Coğrafi işaretli ürün · Diyarbakır
Altın tellerin elde örülmesiyle yapılan sık dokulu bileziktir. Gül ve güneş motifleri, kare dişli anahtar bölümü ve hasırın biçimlendirilmesi ürünün ayırt edici özellikleridir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Diyarbakır Hasır Bileziği nedir?
Diyarbakır Hasır Bileziği, altın tellerin elde örülmesiyle yapılan sık dokulu bir bileziktir.
Gül ve güneş motifleri, kare dişli anahtar bölümü ve hasırı biçimlendiren ustalık ürünü tanımlar.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Bileşimi ve ayırt edici
Diyarbakır Hasır Bileziği; 18, 22 ve 24 ayardaki 90 mikron altın teller kullanılarak Diyarbakır ilinde üretilen sık dokumalı hasır bileziktir. Tamamıyla el işçiliği ile üretilir.
Diyarbakır Hasır Bileziğinin anahtar kısmı kare dişlerden oluşur. Sicilin ürün tanımı, marka denilen gül biçimindeki kısmın 3 parça halinde hasıra monte edildiğini belirtir. El işçiliği olan ürünün tasarımında herhangi bir deformasyon olmadan uzun yıllar kullanılabilir. *
Hasır örgünün görünümü
Diyarbakır Hasır Bileziği 180–200 adet parçadan oluşur. Kaynaksız ve iç içe geçmeli şekildedir. Bileziklerde güneş ve gül motifleri kullanılır. Motiflerin üzerindeki desen çizgileri belirgin ve keskindir.
Geçmişi ve yöre el sanatlarındaki yeri
Diyarbakır Hasır Bileziğinin geçmişi eskiye dayanır. Diyarbakır ilinin el sanatı ürünleri içinde önemli bir yere sahiptir. Üretimi, özellikle hasır dövme işlemi bakımından ustalık becerisi gerektirir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Nasıl üretilir?
Satışa hazırlama
Son işlemleri tamamlanan Diyarbakır Hasır Bileziği satışa hazır hale gelir.
Altının seçimi ve tel hazırlanması
Diyarbakır Hasır Bileziği uluslararası standartlarda saf altın değeri kabul edilen 1000 milyem değerindeki 24 ayar, 916 milyem değerindeki 22 ayar ve 750 milyem değerindeki 18 ayar altın kullanılarak yapılır. Bunun için ölçüm cihazı ile saflık derecesi ölçümü yapılıp sertifikalandırılır veya üretimde kullanılacak altınlar, sertifikalı olarak temin edilir.
İşlenmeye hazır külçe altın veya hurda altınlar, eritme ocağında yaklaşık 1100°C sıcaklıkta 10–20 dakika potada eritilir ve çubuk şeklini alması için kalıba dökülür. Soğuyan altın çubuklar tel makinasından çekilip tel haline getirilerek balmumuna yatırılır. İncelmesi için birkaç kez haddelenerek çekilip 90 mikron yapılır. Bu süreçte asite batırılır ve tekrar ısıtılır. Tam emin olmak için mikrometre ile telin 90 mikrona geldiği tespit edilir. Bu ölçülendirmeden sonra yapılmak istenen boyut ve ağırlıktaki hasır için yapılmış malafalara dolandırılır.
Yeteri miktarda yuvarlanan altınlar malafadan çıkarılıp bir keski yardımıyla kesilir.
Hasırın örülmesi ve dövülmesi
Bilezik hasırı istenen boyutlara ve ağırlığa göre 180 veya 200 parça dörtgen kesilmiş teller, marka ve anahtarın oluşturduğu parçadaki tellerden başlık kurulur ve altın teller, elle tek tek örülür. Bu işlem hasırın boyutuna ve ağırlığına göre 3–5 saat sürer. Örülen hasırda kabaran kısımlar varsa, çekiç ve örs ile dövülerek düzeltilir. Dövme işleminin, hasıra zarar vermemesi için dikkatlice yapılması gerekir ve ustalık becerisi gerektirir. Düzeltme işleminden sonra, marka denilen gül kısmı oluşturulur.
