş yaprak, 5 loblu, az parçalı ve kenarları dişlidir.
Genç yapraklarda ise bol girinti mevcuttur.
Sürgün uçları bol tüylü, yaşlı sürgünler ise az tüylü yapıdadır.
Dişi ve erkek çiçek sapları da bol tüy içerir.
Dişi çiçek, tamamen bol tüy içerir.
Çiçek yapısı monoik olup her sürgün boğumu güçlü sülük içerir.
Her boğumda 1 adet çiçek olduğu, ilk çiçeklerin hep erkek çiçek olduğu, dişi çiçeklerin ise 7–9 boğum sonrası oluştuğu görülür.
Olgunlaşmamış meyve zemin rengi yeşil, olgun meyvede zemin rengi sarıdır.
Meyve boyuna düzenli girinti ve çıkıntılar içerir.
Acıpayam Kavununun meyve görünüşleri sicildeki şekillerde gösterilir.
Yeşil renk
Yaşlı yaprak üzeri parlak yeşil, yaprak altı mat yeşil ve bol tüylü, genç sürgün yaprakları da yeşil renktedir.
Oval meyve biçimi
Meyve özellikleri: Acıpayam Kavunu meyveleri; oval şekilli, sap bağlantısı hafif eğri, meyve sap tarafı ve meyve çiçek ucu az sivri yapıda ve dilimsizdir.
Sicil tablosunda meyve şekli oval, meyve ağırlığı 4–6 kg/adet olarak verilir.
Sarı renk
Sicil tablosu lifliliği “Lifsiz”, sululuğu “Çok sulu” olarak tanımlar. Suda çözünebilir kuru madde miktarı (Briks) %9,45–11,40 aralığındadır. Kabuk sarı renkli, dilimsiz ve boyuna bol girintili çıkıntılıdır.
Nasıl yetiştirilir?
Fide dikimi
Acıpayam Kavunu üretimine doğrudan tohum ekimiyle ya da viyollerde yetiştirilen fidelerin esas yerlerine dikimi ile başlanır. Ancak bölgede susuz ya da az su ile üretim yapılabildiğinden, doğrudan tohum ekimiyle üretim hâkimdir.
Toprak hazırlığı
Üretim, bölgede kış mevsiminde boş bırakılan tarlalarda ya da kış mevsimine dayanıklı bitkisel türlerin yetiştirildiği tarlalarda yapılır. Eğer tarla kış aylarında boş bırakılacaksa, kasım ayında derin sürülerek bahar dönemine kadar bekletilir. Bahar döneminde (nisan sonu-mayıs başı), tarlada gelişen yabancı otların yok edilmesine yönelik 20 cm derinliğinde yüzeysel işleme yapılır, taban gübrelemesi uygulanır ve tohum ekim sıraları oluşturulur.
Kışlık üretim yapılan alanlarda da benzer şekilde, nisan sonu-mayıs başında gerçekleştirilen toprak işleme ile tohum ekim yeri hazırlanır.
Tohum ekimi / fide dikimi
Tohum ekimine nisan ayı sonunda ya da mayıs ayı başında başlanır. Tohum ekimi mibzerle ya da ocak usulü yapılır.
Mibzerle ekim aralıkları
- Mibzer ile ekimde, sıra arası mesafe 140 cm, sıra üzeri mesafe 5–7 cm olarak planlama yapılır.
Tohum ekimi / fide dikimi — 2. aşama
− Ocak usulü ekimde ise, 210–280 cm ara ile açılan sıraların boğaz noktalarına 60–70 cm mesafe ile açılan ocaklara 3–5 adet tohum ekilerek işlem tamamlanır. Tohum ekimi tavlı toprağa ve 5–7 cm derine yapılır. Fide ile üretimde ise üreticiler, tohumları büyük hücreli viyollere ya da torbalara mart ayının ikinci yarısında veya nisan başında ekerler. 40–45 günde yetişen fideler, mayıs ayı ortasında tarlaya dikilir.
Tohum ekimi ya da fide dikimi açılan karıklara ve tavlı toprağa yapılmalıdır.
Bakım özellikleri
Tohum ekimi şeklindeki üretimde, ekimden yaklaşık 15–20 gün sonra fide çıkışı tamamlanır. Bitkiler iki gerçek yaprak oluşturduğunda ocaklarda seyreltme çapası yapılır ve her ocakta 2 bitki bırakılır. Kol atma başlangıcındaki ikinci çapa ile ocakta tek bitki bırakılır. Sıra arası ise, bu döneme kadar olan yağış durumuna göre değişmekle birlikte 2–3 kez traktör ve kazayağı ile işlenir.
