Coğrafi işaretli ürün · Adana
Adana’da genellikle iki altın telin sade biçimde burulmasıyla üretilir. Halka biçimli bileziğin iki ucunda dikdörtgen kilit mekanizması bulunur; 14, 18 veya 22 ayar altın kullanılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Adana Burma Bileziği nedir?
Adana Burma Bileziği; 14, 18 veya 22 ayar altından üretilen, genellikle iki altın telin birbiri üzerine burulmasıyla halka şekline getirilen ve her iki ucuna biri erkek, biri dişi dikdörtgen kilit mekanizması takılarak Adana ilinde üretilen bir burma bileziktir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Altın ayarı, ağırlık ve bilezik biçimi
Arkeolojik kazılarda ortaya çıkarılan iki ucunda yılanbaşı bulunan ve günümüzde Adana Burma Bileziği olarak bilinen bilezik tarihsel süreçte Hitit Devletinden sonra kurulan Urartu İmparatorluğu döneminde küçük değişikliklere uğrayarak günümüze kadar ulaşmıştır.
Üretimde çoğunlukla 22 ayar altın tercih edilir.
Ürünün ağırlığı 10–100 g arasında değişebilir.
Üretim hızlı ve kolaydır.
Günümüzde üretilen modellerde kıvrık burmada yılan başları ve boncuklar çıkarılıp yerine kilit konulmuştur.
Bu kilitler kare küp şeklinde imal edilmekte ve kare baş olarak adlandırılmaktadır.
Yılan derisinin deseni olan gövde üzerindeki belirli aralıklarla kazıma çizgiler de yerini burma şeklindeki desenlere bırakmıştır.
Yöresel geçmiş ve burma işçiliği
Adana Burma Bileziğinin köklü bir geçmişi bulunur.
Adana ilinin ekonomisinde ve kültüründe önemli bir yere sahiptir.
Adana Burma Bileziği, Adana’daki ustalar tarafından üretilmesi ve üretim tekniğinin ustandan çırağa aktarılması ile günümüze ulaşmıştır.
Üretimi ve modelleri bakımından coğrafi sınıra özgüdür.
Helenistik dönemde ticarette Adana Burma Bileziği takas amaçlı kullanılmıştır.
Adana Burma Bileziğinin burulma işlemi iki telin yana yana alınması, tellerin bir ucunun mengene adı verilen alet ile tutulup diğer uçların da birbirinin üzerinde çevrilmesi yöntemiyle yapılır.
Bu şekilde teller üzerinde farklı bir desen olmaksızın sade bir şekilde burulma işlemi gerçekleşir.
Nasıl üretilir?
Adana Burma Bileziği üretimini gerçekleştirecek kişinin, bu alanda tecrübeli ustaların yanında en az 7–8 yıl çıraklık yaparak uygulamalı eğitim alması ve üretim tekniğine ilişkin yeterli deneyimi kazanması gerekir.
Çekme sırasında ayrılan altının korunması
Çekme işlemi esnasında oluşan altın parçaları toplanarak daha sonra kullanılmak üzere muhafaza edilir.
Altının eritilmesi ve ayarlanması
Külçe veya levha halindeki altın eritilir ve içine bakır karıştırılarak istenilen ayara getirilir.
Döküm, tel çekme ve tavlama
Eritilen altın ilice adı verilen kaba dökülür ve soğutulur. Adana Burma Bileziği 14, 18 veya 22 ayar olarak üretilebilir. İstenilen gramaja göre, altın çubuk tel (oluklu) silindirden çekilir. Elde edilen dikdörtgen çubuk, inceltme ve yuvarlama işlemleri için silindirden geçirilir. Bu aşamada, çubuğun daha ince ve burmaya uygun hâle gelmesi için tavlama işlemi uygulanır; tavlama, çubukta oluşabilecek çatlamaları önler.
Sıcak ve yumuşak hâle gelen altın, usta tarafından silindirden çekilerek istenilen kalınlığa ulaşana kadar işlenir. Gramaj olarak 30 gramlık Adana Burma Bileziği üretiminde yaklaşık 45 gram altın kullanılır. Altın, tel çubuk formunda silindirlerden geçirilerek çekilmek suretiyle kademeli olarak inceltilir ve istenilen gramaj ile kalınlığa getirilir. Çekme işlemi sırasında telin kırılmasını veya çatlamasını önlemek amacıyla belirli aralıklarla tavlama işlemi uygulanır.
