Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Afyonkarahisar’da yeşil mercimek ve erişte, et veya tavuk suyuyla pişirilir. Salçalı-unlu taban ve naneli tereyağıyla tamamlanan çorbanın adı, uzun eriştelerin kaşıktan sarkmasına dayanır; su seçenekleri ayrı tutulur.
UNESCO ilişkisiAfyonkarahisar gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Afyon Sakala Çarpan Çorbası / Afyonkarahisar Sakala Çarpan Çorbası nedir?
Afyon Sakala Çarpan Çorbası / Afyonkarahisar Sakala Çarpan Çorbası, afyonkarahisar’da yeşil mercimek ve erişte, et veya tavuk suyuyla pişirilir. Salçalı-unlu taban ve naneli tereyağıyla tamamlanan çorbanın adı, uzun eriştelerin kaşıktan sarkmasına dayanır; su seçenekleri ayrı tutulur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Mercimek ve erişte
Yeşil mercimek ayrı haşlanır, erişte kaynamakta olan çorbaya eklenir. Et suyu veya tavuk suyu alternatifleri salçalı ve unlu tabanla birleşir.
Naneli tereyağı
Tereyağı ve nane ayrı tavada hazırlanıp sıcak sunumda gezdirilir. Yerel mercimek ve erişte temini kaynakta tercih olarak belirtilir; zorunlu yerel girdi koşuluna çevrilmez.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Bileşenler ve hazırlık
Afyon Sakala Çarpan Çorbası / Afyonkarahisar Sakala Çarpan Çorbası üretiminde kullanılan yeşil mercimek ve erişte tercihen coğrafi sınırdan temin edilir.
Malzemeler ve ölçüler
- 150 g yeşil mercimek
- 2200 ml su
- 200 ml et suyu ya da tavuk suyu
- 60 ml sıvıyağ
- 1 orta boy kuru soğan
- 60 g domates salçası
- 45 g özel amaçlı buğday unu
- 80 g erişte
- 10 g tuz
- 2 g karabiber
- 30 g tereyağı
- 2 g kuru nane
Mercimeği yıkama ve süzme
Ürünün hazırlanması için çorba yapımından önce yeşil mercimekler yıkanır, süzülür.
Mercimeği haşlama ve çorbayı pişirme
Daha sonra yıkanan mercimekler ayrı bir kapta haşlanır. Haşlamada 1000 ml su kullanılır. Haşlanma süresi ortalama 30 dakikadır. Mercimek tanesi sertliğini bırakmış ve yumuşak bir form kazanmışsa haşlanmış olarak kabul edilir. Mercimeğin haşlanmasını beklerken ayrı bir noktada soğanlar ince ince doğranır. Tavada kısık ateşte sıvıyağın içerisine soğanlar katılarak kavrulmaya başlanır.
Soğanın yağda kavrulması beş dakika sürer.
Sonrasında içerisine salça, un ilave edilerek 3 dakika daha kavurmaya devam edilir. Bu kavrulmuş karışımın içerisine azar azar et suyu ya da tavuk suyu ile birlikte 1200 ml su eklenerek karıştırılmaya devam edilir ve unun topaklanması engellenir.
Devamında haşlanmış mercimekler içerisine tuz ve karabiber ilave ederek çorba pişirmeye başlanır. 15 dakika boyunca karıştırmaya devam edilir. Çorba kaynamaya başladığında erişteler eklenir ve yumuşayana dek pişirilir.
Çorba pişmeye devam ederken ayrı bir tavada eritilmiş tereyağının içerisine nane ilave ederek yaklaşık 2 dakika kızdırma işlemi yapılır.
Yöresiyle bağı nedir?
Afyon Sakala Çarpan Çorbası / Afyonkarahisar Sakala Çarpan Çorbasının coğrafi sınırda uzun bir geçmişi vardır. Afyonkarahisar ilinin mutfak kültürü içinde önemli bir yere sahiptir. Bu sebeplerle coğrafi sınırla ün bağı bulunan Afyon Sakala Çarpan Çorbası / Afyonkarahisar Sakala Çarpan Çorbası üretiminin tüm aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşir.
Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Servise hazır hale gelen çorba sunum tabağı veya kâsesine alınıp üzerine tereyağı nane karışımı gezdirilerek sıcak olarak servis edilir.
Sıcak sunulan çorba Afyonkarahisar’da nişan, kına gecesi ve düğün sofralarında da yer alır. Bu ikram bağlamı günlük üretim veya muhafaza süresi yerine geçmez.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Afyonkarahisar ilinde uzun bir geçmişe sahip olan Afyon Sakala Çarpan Çorbası / Afyonkarahisar Sakala Çarpan Çorbası, coğrafi sınırın mutfak kültüründe önemli bir yeri vardır.
Sakala çarpan adı, kaşıktan dışarı sarkan eriştelerin çene ve sakala değmesiyle açıklanır. Adın bu anlatımı, erişte biçiminin yöresel isimlendirmedeki yerini gösterir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1740 tescil numaralı Afyon Sakala Çarpan Çorbası / Afyonkarahisar Sakala Çarpan Çorbası mahreç işareti olarak 9 Mayıs 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Afyon Sakala Çarpan Çorbası / Afyonkarahisar Sakala Çarpan Çorbası ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim mercii tarafından; Afyon Sakala Çarpan Çorbası / Afyonkarahisar Sakala Çarpan Çorbası üretiminde kullanılan bileşenlerin uygunluğu; üretim metoduna uygunluk ile Afyon Sakala Çarpan Çorbası / Afyonkarahisar Sakala Çarpan Çorbası ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Afyonkarahisar Belediyesinin koordinasyonunda; Afyonkarahisar İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden, Afyonkarahisar Ticaret ve Sanayi Odasından, Afyon Kocatepe Üniversitesi Turizm Fakültesi Gastronomi Ve Mutfak Sanatları Bölümünden, Afyonkarahisar Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliğinden ve Afyonkarahisar Belediyesinden ürün konusunda uzman birer kişinin katılımıyla 5 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Afyonkarahisar gastronomi kültürü: Afyon Sakala Çarpan Çorbasında mercimek ve erişte bir araya gelir; üzerine naneli tereyağı gezdirilir. Sicil, çorbanın nişan, kına gecesi ve düğün sofralarında yer aldığını belirtir. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
