Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Afyonkarahisar’ın mahreç işaretli terbiyeli çorbası, tiftiklenmiş dana tandırın çorbaya katılmasıyla ayrılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Afyon Tandır Çorbası / Afyonkarahisar Tandır Çorbası nedir?
Afyon Tandır Çorbası / Afyonkarahisar Tandır Çorbası, Afyonkarahisar ilinde dana tandır, et suyu, yoğurt, su, buğday unu, yumurta sarısı, tuz ve tereyağıyla üretilen bir çorbadır. Terbiyeli çorbanın hazırlanmış meyane ve terbiyesine pişirilmiş, tiftiklenmiş dana tandır eklenir.
Ürünün adı, temel malzemelerinden biri olan tandır etinden gelir. Çorba, mahreç işaretiyle Afyonkarahisar iliyle ilişkilendirilmiş tescilli bir üründür.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Tandır etiyle adlandırılması
Çorbanın adını veren dana tandır, ürünün temel bileşenlerinden biridir. Tandır eti, et suyu ile yoğurt, buğday unu ve yumurta sarısından oluşan terbiyeyle birlikte çorbanın karakteristik bileşimini kurar.
Tiftiklenmiş etin çorbaya katılması
Pişirilmiş dana tandır, kemik üzerindeki et parçalarının ayrılıp tiftiklenmesiyle çorbada kullanılacak hâle getirilir. Tiftiklenmiş et, meyanesi ve terbiyesi hazır çorbaya eklenir; bütünleşmesinin ardından servis edilir.
Yoğurtlu terbiye
Tarifteki terbiye, yoğurt, özel amaçlı buğday unu ve yumurta sarısından hazırlanır. Terbiye et suyuna katıldıktan sonra önceden hazırlanmış tiftiklenmiş dana tandır çorbaya ilave edilir.
Nasıl hazırlanır?
Bileşenlerin hazırlanması
Sicilde verilen ölçü dört kişiliktir; tarifte 250 g dana tandır, 500 ml et suyu, 720 ml su, 10 g tuz ve 30 g tereyağı kullanılır. Terbiye için 400 g yoğurt, 15 g özel amaçlı buğday unu ve 1 adet yumurta sarısı öngörülür.
Sicilin tanım bölümünde çorba için kol, incik veya gerdan kısmının 1-1,5 saat orta ateşte haşlanması, ardından et ile et suyunun süzgeçle ayrılması anlatılır. Aynı sicilin üretim metodunda ise mühürleme sonrasında yaklaşık 2,5 saatlik pişirme süresi yer alır; belge bu iki süreyi tek bir uygulama talimatı olarak birleştirmez.
Etin mühürlenmesi ve pişirilmesi
Üretim metodunda dana eti, önceden kızdırılmış tava, ızgara veya benzeri bir gereçte 3- 5 dakika çevrilerek mühürlenir. Mühürleme, etin içinin yumuşak ve açık pembe, dışının ise kahverengimsi bir görünüme ulaşmasıyla tamamlanır.
Mühürlenen et pişirme tenceresine alınır; etin üzerini kapatacak miktarda sıcak su eklenip kapak kapatıldıktan sonra yüksek ateşte yaklaşık 2,5 saat pişirilir. Pişen et dinlenmeye bırakılırken et suyu ayrı bir tencerede su ve tuz ilavesiyle kaynatılır.
Terbiyenin hazırlanması
Yoğurt, un ve yumurta sarısı bir tencerede 5 dakika çırpılarak terbiye hazırlanır. Kaynayan et suyu bu karışıma yavaşça eklenir ve karıştırma sürdürülür.
Terbiye tenceresi kısık ateşe alınarak 5 dakika daha karıştırılır. Elde edilen terbiye et suyuna eklenir ve karıştırma işlemine devam edilir.
Tandır etinin eklenmesi
Terbiyeli et suyu kaynadıktan sonra, önceden pişirilip tiftiklenmiş dana tandır çorbaya ilave edilir. Çorba 5 dakika karıştırılarak pişirildiğinde tüketime hazır hâle gelir.
Servis ve tüketim
Tüketime hazır çorba servis tabağına alınır ve üzerine tereyağı gezdirilir. Afyon Tandır Çorbası / Afyonkarahisar Tandır Çorbası sıcak olarak tüketilir.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Coğrafi işaretin sınırı Afyonkarahisar ilidir. Üretimde kullanılacak dana eti, bu coğrafi sınırda yetiştiriciliği yapılan hayvanlardan temin edilir ve ürünün tüm üretim aşamaları Afyonkarahisar ili içinde gerçekleştirilir.
Çorbanın Afyonkarahisar’daki uzun geçmişi ve yerel mutfak kültüründeki yeri, ürünün coğrafi sınırla kurduğu ün bağının temelini oluşturur. Nişan, kına gecesi ve düğün gibi özel günler için hazırlanan sofralarda yer alması da bu bağı destekleyen kültürel kullanım biçimlerindendir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve işaret kullanımı
Ürün, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 9 Mart 2023 tarihinden itibaren korunmak üzere 7 Mayıs 2025 tarihinde 1737 numarayla mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Ürün veya ambalajı üzerinde “Afyon Tandır Çorbası / Afyonkarahisar Tandır Çorbası” ibaresi ile mahreç işareti amblemi yer alır.
İbarenin ve amblemin ürün ya da ambalaj üzerinde kullanılamadığı durumlarda, bunlar işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur. Tescil ettiren Afyonkarahisar Belediyesi, coğrafi işaretten doğan hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.
Denetim mercii ve sıklığı
Denetimler, Afyonkarahisar Belediyesinin koordinatörlüğünde; belediye, Afyonkarahisar İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Afyonkarahisar Ticaret ve Sanayi Odası, Afyon Kocatepe Üniversitesi Turizm Fakültesi Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü ile Afyonkarahisar Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliğinden uzmanların katıldığı en az 5 kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler düzenli olarak yılda en az bir kez, ayrıca şikâyet üzerine ve gerekli görülen hâllerde yapılır.
Denetim ölçütleri
Denetimde bileşenlerin uygunluğu, ürünün hazırlanması ve pişirilmesinin üretim metoduna uygunluğu ile ürün ibaresi ve mahreç işareti ambleminin doğru kullanımı kontrol edilir. Uygunsuzluklar ve alınması gerekli tedbirler, denetlenen kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir.
Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir. Denetim mercii gerektiğinde hizmet satın alabilir.