Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Afyonkarahisar’ın Çay ilçesinde yetiştirilen, iri, gevrek etli ve mayhoş karakterli tescilli vişne.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Çay İlçesi Vişnesi nedir?
Çay İlçesi Vişnesi, Afyonkarahisar’ın Çay ilçesindeki Deresinek Kasabası, Kadıköyü ve Çayıyazı Köyü için tanımlanmış bir vişnedir. Tescil belgesinde ürünün ortalama saplı meyve ağırlığı 6,25 g, sapsız meyve ağırlığı ise 6,13 g olarak yer alır.
Meyve; iri görünümü, kendine özgü aroma ve tadı ile gevrek, sert ve sulu et yapısının birlikte anılmasıyla tanımlanır. Tescil belgesindeki anlatımda tadın mayhoş karakter taşıdığı belirtilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
İri meyve ölçüleri
Çay İlçesi Vişnesinin geniş taraftaki ortalama meyve eni 22,47 mm, dar taraftaki eni 20,09 mm ve ortalama boyu 19,10 mm’dir. Tescil belgesindeki karşılaştırmada Montmorency vişnesi için 20,80 mm en ve 18,12 mm boy değerleri verilerek Çay İlçesi Vişnesinin büyüklük bakımından ayrıldığı ifade edilir.
Gevrek, sert ve sulu et
Meyve eti gevrek ve sert, meyve ise sulu olarak tanımlanır. Tescil belgesinde et sertliğinin çatlamayı önlediği ve meyvenin taşımaya dayanıklılığıyla ilişkilendirildiği belirtilir.
Asitlik ve şıra özellikleri
Teknik tanımda meyve suyunun pH değeri 3,44, titre edilebilir asitliği ise 100 ml’de 3,10 g malik asit olarak kaydedilmiştir. Belge, şıra randımanını 461,60 değeriyle verir; aynı kayıtta renk için L 24,80, a 11,19 ve b 1,72 değerleri bulunur.
Yetiştirme süreci nasıl ilerler?
Toprak ve anaçların seçimi
Yetiştirme metodunda önce uygun toprağın seçilmesi, ardından uygun anaçların sonbaharda dikilmesi öngörülür. Anaçların gelişimi için 2 yıl beklendikten sonra yarma aşılama yapılır; aşı kalemleri uygun yetişme tarzındaki vişnelerden seçilir.
Ürüne yatma ve budama
Yarma aşılamayı takiben yaklaşık 2 yıl sonra ürün alınmaya başlanır. Güneşten yararlanmayı artırmak amacıyla bu dönemde budamaya başlanır ve budama her 2 yılda bir sürdürülür.
Hasat nasıl yapılır?
Meyveler her yıl temmuz ayında, ağaca ve vişneye zarar vermemek amacıyla kullanılan özel merdivenlerle toplanır. Tescil belgesindeki denetim düzeni, hasat ve ihracatın yapıldığı dönem olarak temmuz ve ağustos aylarını ayrıca işaret eder.
Olgunlaşma dönemi ne zamandır?
Tescil belgesinde temmuz ortalarında rengin, tat ve aromanın, ayrıca şeklin tam olarak belirginleştiği ifade edilir. Belge, aynı dönemde Türkiye’nin birçok yerinde vişne kalmamışken Çay İlçesi Vişnesinin yeni olgunlaşma dönemine girmesini ayırt edici niteliklerden biri olarak kaydeder.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Tanımlı üretim alanı
Tescil belgesinde üretim alanı Çay-Deresinek Kasabası, Çay-Kadıköyü ve Çay-Çayıyazı Köyü olarak belirtilir. Ürünün coğrafi sınırı da aynı yerleşimleri kapsar.
Mikroklima, toprak ve anaç etkisi
Eber Gölü, Karamık Gölü ve Sultandağlarının oluşturduğu mikroklima, vişnenin yetişme isteğine uygun ortamla ilişkilendirilir. Tescil belgesinde kumlu, killi ve tınlı toprak yapısı ile karasal iklim; farklı anaç kök kullanımı ve yetiştirme tarzıyla birlikte menşe adına dayanak gösterilir.
Festival ve yöresel görünürlük
Tescil belgesindeki anlatımda, temmuz ortalarındaki olgunlaşma döneminde ürün adına önce şenlikler, belgenin düzenlendiği sırada ise 24 yıldır festival düzenlendiği aktarılır. Bu kayıt, vişnenin olgunlaşma zamanının yöredeki kamusal tanıtım geleneğiyle ilişkilendirildiğini gösterir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescilin hukuki kaydı
Çay İlçesi Vişnesi, menşe adı olarak tescil edilmiştir. Tescil belgesinde ürünün 4 Şubat 2007 tarih ve 26424 sayılı Resmî Gazete’de ilan edildiği, 555 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 12’nci maddesi uyarınca 4 Şubat 2007 tarihinden geçerli olmak üzere tescil edildiği yazılıdır.
Denetim komisyonu ve sıklığı
Denetim, Çay Belediye Başkanlığının koordinatörlüğünde; Çay Ziraat Odasından bir teknik eleman, Çay Ticaret ve Sanayi Odası temsilcisi ve belediyeden iki teknik elemanın yer aldığı, komisyon başkanı hariç en az üç kişilik komisyon tarafından yürütülür. Gerekli görülen laboratuvar analizleri Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesine yaptırılabilir; analiz giderleri coğrafi işareti kullanan ilgililer tarafından karşılanır.
Komisyon yılda en az üç denetim yapar; bunların en az ikisi hasat ve ihracatın yürütüldüğü temmuz ve ağustos aylarında gerçekleştirilir. Şikâyet veya istek üzerine ek denetim yapılabilir; usule aykırılık tespit edilirse komisyon rapor düzenleyerek gerekli yasal işlemler için ilgili mercilere başvurulmasını sağlar.
İşaretin kullanımı
Coğrafi işareti kullanmak isteyen üreticiler, üretici kuruluşları, pazarlamacılar ve ihracatçı firmalar Çay Belediye Başkanlığına başvurur. İşaretin amacına uygun ve iyi niyetli kullanılacağına dair ikili protokolün ardından, ürün veya farklı ebatlardaki ambalajlar üzerinde “Çay İlçesi Vişnesi” ibaresiyle markalama yapılabilir.
Kullanıcıdan denetim giderleri dışında ücret talep edilemez. Belediye tarafından hazırlanan denetim raporlarının her yıl tescil belgesinde Türk Patent Enstitüsü adıyla geçen kuruma gönderilmesi öngörülmüştür.