Coğrafi işaretli ürün · Denizli
Denizli’nin Acıpayam ilçesindeki Avşar Mahallesi’nde pembe gemre çeşidinden yetiştirilir. Kırmızı ve iri taneli meyve sofralık tüketilir, pekmez yapımında da kullanılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Avşar Üzümü nedir?
Avşar Üzümü, Acıpayam’ın Avşar Mahallesi’nde pembe gemre çeşidinden yetiştirilen, kırmızı renkli, iri ve geniş eliptik taneli bir üzümdür.
Botanik olarak Rhamnales takımının Vitaceae familyasındaki Vitis vinifera L. türüne aittir; çoğunlukla sofralık tüketilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Avşar üzümünün salkımları orta, ekseriyetle silindirik ve az oranda kanatlı konik salkım şekline sahip, sık salkımlı ve salkım sapı kısadır.
Dışarıdan sulama olmaksızın yetiştirilebilir.
Sicil tablosunda Briks 22,09–26,56 olarak verilir; coğrafi bağ anlatısında ise güneşlenmeyle ilişkili 19,5–23,5 °Briks aralığı belirtilir. Bu farklı ifadeler aynı ölçüm aralığıymış gibi birleştirilmemiştir.
Tablo 1. Avşar Üzümünün fiziksel ve kimyasal özellikleri
Sicil belgesindeki değerler ve birimler korunmuştur. Sütun başlıkları gerektiğinde okunabilirlik için düzenlenmiştir.
Kırmızı renk
Avşar Üzümü taneleri; kırmızı renkli, geniş eliptik ve iri şekilli, enine kesitinde orta kalın tane kabuklu, gevrek, sulu ve çekirdekli yapıdadır.
Şeker içeriği ve pekmezlik değerlendirme
Sahip olduğu yüksek şeker (% 22,75) oranından dolayı pekmez üretiminde de kullanılır.
Nasıl yetiştirilir?
Denetim düzeni
Avşar Üzümü üretim alanları, üreticiler tarafından, güneye bakan yerlerde tesis edilir. Avşar Üzümü bağ tesisinden önce, üretim alanı pulluklarla, riper veya subsoiler ile 50–60 cm derinlikte işlenir. Üretim alanı içindeki çalı, büyük taş ve kaya gibi benzeri artıklar temizlenir ve sonrada tesviye ile drenaj işlemleri yapılır. Bu işlemlerden sonra kazayağı veya diskaro çekilerek toprağın iyice ufalanması sağlanır.
Ayrıca çok yıllık yabancı otların yoğunluğu fazla ise bunlar uygun ot öldürücü ilaçlarla yok edilir. Avşar Üzümü asmaları (omca), 3×3 m sıra üzeri ve sıra arası mesafelerinde, sonbahar ve ilkbahar başında üretim alanına dikimleri yapılır. Aşılı fidan ile tesis kurulmakla beraber, aşısız fidan (Amerikan anaç, 1616C, 1103P) dikilip daha sonra aşılama yapılarak tesis kurulur.
Uygun koşullar altında dikilen 2 yaşında aşılı bir asma fidanından 3 yıl içerisinde meyve alınır. Verim alınması ise dördüncü yıldan sonra olur.
Kovanlar ve koloni bakımı
Bağların tesisinde genelde, ana gövdenin yüksekliği 40–50 cm olacak şekilde budama yapılır ve ana gövde üzerinde 3–4 kol bırakılan, yeşil sürgünlerin herhangi bir destek sistemine bağlanmadan serbest halde her yöne doğru yönelebildiği goble terbiye sistemi (serbest terbiye sistemi) kullanılmakla beraber taze sürgünlerin tele sarıldığı telli terbiye sistemi kullanılır. Telli terbiye sisteminde 2–4 yan dal bırakılırken, goble sistemi ile kurulan tesiste 3–4 adet yan dal bırakılır.
Bağ tesisinden sonraki yıllarda düzenli olarak kış ve yaz budaması yapılır. Kısa budama da denilen kış budamasında 3 adet göz bırakılırken, yeşil budama olarak adlandırılan yaz budamasında uç alma, koltuk alma, yaprak budaması ve sık olan salkımlarda seyreltme gibi işlemler yapılır. İlkbahar aylarında geç don riski yüksek olan bölgelerde budama, asma gözlerinin açılmasına yakın bir zamanda yapılır.
Avşar Üzümünde ilk koruk salkımların görülmesi, mayıs ayının ikinci haftasından sonra olur.
Gübreleme işlemi
Avşar Üzümü üretim alanlarında 2–2,5 ton / dekar arasında ahır gübresi kullanılır. Bağlarda özellikle sonbahar döneminde 3–4 ton / dekar ahır gübresi uygulandıktan sonra, orta derinlikte sürüm ile gübrenin toprağa karıştırılması sağlanır. Bu uygulama ile toprağın organik madde miktarı, mikro ve makro element seviyesi artar. Böylece kalite ve verimin artması sağlanır.
Kış aylarında (kasım-şubat) asma aralarına yonca, fiğ ve bakla gibi köklerdeki nodüller sayesinde havadaki azotu toprağa fikse edebilen baklagil türü bitkilerin tercih edilmesi ile çiçeklenme dönemlerinde toprağa karıştırılması da ikinci bir gübreleme tekniği olarak yapılır. Yeşil gübreleme sayesinde asmaların ihtiyacı olan azot (N) karşılanır. Avşar Üzümünün sulanması yeraltı suları ile sağlanır.
Özellikle Avşar üzümü asmaları büyük bir biyokütleye sahip olduğu için yaz dönemi vejetatif gelişim dönemlerinde suya ihtiyaç duyar.
