Coğrafi işaretli ürün · Ankara
Akyurt’a özgü, yeşil mercimekli tutmaç hamuru ve kızarmış kıkırdakla hazırlanan soğuk çorbadır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Akyurt Tutmaç Aşı / Çorbası nedir?
Akyurt Tutmaç Aşı / Çorbası; buğday unu, yumurta, tuz ve suyla hazırlanan küçük kare tutmaç hamurlarının yeşil mercimekle haşlanmasıyla yapılan bir çorbadır. Soğuyan mercimekli tutmaç karışımı sarımsaklı süzme yoğurt ve kızartılmış hamur kareleriyle birleştirilir, üzerine pul biberli-naneli sos gezdirilir.
Çorbanın soğuk servis edilmesi ve kızarmış hamur parçalarının kıkırdak adıyla anılması, ürünün belirgin özellikleri arasındadır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kare tutmaç ve mercimek
Küçük kareler hâlinde kesilen tutmaç hamurlarının bir bölümü yeşil mercimekle haşlanır. Hamurun kalan bölümü kızartılarak çorbanın içinde farklı bir doku oluşturur.
Kıkırdak adı verilen kızarmış hamur
Coğrafi sınırda kızarmış hamur parçalarına kıkırdak denir. Bu yerel adlandırma nedeniyle çorba, kıkırdaklı çorba olarak da anılır.
Soğuk yoğurtlu sunum
Sarımsaklı süzme yoğurt, mercimekli tutmaç ve kızarmış hamur kareleri aynı çorbada bir araya gelir. Akyurt Tutmaç Aşı / Çorbası soğuk servis edilir.
Üretim süreci nasıl ilerler?
Tutmaç hamurunun hazırlanması
Tescildeki 180 g tutmaç hamuru ölçüsü için 110 g buğday unu, 1 yumurta, 5 g tuz ve 50 ml ılık su kullanılır. Bu bileşenler bir kapta karıştırılıp yoğrulur.
Börtletme ve kare kesim
Açılan hamur, neminin alınması için sac üzerinde hafifçe kızartılır; yufkayı kurutmaya yönelik bu işleme coğrafi sınırda börtletme denir. Kızartılan yufka ardışık biçimde ikiye kesilip üst üste konur; tasmalama denilen eşit parçalara ayırma işleminden sonra 0,7-1 cm genişliğinde şeritler ve ardından kareler kesilir. Tutmaç adı verilen kare hamur parçaları kurumaya bırakılır; tereyağında kızartılacak parçalar haşlanacak olanlardan daha küçük kesilebilir.
Mercimekli tutmaçın haşlanması
Sekiz kişilik çorba için 100 g yeşil mercimek, 2 l su, 180 g tutmaç hamuru, 50 g tereyağı, 250 g süzme yoğurt, 2 diş sarımsak, 15 g tuz, nane ve pul biber kullanılır. Yıkanıp süzülen yeşil mercimek, 800 ml suyla yaklaşık 25-30 dakika haşlanır. Mercimek haşlanınca tencereye 800 ml daha su eklenir, su kaynadığında 90 g tutmaç hamuru ilave edilir ve yüzeydeki köpük alınır. Tuz eklendikten sonra karışım 5 dakika kaynatılır ve soğumaya bırakılır.
Yoğurt, kıkırdak ve sosun birleştirilmesi
Sarımsaklı yoğurt için süzme yoğurt, 400 ml su, 2 diş dövülmüş sarımsak ve 5 g tuz karıştırılır. Kıkırdak için 30 g tereyağında 90 g tutmaç hamuru kızartılır. Sos, 20 g tereyağında pul biberin kavrulması ve ocaktan almaya yakın nane eklenmesiyle hazırlanır. Soğuyan mercimekli tutmaç karışımına önce sarımsaklı yoğurt, ardından kıkırdak eklenerek karıştırılır.
Soğuk servis nasıl yapılır?
Çorbanın üzerine hazırlanan sos gezdirilir. Akyurt Tutmaç Aşı / Çorbası soğuk olarak servis yapılır.
Tüketim dönemi
Akyurt Tutmaç Aşı / Çorbası özellikle yaz aylarında sıklıkla tüketilir.
Akyurt’la coğrafi bağı nedir?
Ürünün coğrafi sınırı Ankara ili Akyurt ilçesidir. Ürünün geçmişinin eskiye dayanması ve Akyurt mutfak kültüründeki yeri, coğrafi sınırla kurulan ün bağının dayanakları arasında gösterilir.
Akyurt Tutmaç Aşı / Çorbasının tüm üretim aşamalarının belirlenen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilmesi gerekir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
Akyurt Tutmaç Aşı / Çorbası, 1038 numarayla mahreç işareti olarak 2 Mart 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 30 Ocak 2021 tarihinden itibaren korunmak üzere tescil kapsamına alınmıştır. Ürünün kendisi veya ambalajında Akyurt Tutmaç Aşı / Çorbası ibareli logo ve mahreç işareti amblemi yer alır; bunun mümkün olmadığı durumlarda logo ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim yapısı ve ölçütleri
Denetimler, Akyurt Belediyesinin koordinatörlüğünde; Akyurt Belediyesi, Akyurt İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Akyurt İlçe Sağlık Müdürlüğünden ürün konusunda uzman birer üyenin yer aldığı, en az üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler düzenli olarak yılda bir kez yapılır; ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet hâlinde her zaman denetim gerçekleştirilebilir. Denetimde süzme yoğurt ile tutmaç hamurunun coğrafi sınırdan temini, üretim metoduna uygunluk ve ürün ibaresi, logo ile mahreç işareti ambleminin doğru kullanımı kontrol edilir.
Koordinasyon ve hakların korunması
Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek ve tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren Akyurt Belediyesi, coğrafi işarete ilişkin hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.