Motif ve kilidin hazırlanması
Sicilin üretim bölümünde ise marka parçası şöyle anlatılır: “Keski ve benzeri kuyumculuk el aletleri marifetiyle marka denilen parça hasırın boyutlarına uygun genişlikte iki parça halinde kesilir. Kesilen marka mengeneye sıkıştırılarak kenarları eğe ile oyulur gül veya güneş motifi verilerek hasıra monte edilir.” *
Hasırın anahtar kısmı; kare dişlerden dişlerin kaynama çubuklarından ve bir adet kilit telinden meydana gelir. Bu kısım marka denilen güneş veya gül motifinin montajından hemen sonra takılır.
Tesviye, yüzey işlemleri ve tamamlanması
Sicilin tesviye ve temizleme anlatımı şöyledir: “Hasırın zincirinin monte edilmesi için hasırın iki ucuna birer adet küçük halka kaynatılır. Tüm parçaları birleştirilen hasır, bilezik ölçüsüne uygun biçimde yuvarlanır. Bilezik üzerindeki malzeme kalıntıları temizlenir. Bu işleme tesviye denir. Tesviye edilen bilezik, hidroflorik asidin içinde 19,5 derecede kaynatılarak kir ve siyahlıklardan arındırılır.
Üzerindeki pürüzlerin giderilmesi için zımparalama makinası ile zımparalanır ve cilalama makinesi ile cilalanarak parlatılır.” Belgede geçen 19,5 derece ifadesinin ölçüm koşulu açık değildir; burada doğrulanmış bir uygulama sıcaklığı olarak yorumlanmamıştır. *
Zincir hasıra kaynatılır ve altın suyuna batırılır.
İşlem derecesi ve parça sayısına ilişkin açıklama
* Belgesel açıklama: Sicilin 2. sayfasındaki “19,5 derecede kaynatılarak” ifadesinin ölçüm büyüklüğü ve birimi açıklanmamıştır; bu aktarım doğrulanmış işlem sıcaklığı veya uygulama talimatı değildir. Aynı sayfada marka parçası ürün tanımında 3 parça montajla, üretim anlatımında iki parça kesimle açıklanır. Kesim ve montaj arasındaki ilişki belirtilmediğinden bir parça sayısı seçilmemiş, iki anlatım da kaynak bağlamıyla korunmuştur.
Yöreyle bağı nedir?
Tescilli coğrafi sınır: Diyarbakır ili
Diyarbakır Hasır Bileziğinin geçmişi eskiye dayanır. Diyarbakır ilinin el sanatı ürünleri içerisinde önemli bir yere sahiptir. Üretimi, özellikle hasırı dövme işlemi bakımından ustalık becerisi gerektirir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Diyarbakır Hasır Bileziğinin tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Denetimler; Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odasının koordinasyonunda; Diyarbakır Kuyumcular ve Sarraflar Odasından, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesinden ve Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odasından bu konuda uzman birer kişinin katılımıyla 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler düzenli olarak yılda bir defa, ayrıca gerekli görülmesi ve şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetim mercii tarafından; üretimde kullanılan malzemelerin uygunluğu; üretim metoduna uygunluk; ürünün, özellikle parça sayısı ve motif şekli olmak üzere özelliklerinin uygunluğu ile Diyarbakır Hasır Bileziği ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
- Tescil numarası: 1386
- Tescil tarihi: 13.06.2023
- Başvuru numarası: C2021/000153
- Başvuru tarihi: 31.03.2021
- Sicildeki ad: Diyarbakır Hasır Bileziği
- Ürün ve resmî grup: Bilezik / Halılar, kilimler ve dokumalar dışında kalan el sanatı ürünleri
- İşaret türü: Mahreç işareti
- Tescil ettiren: Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası
- Sicilde kayıtlı adres: Yenişehir Mah. Dr. Yusuf Azizoğlu Cad. No:2 Yenişehir DİYARBAKIR
Diyarbakır Hasır Bileziği ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Diyarbakır Hasır Bileziği ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
