Coğrafi işaretli ürün · Ankara
Akyurt Soğuk Çorbası, Ankara’nın Akyurt ilçesine özgü, yoğurtlu ve bakliyatlı soğuk bir çorbadır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Akyurt Soğuk Çorbası nedir?
Akyurt Soğuk Çorbası; süzme yoğurt, süt, yarma, nohut ve kuru fasulye kullanılarak hazırlanan bir çorbadır. Ürün, mahreç işaretiyle tescilli çorbalar arasında yer alır.
Çorba soğuk servis edilir ve özellikle yaz aylarında yapılır. Ana bileşenlerin tencereye katılıp karıştırılması, coğrafi sınırda kullanılan “katma aşı” adını açıklar.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Yoğurtlu ve bakliyatlı bileşim
Çorbanın bileşimi süzme yoğurt ve süt ile yarma, nohut ve kuru fasulyeyi bir araya getirir. Sicildeki 8 kişilik ölçüde 500 g süzme yoğurt, 200 g bütün yarma, 100 g nohut, 100 g kuru fasulye ve 200 ml tam yağlı süt kullanılır.
Soğuk servis
Akyurt Soğuk Çorbasının ayırt edici niteliklerinden biri soğuk servis edilmesidir. Bu servis özelliği, çorbanın özellikle yaz aylarında hazırlanmasıyla ilişkilidir.
Katma aşı adı
Çorba, ana bileşenlerin tencereye eklenip karıştırılması nedeniyle Akyurt ilçesinde “katma aşı” adıyla da bilinir. Bu adlandırma, ürünün karıştırılarak oluşturulan bileşimini ifade eder.
Üretim nasıl yapılır?
Yarmanın hazırlanması
Yarma sert buğdaydan üretilir; buğday büyük eleklerle elenerek temizlenir ve bu temizleme işlemine yörede “ekin çalkama” denir. Elenen buğdaylar taş değirmenlerde ya da elektrikle çalışan değirmenlerde öğütülür.
Kabuk ayırma ve kurutma
Taş değirmen yönteminde buğday taş dibeklere boşaltılır, az miktarda su serpilip karıştırılır ve tokmakla dövülerek kabukları soyulur. Elektrikle çalışan değirmenlerde ise buğday, dövüldükten veya öğütüldükten sonra su içinde ovularak kabuklarından temizlenir. Süzülen yarma, bez üzerinde ince tabaka hâlinde ve aralıklarla yayılarak 1-2 gün kurutulur. Kurutulan yarma kalburla elenir, yabancı maddeleri ayıklanır, çuvallara doldurulur ve kuru ortamda depolanır.
Bileşenlerin ön hazırlığı
8 kişilik çorba için süzme yoğurt, bütün yarma, nohut, kuru fasulye, tam yağlı süt, tuz ve nane kullanılır. Kuru fasulye, nohut ve yarma ayrı kaplarda bir gün önceden yıkanır, üzerlerini geçecek miktarda suyla ıslatılır; ertesi gün süzülüp yeniden yıkanır.
Ayrı haşlama
Pişirme süreleri farklı olduğu için kuru fasulye, nohut ve yarma ayrı tencerelerde haşlanır; sicilde kuru fasulye ve nohut için 300 ml, yarma için 400 ml su belirtilir. Kuru fasulye tencerede 20-25 dakika, nohut düdüklü tencerede 30-40 dakika, yarma ise tencerede yaklaşık 10 dakika haşlanır. Bileşenler diriliklerini kaybedince ocaktan alınır, suları süzülerek soğumaya bırakılır ve haşlama suları çorba yapımında kullanılmak üzere saklanır.
Karıştırma
Soğutulmuş yarma, nohut ve kuru fasulye geniş bir tencereye alınarak haşlama sularıyla birleştirilir. Süzme yoğurt, süt ve tuz ayrı bir kâsede karıştırıldıktan sonra tencereye eklenir; bütün bileşenler karıştırılır.
Sunum ve tüketim
Naneli servis
Çorba servis tabağına alınır ve üzerine nane serpildikten sonra sunulur. İsteğe bağlı olarak üzerine tereyağlı sos gezdirilebilir.
Muhafaza nasıl yapılır?
Muhafaza koşulu
Çorba hemen tüketilmeyecekse buzdolabında muhafaza edilir.
Akyurt ilçesiyle ilişkisi
Akyurt Soğuk Çorbasının coğrafi sınırı Ankara ili Akyurt ilçesidir. Ürünün geçmişi eskiye dayanır ve Akyurt ilçesinin mutfak kültüründe önemli bir yeri vardır.
Üretimde kullanılan yarmanın coğrafi sınırdan temin edilmesi tercih edilir; yarma ve süzme yoğurt ise coğrafi sınırdan temin edilir. Akyurt Soğuk Çorbasının tüm üretim aşamaları belirtilen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilir.
Mutfak kültüründeki yeri
Akyurt Soğuk Çorbasının geçmişi eskiye dayanır ve ürün Akyurt mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir. Ürünün Akyurt ilçesiyle ün bağı bulunur.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve işaret kullanımı
Akyurt Soğuk Çorbası, 1039 tescil numarasıyla 2 Mart 2022 tarihinde mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 30 Ocak 2021 tarihinden itibaren korunmaktadır. Ürün veya ambalajı üzerinde Akyurt Soğuk Çorbası ibareli logo ve mahreç işareti amblemi kullanılır; bunun mümkün olmadığı durumlarda logo ve amblem işletmede kolay görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim yapısı
Denetimler, Akyurt Belediyesi koordinatörlüğünde; Akyurt Belediyesi, Akyurt İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Akyurt İlçe Sağlık Müdürlüğünden ürün konusunda uzman birer üyenin yer aldığı, en az üç kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler düzenli olarak yılda bir kez; ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet hâlinde ise her zaman gerçekleştirilebilir. Denetimde yarma ve süzme yoğurdun coğrafi sınırdan temini, üretim metoduna uygunluk ile ürün ibaresi, logosu ve mahreç işareti ambleminin kullanım uygunluğu kontrol edilir.
Uzman desteği ve hakların korunması
Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.