Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Afyonkarahisar’da mayalı ön hamur, haşlanmış patatesli hamurla birleştirilir. Sarı haşhaşlı yağ karışımıyla katlanıp dairesel biçimde fırınlanan ürün, tok ve elastik yapısıyla tanınır; yörede öğme adıyla da bilinir.
UNESCO ilişkisiAfyonkarahisar gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Afyonkarahisar Övmesi / Afyon Övmesi nedir?
Afyonkarahisar Övmesi / Afyon Övmesi; buğday unu, patates, tuz ve su ile hazırlanan hamura mayalı hamur karıştırıldıktan sonra sarı haşhaş ezmesi, ayçiçek yağı ve karbonat eklenip birkaç kez katlanıp açılmasıyla üretilen hamur işidir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Patatesli yapı
Haşlanmış patatesli ana hamur, önceden mayalandırılan hamurla birleştirilir. Sicil patatesin ufalanmayı önleyen, tok ve elastik yapı veren ve bayatlamayı geciktiren rolünü anlatır.
Sarı haşhaşlı katlar
Katlar arasına yayılan sarı haşhaş ezmesinin baskın tadı hissedilir. Hamurun aşamalı mayalanması, açılması ve katlanması yöresel üretimin belirleyici özellikleridir.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Bir ürün için üç aşamalı reçete
Sicildeki miktarlar 1 adet övme içindir. Ön hamurda 160 g un, 9–10 g beyaz şeker, 30 g yaş maya, 3–4 g tuz ve 500 ml su verilir. Ana hamurda 320 g un, 2 orta boy patates, 7–8 g tuz ve 500 ml su bulunur.
Son övme aşamasında 480 g un, 100 g sarı haşhaş ezmesi, 6–7 g karbonat ve 150 ml ayçiçek yağı listelenir. Üç aşamanın miktarları ayrı tutulur.
Ön hamurun mayalanması
Yaş maya ve şeker suyla karıştırılır. Un, tuz ve 30–35°C ılık su eklenerek ele yapışmayan kıvam elde edilinceye kadar 30 dakika yoğrulur. Üzerine yüzeyi örtecek kadar un serpilir ve kapalı olarak oda sıcaklığında 8–12 saat mayalandırılır.
Patatesli ana hamurun hazırlanması
Patatesler kaynamış su içinde 40 dakika haşlanır, soğutulur ve rendelenir. Un, tuz ve 30–35°C ılık suyla 20 dakika yoğrulur. Ön hamur eklenip yumuşak kıvam elde edilinceye kadar 30–45 dakika daha yoğrulur. Un serpilip kapatılan hamur oda sıcaklığında 1–2 saat mayalandırılır; ardından 20–25 dakika dinlendirilir.
Haşhaşlı yağ karışımıyla katlama
Olgunlaşan hamura un eklenerek esiran adı verilen spatulayla yoğrulur. Elle yaklaşık 1,5 cm kalınlığında daire açılır. Ayçiçek yağı ve haşhaş ezmesi karışımının yarısı sürülür. Hamur 4–6 eşit parçaya ayrılıp üst üste dizilir; yeniden yaklaşık 1,5 cm kalınlığında daire açılarak kalan karışım yayılır. Karbonat reçetede yer alır; sicil metni ekleme aşamasını ayrıca belirtmez.
Pişirme ve fırın sonrası dinlendirme
Hamur unlu tepsiye konup esiranla bastırılır. Önceden 220–240°C sıcaklığa ısıtılmış fırında 40 dakika pişirilir. Fırından çıktıktan sonra oda sıcaklığında 10 dakika dinlendirilir.
Nasıl muhafaza edilir?
Övme 4°C sıcaklıkta 7 gün muhafaza edilebilir. Oda sıcaklığında gıda ile temasa uygun beze sarılarak 2–3 gün saklanır. Bu süreler sicildeki farklı muhafaza koşullarına aittir.
Yöresiyle bağı nedir?
Afyonkarahisar Övmesinin / Afyon Övmesinin geçmişi eskiye dayanır.
Bileşen seçimi olarak patates ve sarı haşhaş ezmesinin kullanılması ile hamurunun aşamalı olarak hazırlanması, coğrafi sınıra özgü nitelikte olup ustalık becerisi gerektirir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Afyonkarahisar Övmesinin / Afyon Övmesinin tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Sicilde Afyonkarahisar Övmesi / Afyon Övmesi için 4 °C’de 7 gün muhafaza süresi belirtilir. Oda sıcaklığında ise gıda ile temasa uygun bir beze sarılarak 2–3 gün muhafaza edilebileceği aktarılır.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Afyonkarahisar mutfağında önemli bir yere sahip olan ürün yörede öğme olarak da bilinir. Sicil geçmişini eskiye dayanan bir yöresel üretim olarak tanımlar.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1121 tescil numaralı Afyonkarahisar Övmesi / Afyon Övmesi mahreç işareti olarak 23 Mayıs 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Afyonkarahisar Övmesi / Afyon Övmesi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılmadığında, Afyonkarahisar Övmesi / Afyon Övmesi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Afyonkarahisar Belediyesinin koordinasyonunda; Afyonkarahisar İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Afyonkarahisar Ticaret ve Sanayi Odası, Afyon Kocatepe Üniversitesi Turizm Fakültesi Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü, Afyonkarahisar Esnaf ve Sanatkârlar Odası ile Afyonkarahisar Belediyesinden konuda uzman birer kişinin katılımıyla 5 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler düzenli olarak yılda bir defa, ayrıca gerek görülmesi veya şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetimde kontrol edilen hususlar:
- Özellikle sarı haşhaş ezmesi olmak üzere, üretimde kullanılan bileşenlerin ve miktarlarının uygunluğu.
- Üretim metoduna uygunluk.
- Afyonkarahisar Övmesi / Afyon Övmesi ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Afyonkarahisar gastronomi kültürü: Afyon Övmesinde patatesli hamur, ön hamurla mayalandırılır; haşhaşlı karışım sürülüp katlanarak fırınlanır. Patates ve haşhaşın aynı hamur işinde kullanılması, Afyonkarahisar’ın yerel malzemelerle gelişen fırıncılık kültürünü gösterir. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