Telin hazırlanması ve elle burulması
İstenilen inceliğe ulaştırılan tel düzeltilerek gerekli uzunlukta hazırlanır. Tavlama sonrasında tel, sıcak haldeyken mum ile haddelenerek burma işlemine uygun hale getirilir. Tavlama ve çekme işlemleri tamamlanarak istenilen inceliğe gelen ve boyu düzeltilen tel sarılma işlemine geçmeden önce ısı ve silindirden geçme işlemleri nedeniyle yüzeyde oluşan değişimlerin giderilmesi ve altının doğal rengini kazanması amacıyla hidroklorik asit (tuz ruhu) çözeltisine batırılır.
Yapılan işlemlerden sonra altın, örülmek üzere mengeneye alınır. Telin bir ucu mengene yardımı ile sabitlenir, diğer uçları da usta tarafından el işçiliği burularak örülür. Bu işlem sırasında makine kullanılmaz. Teller üzerinde motif, desen veya iz bulunmaz. Doğrudan inceltilen altın tel burularak şekillendirilir. Örme işlemi tamamlandıktan sonra fazlalıklar testere veya törpü ile kesilerek alınır.
Uçların birleştirilmesi, kilit ve damga
Törpüleme ile gerekli düzeltmeler yapıldıktan sonra bileziğin iki ucu kaynak işlemi ile birleştirilir. Adana Burma Bileziğinin kilit kısmı, bileziğin kalınlığı ve gramajına uygun olacak şekilde birbirine geçmeli bir kilit mekanizması oluşturacak biçimde hazırlanır. Bu amaçla üretilen bilezikle aynı ayarda altın kullanılarak kare formda hazırlanmış kalıplara döküm yapılır.
Kilit 20 gram Adana Burma Bileziği için 2 gram iken 100 gram için 8 gramı bulabilecek büyüklükte ve gramajda hazırlanır. Ancak kalıptan çıkan kilitlerin çapaklı ve pürüzlü olması halinde törpülenerek düzeltilir. Bileziğin içine ve kilit kısmına yuvarlak içindeki “ABB” damgası ve üreticinin esnaf odası numarası vurulur.
Kilidin birleştirilmesi ve son biçim
Bileziğin kilitleri de bilezik üzerine kaynatılır ve kilidin sorunsuz çalışması sağlanır. Kilidi kaynayan bilezik renk alması üzere tekrar hidroklorik asit içine batırılır. Bu işlemlerin ardından Adana Burma Bileziğine işlem sırasında meydana şekil bozuklukları giderilerek yuvarlak/elips şekli verilir. Adana Burma Bileziği tam bir yuvarlak şekline sahip değildir. Kilit kısmının olduğu yerden içeri doğru hafif basıktır.
Bileziğin iki ucu birleştirilir ve kullananı rahatsız etmeyecek şekilde kilit formu verilir. Bu şekil bozulmadan ölçü kalemine alınarak bilek ölçüsü ayarlanır. Parlatılan ve son şekli verilen Adana Burma Bileziği satışa hazır hale gelir.
Yöreyle bağı nedir?
Adana Burma Bileziği, Adana’daki ustalar tarafından üretilmesi ve üretim tekniğinin ustadan çırağa aktarılması ile günümüze ulaşmıştır. Ayrıca Adana Burma Bileziğinin üretim metodu coğrafi sınıra özgüdür. Bu sebeple coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Adana Burma Bileziğinin tüm üretim aşamaları coğrafi sınırda gerçekleşir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Adana Burma Bileziğinin geçmişi Hititler Dönemine dayanır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
ABB damgası 5 mm genişliğinde ve 6 mm uzunluğundadır; hem kilitte hem bileziğin iç tarafında yer alır.
1883 tescil numaralı Adana Burma Bileziği mahreç işareti olarak 27 Temmuz 2026 tarihinde tescil edilmiştir. Adana Burma Bileziği ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Adana Burma Bileziği ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler, Adana Kuyumcular Esnaf ve Sanatkârlar Odası koordinatörlüğünde ve Adana Büyükşehir Belediyesi, Adana Kuyumcular Esnaf ve Sanatkârlar Odası, Çukurova Mesleki Eğitim Merkezi Kuyumculuk Teknolojileri Bölümü ve Türkiye Madeni Eşya Federasyonundan konusunda uzman birer kişinin katılımıyla oluşan 4 kişilik denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler yılda iki kez düzenli olarak, ayrıca şikâyet halinde ve gerekli görülen durumlarda her zaman yapılır.
Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir. − Ürünün sicil belgesinde belirtilen ayırt edici özellikleri ve ABB damgası kullanımı − Üretim metoduna uygunluk − Adana Burma Bileziği adı, logosu ve mahreç işareti ambleminin kullanım uygunluğu Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