Fide dikiminden sonra ise hava koşulları ve sulama durumuna göre 1–2 kez sıra üzeri çapası, ayrıca kol atma dönemine kadar da 2–3 kez sıra arası çapası uygulanmalıdır.
Sulama işlemi
Acıpayam Kavunu hem sulu hem de susuz koşullarda yetiştirilebilir. Ancak iklim değişikliğine bağlı yüksek sıcaklıkların görüldüğü durumlarda, damla sulama yöntemiyle sulama yapılmalıdır. Bu sulama uygulaması, sıcaklık değerlerine bağlı olarak değişmekle birlikte meyve tutum döneminde başlayıp meyve tam iriliğine ulaşıncaya kadar (yaklaşık 1,5–2 ay) devam eder. Susuz yapılan yetiştiricilikte meyvenin tat, koku ve aroması belirgin şekilde yüksek olur.
Zirai mücadele
Kavun üretiminde karşılaşılan hastalıklara karşı dikkatli olunmalı, mücadele zamanında ve uygun şekilde yapılmalıdır. Kavun zararlıları arasında yer alan kavun sineği, önemli zararlar oluşturabilir. Hastalık ve zararlılarla mücadele, zamanında ve entegre yöntemlerle yapılmalıdır. Zirai mücadelede hastalık, zararlı ve yabancı otların çevreyle ilişkileri dikkate alınır; yöntemler birbiriyle uyumlu ve entegre biçimde uygulanır.
Münavebe (Ekim nöbeti)
Acıpayam Kavunu üretiminde, özellikle toprak kaynaklı hastalık etmenlerine karşı başarılı bir zirai mücadele sağlamak için aynı tarlada en az iki yıl ara verilerek üretimi yapılması gerekir.
Ön bitki seçenekleri
- Kışlık sebze türleri (lahana, karnabahar, brokoli, ıspanak, pırasa vb.)
- Tarla bitkileri (mısır, pamuk, buğday, arpa ve silajlık yem bitkileri vb.)
Üreticinin kendi tohumunu kullanması
Üretimi, üreticilerin kendi ürettikleri kavun meyvelerinden aldıkları tohumlar ile gerçekleştirilir.
Hasat ve hasat sonrası işlemler
Hasat ve verim
Geç dönemde (ağustos ayının ikinci yarısında) hasat edilir. Hasat olgunluğuna gelen meyveler, elle koparılarak toplanır. Genellikle 2–3 seferde hasat tamamlanır. Bitki başına verim 7–8 kg’dır. Bu durumda dekardan 6–7 ton ürün elde edilebilir.
Nasıl muhafaza edilir?
Tohumlar canlılıklarını normal koşullarda 5–8 yıl muhafaza eder. Geç dönemde (ağustos ayının ikinci yarısında) hasat edilir ve uygun koşullarda ocak ayının ortasına kadar muhafaza edilebilir. Acıpayam Kavunu, genellikle taze olarak tüketilse de, üreticiler bir kısmını muhafaza etmek için askıya alarak saklar. Hasattan sonra uygun koşullar altında (soğutmasız adi depolarda) ocak ayının ortasına kadar muhafaza edilebilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Acıpayam Kavununun tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşmelidir.
Yöresi, geçmişi ve üretim geleneği
Acıpayam Kavununun coğrafi sınırda uzun bir geçmişi vardır. Acıpayam ilçesinin tarım ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1780 tescil numaralı Acıpayam Kavunu mahreç işareti olarak 29 Eylül 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Acıpayam Kavunu ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında Acıpayam Kavunu ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Acıpayam Kaymakamlığı koordinatörlüğünde; Acıpayam Kaymakamlığı, Acıpayam İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Acıpayam Ziraat Odasından konuda uzman en az 3 kişiden oluşan denetim mercii, yılda bir kez düzenli olarak denetim gerçekleştirir. İhtiyaç duyulması veya şikâyet olması halinde ise her zaman denetim yapılabilir.
Denetim mercii tarafından; Acıpayam Kavununun üretim metoduna uygunluğu, ürünün fiziksel ve duyusal özellikleri ile Acıpayam Kavunu ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu kontrol edilecektir. Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
