Coğrafi işaretli ürün · Ankara
Ankara’nın Akyurt ilçesinde yetiştirilen sırık fasulyedir. Yeşil ve kılçıksız baklaları 17–22 cm uzunluğundadır; desteğe sarılan bitkisi 2–3 m’ye kadar uzayabilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Akyurt Teberik Fasulyesi nedir?
Akyurt Teberik Fasulyesi Ankara ili Akyurt ilçesinde yetiştirilen ve baklagiller familyasından olan Phaseolus vulgaris var. comminus türü fasulyeden elde edilir.
Ayırt edici özellikleri
Bitki ve tane yapısı
Bakla rengi yeşil ve kılçıksızdır.
Bakla tane sayısı 7–10 arasındadır.
Danelerin kuru ağırlığı (100 adet) 450–460 g arasında, aynı sayıdaki yaş dane ağırlığı ise 1015–1050 g arasında değişmektedir.
Bitki ve meyve özellikleri
Akyurt Teberik Fasulyesi bitkisinin büyüme şekli sırık, gelişim şekli dörtgendir.
Akyurt Teberik Fasulyesinin uç yaprak rengi yeşil, şekli eşkenar dörtgen olup yaprak buruşukluğu azdır.
Akyurt Teberik Fasulyesi bitkisinin çiçek taç yaprağının rengi açık mor, bakla uzunluğu 17–22 cm arasında ve bakla genişliği / kalınlığı ise 16,32/8.80 mm arasındadır.
Akyurt Teberik Fasulyesinin bitki boyu, sülük veya bıyık denilen kısımları ile desteğe sarılmış uzunluğu 2–3 m kadar uzayabilir.
Bitkinin bakla yüksekliği 40 cm ve ana dal sayısı bir adettir.
Tablo-2: Akyurt Teberik Fasulyesinin bazı morfolojik özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan akyurt teberik fasulyesinin bazı morfolojik özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Kılçıksız yeşil bakla
Yeşil baklalar kılçıksızdır. Bakla uzunluğu 17–22 cm, bakladaki tane sayısı 7–10’dur.
Akyurt Teberik Fasulyesi Nasıl Yetiştirilir?
Toprak Hazırlığı
Akyurt Teberik Fasulyesinde gelişimin iyi olabilmesi için orta ağırlıklı toprakların hazırlanması ve gübrelenmesi önemlidir. Mevsim şartlarına bağlı olarak Nisan sonu Mayıs başlarında Akyurt Teberik Fasulyesi üretimi için toprak hazırlığı yapılır. Bu amaçla sonbaharda toprak tava geldiğinde sürümden hemen önce genel olarak dekara 1–1,5 ton yanmış çiftlik gübresi serilir ve 20–25 cm derinliğinde sürüm yapılarak toprağın kış ayına bu şekilde girmesi sağlanır.
Tohum ekimine geçilmeden önce ilkbaharda toprak tava geldiğinde kaymak tabakayı kırmak için en az 3–4 defa kazayağıyla sürüm yapılır. Ayrıca ilkbaharda ekim öncesi yabancı otlar çimlenip toprak tava geldiğinde yüzlek bir sürümle (kültivatör + tırmık takımıyla) ve toprak tavı kaçırılmadan yabancı otlar alınır. Toprakta bu hazırlıklar yapıldıktan sonra tercihe göre damla sulama yapılacaksa borular tarlaya döşenir.
Ekim işlemi
Akyurt Teberik Fasulyesinin ekim dönemi 25 Nisan-30 Mayıs arasında olup, yörede yetiştirilen yerel tohumlar kullanılır. Bu dönemde özellikle toprak sıcaklığı 13°C’nin altında ise ekim yapmamak gerekir. Tohum yatağında yeterli nem yoksa toprak sulanır ve tava gelmesi beklenir. Ekim için sıra üzerinde her 20 cm’de 3–4 adet tohum atılarak dikim yapılır. Sıra arasında minimum 120 cm aralık bırakılır.
Sıraların hava sirkülasyonunu sağlayacak şekilde ve hâkim rüzgâr istikametinde oluşturulması gelişme için dikkate alınmalıdır. Fasulye tohumları 15–20°C’de çimlenmeye başlar. Tohumların çıkışı, ekimin ardından ortalama 7–10 gün içinde gerçekleşir. Akyurt Teberik Fasulyesinin çimlenmesi şartlar uygunsa 6–8 gün içinde gerçekleşir. Bu şartlar; toprağın yeterli nem düzeyinde olması ve havanın ideal sıcaklık olan 15–25°C olmasıdır. Düşük sıcaklıklarda çıkış süresi 20–25 günü bulabilir.
