Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Afyonkarahisar’a özgü, erişteleri kaşıktan sarkan yeşil mercimekli yöresel çorbadır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Afyon Sakala Çarpan Çorbası / Afyonkarahisar Sakala Çarpan Çorbası nedir?
Afyon Sakala Çarpan Çorbası / Afyonkarahisar Sakala Çarpan Çorbası; yeşil mercimek, et suyu veya tavuk suyu, kuru soğan, domates salçası, tereyağı, özel amaçlı buğday unu, tuz, erişte, karabiber ve kuru nane kullanılarak hazırlanan bir çorbadır. Ürün, yemekler ve çorbalar grubunda yer alan bir çorba olarak tescillidir.
Çorbanın adı, içindeki eriştelerin kaşıktan dışarı sarkıp çene ya da sakal bölgesine çarpmasından gelir. Bu görünür erişte biçimi, ürünün adını açıklayan temel özelliktir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Yeşil mercimek ve erişteli bileşim
Çorbanın bileşiminde yeşil mercimek ile erişte birlikte kullanılır; et suyu veya tavuk suyu, soğan, salça, un, tereyağı ve kuru nane bu bileşimi tamamlar. Karabiber ve tuz da tarifte yer alan bileşenlerdir.
Kaşıktan sarkan erişte
Erişteler, çorbanın adlandırılmasını belirleyen fiziksel özelliktir. Kaşıktan sarkan eriştelerin çene veya sakal bölgesine çarpması, “sakala çarpan” adının nedenini oluşturur.
Özel gün sofralarındaki yeri
Çorba, Afyonkarahisar’da nişan, kına gecesi ve düğün gibi özel günler için hazırlanan sofralarda yer alır. Bu kullanım, ürünün yöresel mutfak pratiğindeki ayırt edici kültürel yönlerinden biridir.
Nasıl hazırlanır?
Üretimde kullanılan yeşil mercimek ve erişte tercihen Afyonkarahisar ili sınırları içinden temin edilir.
Bileşenlerin hazırlanması
Sicilde yer alan dört kişilik bileşen ölçüsü; 150 g yeşil mercimek, 2200 ml su, 200 ml et suyu ya da tavuk suyu, 60 ml sıvıyağ, 1 orta boy kuru soğan, 60 g domates salçası, 45 g özel amaçlı buğday unu, 80 g erişte, 10 g tuz, 2 g karabiber, 30 g tereyağı ve 2 g kuru naneden oluşur. Yeşil mercimek yıkanır ve süzülür; ardından ayrı bir kapta 1000 ml suyla haşlanır.
Mercimeğin haşlanma süresi ortalama 30 dakikadır. Taneler sertliğini bırakıp yumuşak bir form kazandığında haşlanmış kabul edilir.
Soğanlı, salçalı ve unlu tabanın kurulması
Mercimek haşlanırken kuru soğan ince doğranır ve sıvıyağda kısık ateşte 5 dakika kavrulur. Salça ile un eklenerek kavurma işlemine 3 dakika daha devam edilir.
Kavrulmuş soğan, salça ve un karışımına et suyu ya da tavuk suyu ile 1200 ml su azar azar eklenir. Karıştırma işlemi, unun topaklanmasını önlemek için sürdürülür.
Mercimek ve eriştenin pişirilmesi
Haşlanmış mercimek, tuz ve karabiber çorba karışımına eklenir; çorba 15 dakika karıştırılarak pişirilir. Çorba kaynamaya başladığında erişteler katılır ve yumuşayana kadar pişirme sürer.
Naneli tereyağının hazırlanması
Tereyağı ayrı bir tavada eritilir ve içine kuru nane eklenir. Tereyağı ile nane karışımı yaklaşık 2 dakika kızdırılır.
Nasıl sunulur?
Servise hazır çorba, sunum tabağına veya kâsesine alınır. Üzerine tereyağı ve nane karışımı gezdirilerek sıcak servis edilir.
Afyonkarahisar’la bağı nedir?
Ürün ile Afyonkarahisar ili arasında ün bağı bulunur. Mahreç işareti kapsamındaki çorbanın üretiminin tüm aşamalarının coğrafi sınır içinde gerçekleştirilmesi gerekir.
Yöredeki geçmişi ve mutfak kültürü
Afyon Sakala Çarpan Çorbası, Afyonkarahisar’da uzun bir geçmişe sahiptir. Çorba, ilin mutfak kültürü içinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil statüsü
Afyon Sakala Çarpan Çorbası / Afyonkarahisar Sakala Çarpan Çorbası, 1740 numarayla 9 Mayıs 2025 tarihinde mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 13 Mart 2023 tarihinden itibaren korunmaktadır.
İbare ve amblem kullanımı
Ürünün ibaresi ile mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Bu kullanımın uygunluğu denetim kapsamındadır.
Denetim yapısı
Denetimler, Afyonkarahisar Belediyesinin koordinasyonunda; Afyonkarahisar İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Afyonkarahisar Ticaret ve Sanayi Odası, Afyon Kocatepe Üniversitesi Turizm Fakültesi Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü, Afyonkarahisar Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği ile Afyonkarahisar Belediyesinden ürün konusunda uzman birer kişinin katıldığı beş kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimde bileşenlerin uygunluğu, üretim metoduna uygunluk ile ürün ibaresi ve mahreç işareti ambleminin kullanımı kontrol edilir.
Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görev yapan uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.