Coğrafi işaretli ürün · Ankara
Akyurt’a özgü, kunduru buğdayından elde edilen fıtılık bulgurla hazırlanan yöresel çorbadır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Akyurt Fıtı Çorbası nedir?
Akyurt Fıtı Çorbası, fıtılık bulguru, kuru soğan, yeşilbiber, domates, salça ve suyla hazırlanan bir çorbadır. Ürün, mahreç işaretiyle tescil edilmiştir.
Çorbanın temel bileşeni olan fıtı, kunduru buğdayının değirmende öğütülmesiyle elde edilen fıtılık bulgurdur. Fıtı taneleri 2–3 mm büyüklüğünde olup pilavlık bulgurdan küçük, kısırlık veya köftelik bulgurdan büyüktür.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Fıtılık bulgurun kaynağı
Fıtılık bulgur, kunduru buğdayının değirmende öğütülmesiyle elde edilir. İnce eleme sonunda altta kalan ve fıtı olarak adlandırılan kısım, çorbanın yapımında kullanılmak üzere ayrılır.
Tane büyüklüğü
Fıtılık bulgurun tane büyüklüğü 2–3 mm arasındadır. Bu ölçü, fıtıyı pilavlık bulgur ile kısırlık veya köftelik bulgur arasındaki bir tane iriliğine yerleştirir.
Yöreye özgü üretim yöntemi
Çorbanın geçmişi eskiye dayanır ve Akyurt ilçesinin mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir. Fıtılık bulgurun hazırlanmasını da kapsayan coğrafi sınıra özgü bir üretim yöntemi bulunur.
Fıtılık bulgur ve çorba nasıl hazırlanır?
Buğdayın ayıklanması ve yıkanması
Akyurt ilçesinde yetiştirilen kunduru buğdayı hasat edildikten sonra, değirmende öğütülecek miktar ayrılır. Buğday bez üzerinde kalburla elenir; sap ve çöpler temizlendikten sonra leğenlerde süzülerek yıkanır.
Bulgur kaynatma ve kurutma
Yıkanan buğday çuvallara doldurulur ve 1 gün bekletilir. Ardından büyük tinçlerde su eklenerek ve dibi tutmaması için ara sıra karıştırılarak kaynatılır; haşlanmış buğdaylar süzüldükten sonra bez üzerinde güneşte temiz bir yerde kurutulur. Buğdaylar 2–3 saatte bir karıştırılır ve yaklaşık 2 günde kurur.
Tavlama ve öğütme
Kurutulan buğday bulgur değirmeninin oluklarına boşaltılır, üzerine az miktarda su serpilir ve ovulur; bu işleme tavlama denir. Tavlama sırasında kabaran buğday değirmende öğütülür, sonra bezlere serilerek kurutulur ve kepekleri ayrılır.
Eleme ve fıtının ayrılması
İlk elemede öğütülmüş buğday, göz aralığı 2–5 mm olan eleklerden geçirilir; elekten geçmeyen, öğütülmemiş bütün bulgur niteliğindeki başbaşı ayrılır ve sonraki yıl öğütülecek çuvallara karıştırılır. Kalburun altında kalan kısım, göz aralığı 1–3 mm olan tel elekte yeniden elenir. Tel eleğin üstünde kalan bulgur ayrılırken, altta kalan fıtı çorbanın üretimi için ayrılır.
Çorbanın malzemeleri ve kavurma
Sekiz kişilik çorba için 1 su bardağı fıtı, 1 orta boy kuru soğan, 1 orta boy domates, 2 orta boy yeşilbiber, 1 yemek kaşığı domates salçası, 7 su bardağı su (yaklaşık 1,5 litre), 1 yemek kaşığı tereyağı ile pul biber ve nane kullanılır. Tencerede tereyağı eritilir, küçük küp doğranmış soğan kavrulur ve soğan pembeleşince ince doğranmış biberler eklenir. Biberler hafifçe kavrulduktan 2–3 dakika sonra kabukları soyulup rendelenen veya küçük küp doğranan domatesler ile salça eklenir.
Bulgurun pişirilmesi
Domates ve salçanın eklenmesinden 2–3 dakika sonra fıtılık bulguru ilave edilerek karıştırılır. Fıtılık bulguru sebzelerle 2–3 dakika kavrulduktan sonra su, tuz ve baharatlar eklenir; karışım kaynamaya bırakılır. Çorba kaynamaya başlayınca ateş kısılır; 5 dakika sonra ocak kapatılır.
Akyurt ilçesiyle bağı nedir?
Akyurt Fıtı Çorbasının geçmişinin eskiye dayandığı ve Akyurt ilçesinin mutfak kültüründe önemli bir yer taşıdığı belirtilir. Ürünün coğrafi sınırla ün bağı bu üretim ve mutfak kültürü ilişkisine dayanır.
Coğrafi sınır Ankara ili Akyurt ilçesidir. Fıtılık bulgurun hazırlanması dâhil çorbanın tüm üretim aşamalarının bu coğrafi sınır içinde gerçekleştirilmesi gerekir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
Akyurt Fıtı Çorbası, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 30 Ocak 2021 tarihinden itibaren korunmak üzere 24 Kasım 2021 tarihinde 957 numarayla tescil edilmiştir. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde Akyurt Fıtı Çorbası ibareli logo ve mahreç işareti amblemi yer alır. Bunun ürün veya ambalaj üzerinde kullanılamadığı durumlarda logo ve amblem işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim yapısı ve ölçütleri
Denetimler, Akyurt Belediyesi koordinatörlüğünde; Akyurt Belediyesi, Akyurt İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Akyurt İlçe Sağlık Müdürlüğünden ürün konusunda uzman birer üyenin yer aldığı en az üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler düzenli olarak yılda bir kez yapılır; ihtiyaç duyulduğunda veya şikâyet halinde her zaman denetim gerçekleştirilebilir. Denetimde üretim metoduna, kullanılan fıtılık bulgurun üretimine ve ürün ibaresi, logo ile mahreç işareti ambleminin kullanımına uygunluk kontrol edilir.
Uzman desteği ve hakların korunması
Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.