Toprak pH’sının düzenlenmesi
Avşar Üzümü üretim alanlarındaki toprakların bazik karakteri dikkate alınarak, kükürt ve hümik asit ( % 45–65 C, %30–50 O, % 2,5–5 H,% 3–5 N ve % 0,3–0,5 S ) gibi çevre dostu uygulamalar ile toprakların pH değerleri düzenlenebilir.
Sulama ve çapalama
Yıllık üretim sezonu boyunca asmalara, yağışlarla beraber yaklaşık 400–450 mm / m² sulama suyu verilir. Sonbahar ve erken ilkbaharda bağlar budandıktan sonra gözler uyanmadan 10–15 gün önce %1’lük bordo bulamacı (bakır sülfat, CuSO₄) su ile karıştırılıp, mobil veya sırt pülverizatörü ile tüm bitki ıslatılarak uygulanır. Bu uygulama asmalarda bakteriyel ve külleme ve mildiyö gibi mantarı hastalıklara karşı koruyucudur.
Ek olarak, Avşar Üzümü, bağ mildiyösü (Plasmapora viticola) ve bağ küllemesi (Uncinula necator) gibi mantar hastalıklarına karşı hassas olduğu için uygun fungusitler kullanılmalıdır. Sürgünler 20–25 cm uzunluğa ulaştığında ilk ilaçlama yapılmalıdır. Avşar Üzümünde salkım güvesi (Lobesia botrana) zararlısı en yaygın görülen zararlılardan birisidir.
Bu zararlının üçüncü ve dördüncü döllerinin zararı tüm ürünün kalitesini ve miktarını önemli ölçüde olumsuz etkilediği için ilaçlamalarda, hassas davranılmalı ve erken uyarı sistemlerine göre ilaçlama yapılmalıdır.
Ayrıca, bağ alanlarında görülen kurşuni küfe (Botrytis cinerea) karşı da gerekli önlemler alınmalıdır.
Özellikle Avşar Üzümünü kök filoksera (Viteus vitifolii) zararından korumak için, kültürel önlem olarak, Amerikan asma anaçları (zararlıya dayanıklı) üzerine Avşar Üzümü asmalarından alınan kalemlerle aşı yapılır.
Hasat ve hasat sonrası işlemler
Gelişme dönemleri
Geççi bir çeşit olduğu için mart sonu-ekim sonu arası olan vejetatif ve nisan sonu-ağustos sonu arası olan generatif dönemi uzundur.
Hasat dönemi ve toplama
Avşar Üzümü sofralık, geçci ve 1 Kasım-1 Aralık arasında hasatlar tamamlanır. Avşar Üzüm salkımları el ile hasat edilmesinin yanı sıra, salkımlarda ezilme ve hasar oluşmaması için, hasatlar keskin bıçak veya makasla da yapılır. Hasat mümkün olduğunca serin, yani sabahın erken saatlerinde yapılmalıdır. Salkımlar avuç içine alınmadan sapından tutarak hasat edilmelidir. Avşar Üzümü, sofralık ve pekmez üretiminde de kullanılabilir.
Nasıl muhafaza edilir?
Hasat edildikten sonra 95–100 gün soğuk hava depolarında (0 ± 1 °C sıcaklık, % 90–95 oransal nem) kükürt dioksit (SO₂) içeren koruyucu kâğıtlarla muhafaza edilebilir. Soğuk hava depolarında muhafaza edilen Avşar Üzümü, şubat ayının ortalarına kadar pazarlarda ve manavlarda satışa sunulabilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Avşar Üzümünün ayırt edici özellikleri, karasal ve Akdeniz ikliminin birlikte etkili olduğu coğrafi koşullarla ilişkilidir. Sicil, yetiştirme döneminde yaklaşık 500 mm toplam yağış ve yaz aylarında da yağış görüldüğünü belirtir. Bitki ve meyve gelişimini sınırlayan yüksek sıcaklıkların görülmemesi, meyve gelişimindeki uzun güneşlenme ve kök gelişimini destekleyen kumlu-tınlı toprak yapısı diğer etkenlerdir.
Ayrıca, yaz aylarında yağış üzüm tanelerinin irileşmesini teşvik eder. Acıpayam’da Yıllık toplam yağış miktarı 480 mm dir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Avşar Üzümünün tüm üretim aşamaları coğrafi sınırda gerçekleşir.
Güneşlenme ve olgunlaşma
Yaklaşık 140 gün güneşlenme süresi, üzüm meyvesinin olgunlaşmasını ve °Briks değerinin 19,5–23,5 aralığında olmasını sağlar.
Nasıl değerlendirilir?
Sofralık olarak tüketilir; pekmez üretiminde de kullanılır.
Yöresi, geçmişi ve üretim geleneği
Coğrafi sınırda uzun bir geçmişe sahip olan Avşar Üzümü, Avşar Mahallesinin ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1836 tescil numaralı Avşar Üzümü mahreç işareti olarak 3 Nisan 2026 tarihinde tescil edilmiştir. Avşar Üzümü ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Avşar Üzümü ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Acıpayam Ziraat Odasının koordinasyonunda, Acıpayam İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Acıpayam Kaymakamlığı ve Acıpayam Ziraat Odasından konuda uzman birer kişinin katılımıyla 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından düzenli olarak yılda bir defa gerekli görülen hallerde ve şikâyet üzerine ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetim mercii tarafından; Avşar Üzümünün fiziksel ve kimyasal özelliklerinin uygunluğu; özellikle dikim ve hasat aşamaları olmak üzere üretim metoduna uygunluk ve Avşar Üzümü ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
