Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Karacalar Köyü’nde yetişen sofralık üzüm, Gelin Parmağı çeşidi ve bordomsu siyah puslu taneleriyle ayırt edilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Karacalar Üzümü nedir?
Karacalar Üzümü, Afyonkarahisar’ın Emirdağ ilçesindeki Karacalar Köyü’nde yetişen sofralık bir üzümdür. Ürün, Gelin Parmağı çeşidi üzümlerden elde edilir.
Konik ve dolgun salkımları ile bordomsu siyah, ince kabuklu, puslu taneleri ürünün temel görünümünü oluşturur. Taneler sert ve sulu yapıdadır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Gelin Parmağı çeşidi
Karacalar Üzümü, Gelin Parmağı çeşidi üzümden elde edilen bir sofralık üzüm olarak tanımlanır. Bu çeşit bağı, ürünün kayıtlı kimliğinin temel unsurlarındandır.
Salkım ve tane yapısı
Salkımlar konik biçimli ve dolgundur; salkım ağırlığı en az 210 gramdır. Taneler bordomsu siyah renkli, ince ve puslu kabuklu, 3 ila 4 çekirdekli, sert ve suludur.
Geç olgunlaşma ve tat
Karacalar Üzümü çok geç olgunlaşan bir çeşittir. Ürünün kendine has tadı ekşi değildir ve tazeliğini uzun süre koruyabildiği belirtilir.
Fiziksel ve kimyasal ölçüler
Kayıtlı analiz aralıklarında suda çözünür kuru madde oranı %16,01 ile %16,72, toplam kuru madde oranı ise %20,89 ile %21,51 arasındadır. Tane ağırlığı 1,93–4,48 g, salkım ağırlığı ise 210–450 g aralığında kaydedilmiştir.
Tablo-1: Karacalar Üzümünün bazı karakteristik özellikleri
Yetiştirme ve hazırlama nasıl yapılır?
Toprak hazırlığı ve dikim
Bağlık alanda fidan dikimi için kış sonu ve bahar aylarında yaklaşık 40 cm toprak işlemesi yapılır. Yaklaşık 30 cm boyundaki fidanlar 25–30 cm derinliğe dikilir ve fidanlar arasında yaklaşık 4 m boşluk bırakılır.
Mevsimsel toprak işlemesi
Yaz döneminde 10 ila 15 cm derinliğinde yüzlek toprak işlemesi uygulanır; kaymak tabakası kırılır ve yabancı otlar bağlık alandan uzaklaştırılır. Sonbahar ve kış aylarında toprak kesekli bırakılır, yabancı ot görüldüğünde yeniden toprak işleme yapılır.
Terbiye, sulama ve gübreleme
Coğrafi alanda geleneksel ve telli terbiye sistemleri kullanılır; yıllık budama, kış ve bahar budaması olarak kısa kordon budama şeklinde yapılır. Omcalar, dikimden sonra verilen can suyu dışında susuz yetiştirilir.
Gübreleme, genç ve normal verime yatmış bağ ayrımı gözetilerek bağın toprak yapısı ve verim niteliğine göre organik veya kimyevi gübrelerle yapılır. Muhtemel hastalıklara karşı ilaçlama, Tarım ve Orman Bakanlığının belirlediği şekle göre gerçekleştirilir.
Ambalajlama ve nakliye
Bir dönüm bağdan yaklaşık 3–3,5 ton ürün alınabilir. Üzümler tüketiciye ulaştırılmak üzere paket veya kutulara sap kısımları yukarı gelecek şekilde yerleştirilir.
Taşıma sırasında üzümlerin birbirini ezmesini ve sallanmasını önleyecek uygun istifleme yöntemleri kullanılır. Nakliye, ortam sıcaklığındaki taşıma araçlarıyla yapılır.
Hasat ve tüketime hazırlık nasıl yapılır?
Hasadın biçimi
Karacalar Üzümü, olgunluk indeksini ve fiziksel niteliklerini tamamlayan salkımlardan yaklaşık birer hafta arayla gün batımında hasat edilir. Salkımlar, kabuk çevresindeki puslu tabakanın silinmemesine dikkat edilerek keskin bir aparatla veya makasla kesilir.
Ayıklama
Hasat edilen üzümlerde ezilmiş, çürümüş veya zedelenmiş taneler ile salkımlar ayrıştırılır. Bu ayıklama, ürünün dayanıklılık ömrünü korumaya yönelik tüketime hazırlık işlemidir.
Olgunlaşma ve muhafaza dönemi
Olgunlaşma ve hasat dönemi
Karacalar Üzümü çok geç olgunlaşan bir üzüm çeşididir. Yıllık iklim değişkenliğine bağlı olarak hasada eylül veya ekim aylarında başlanır ve aralık ayına kadar devam edilir.
Muhafaza koşulları
Taze tüketilen Karacalar Üzümü, ortam sıcaklığında yaklaşık 1 hafta dayanıklılığını korur. Ürün, 4–6 hafta depolanmak üzere 3–6 ℃ sıcaklık ve %85–90 nisbi nem koşullarına uygun alanlarda saklanabilir.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Karacalar Üzümü’nün coğrafi sınırı, Afyonkarahisar ili Emirdağ ilçesinin Karacalar Köyü’dür. Karasal iklimin karakteristikleri, yaklaşık 1095 m rakım ile kumlu, tınlı ve kahverengi toprak yapısı; ürünün tazeliğini uzun süre koruyabilen ve ekşi olmayan tat niteliğiyle ilişkilendirilir.
Ürünün coğrafi sınırla ün bağı bulunur. Bu nedenle Karacalar Üzümü’nün bütün üretim aşamalarının belirtilen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilmesi gerekir.
Yöredeki geçmişi ve kültürel yeri
Karacalar Üzümü’nün coğrafi sınır içinde uzun bir geçmişe sahip olduğu ve yöre kültüründe önemli bir yer tuttuğu belirtilir. Ürün, Karacalar Köyü’nün tarım ekonomisinde de önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
Karacalar Üzümü, 1784 numarayla 30 Ekim 2025 tarihinde mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 12 Haziran 2022 tarihinden itibaren korunmaktadır.
Karacalar Üzümü ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Bunun mümkün olmadığı durumlarda ibare ve amblem, işletmede kolayca görülebilecek biçimde bulundurulur.
Denetim mercii ve kapsamı
Denetimler, Emirdağ Belediyesi koordinatörlüğünde; Emirdağ Zabıta Müdürlüğü, Emirdağ İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Emirdağ Ziraat Odası Başkanlığından konuda uzman birer üyeden oluşan üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen haller dışındaki denetimler, periyodik olarak yılda en az bir kez gerçekleştirilir.
Denetimde yetiştirme biçimi, hasat zamanı ve yöntemi, tüketime hazırlık, istifleme, nakliye, muhafaza, karakteristik özellikler ile ürün ibaresi ve amblemin kullanımı kontrol edilir. Denetim ekibi gerektiğinde fiziksel ve kimyasal analiz sonuçlarıyla doğrulama yapabilir.
Hukuki koruma ve dış uzmanlık
Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren Emirdağ Belediyesi, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.