Vejetasyon Dönemi
Mayısın sonlarında yapraklanan bitki hava şartlarına da bağlı olarak Ekim ayının birinci veya ikinci haftasına kadar yeşil kalır. Vejetasyon süresi 70 ile 140 gün arasında değişebilir. Bir sırık fasulyesi olan Akyurt Teberik Fasulyesinde destek olarak sırık ve çardak sistemleri uygulanır.
Sulama işlemi
İlk su bitki çiçeklenince (bitki sırık boyuna geldiğinde) verilir. Sonrasında haftada 3 kez gündüz erken saatlerde veya akşam hava serinlediğinde 2’şer saat verilir. Toprak nemi %60 tarla kapasitesine düştüğünde sulama ihtiyacı doğar. Yazın, sıcak dönemlerde dört veya beş günde bir su verilmelidir. İklim şartlarına göre sulamada bitkinin su ihtiyacı değişkenlik gösterir.
Bakım özellikleri
Akyurt Teberik Fasulyesinde iki sefer çapa yapılır. Birinci çapada, bitki boyu 20 cm’ye geldiğinde dip doldurularak aradaki yabancı otlar temizlenir. İkinci çapa (kara çapa), sırık dikildikten (ilk çapadan 20 gün) sonra bitki sırık sarmaya başladığında yapılır. Çapalama işlemi bitkinin kök ve gövdesine zarar vermemek için derin değil yüzeysel yapılır. Çapalama işlemleri çiçeklenmeden önce tamamlanmalıdır.
Çapalamayla sıra aralarında oluşan yabani otların alınması, toprağın kaymak tabakasının kırılması su kaybı azaltılması ve bitki köklerin iyi havalanması sağlanır. Çapa ve sulama dışında başka bakım yapılmaz. Çapalama genelde el işçiliği ile yapılır.
Gübreleme işlemi
Sonbaharda sürümden önce alana yanmış hayvan gübresi uygulanır. Bunun dışında bir sefer de ilk çapa yapıldıktan sonra (haziran ayı içinde) sıra üzerine yine hayvan gübresi dökülerek gübreleme yapılır. Ayrıca toprak analiz sonuçlarına göre; dekara yaklaşık 4–5 kg azot (N) ve 6–8 kg fosfor olacak şekilde gübreleme yapılabilir.
Akyurt tarım arazilerinde orta düzeyde magnezyum olmasına rağmen gerekli görüldüğü durumlarda ve hafif bünyeli topraklarda dekara yaklaşık 10–15 kg magnezyum sülfat taban gübre ile veya ara çapada verilebilir.
Hasat işlemi
Temmuz sonuna doğru başlayan hasat ekim ayının ilk haftalarına kadar haftada 1 sefer olacak şekilde devam eder. Akyurt Teberik Fasulyesinde hasat elle baklaların yukarı doğru çekilerek koparılması şeklinde yapılır. En ideal ürün hasadı baklaların çeşit özelliği gösterdiği büyüklüğün 1/3’ünü aldığı dönemdir. Hasattan sonra taze fasulyeler pazara sevk edilir.
Muhafaza koşulları
Pazara sevk edilmezse gölge bir yerde %80 nemin üzerinde ve 4–5 ºC’de depolanır. Bu şekilde 8–10 güne kadar muhafaza edilebilir. İsteğe bağlı olarak yöre halkı tarafından kışlık tüketim için güneşte kurutularak veya derin dondurucuda saklanarak da muhafaza edilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
- Akyurt ilçesinin toprağı killi
- tınlı yapıda, pH’ı 7,0–7,5 civarında, organik madde, potasyum ve çinko bakımından zengin ve orta tuzludur. Rakımı 1300–1400 m, yıllık yağış miktarı ise 450–500 mm’dir. Akyurt Teberik Fasulyesinin geçmişi eskiye dayanır ve ilçesinin tarım ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Akyurt Teberik Fasulyesinin geçmişi eskiye dayanır.
Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Akyurt Teberik Fasulyesinin tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşir.
Kökeni ve üretim geleneği
Akyurt ilçesinin tarım ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1510 tescil numaralı Akyurt Teberik Fasulyesi mahreç işareti olarak 22 Aralık 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Akyurt Teberik Fasulyesi ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Akyurt Teberik Fasulyesi ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Taze Akyurt Teberik Fasulyesi besin değerleri (100 g) için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Akyurt Belediyesinin koordinatörlüğünde, Akyurt Belediyesi, Akyurt İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesinden ürün konusunda uzman birer üye olmak üzere en az 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler düzenli olarak yılda bir kez, ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde ise her zaman yapılır.
Denetimde kontrol edilen hususlar:
- Ürünün morfolojik ve tane özelliklerinin uygunluğu Üretim metoduna uygunluk.
- Akyurt Teberik Fasulyesi ibaresinin, logosunun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Tablo-1: Taze Akyurt Teberik Fasulyesi besin değerleri (100 g)
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan taze akyurt teberik fasulyesi besin değerleri (100 g), özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
