Coğrafi işaretli ürün · Aydın
Aydın’ın düğün yemeklerinde yer alan, ince uçlu köfteleriyle tanınan soslu yemektir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Aydın Yuvarlaması nedir?
Aydın Yuvarlaması, dana kıyma, yumurta, karabiber, kuru soğan, özel amaçlı buğday unu ve tuzla hazırlanan köftelerin una batırılıp bitkisel sıvı yağda kızartılmasıyla yapılan bir yemektir. Kızartılan köfteler tereyağlı sos ve nohutla birlikte pişirilir; sos tereyağı, bitkisel sıvı yağ, salça, toz kırmızıbiber, et suyu ve su içerir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
İnce uçlu silindirik biçim
Aydın Yuvarlamasının köfteleri 2–4 cm uzunluğundadır ve silindirik gövdenin iki ucu daha incedir. Ürünün adı, köftelere elde yuvarlanarak şekil verilmesinden gelir.
Kızartma ve soslu pişirme
Köfteler una batırıldıktan sonra bitkisel sıvı yağda kızartılır ve ardından sosla birlikte pişirilir. Tereyağı, salça, toz kırmızıbiber, et suyu ve suyla hazırlanan sosun içine kızarmış köfteler ile nohut eklenir.
Düğün yemeği niteliği
Yemek, Aydın ilinin mutfak kültüründe yer alır ve coğrafi sınırda düzenlenen düğün yemekleri içinde bulunur.
Nasıl hazırlanır?
Malzemelerin hazırlanması ve hamurun yoğrulması
Altı kişilik tarifte 250 g dana kıyma, 1 yumurta, 15 g karabiber, 2 kuru soğan, 10 g tuz, 250 ml bitkisel sıvı yağ, 500 g özel amaçlı buğday unu, 150 g salça, 25 g toz kırmızıbiber, 150 g tereyağı, 120 g haşlanmış nohut, 300 ml et suyu, 250 g süzme yoğurt ve 100 ml su kullanılır; sarımsak ile maydanoz isteğe bağlıdır. Üretimde tercihen 749 tescil numaralı Aydın Memecik Zeytinyağı kullanılır. Çırpılmış yumurta, rendelenmiş kuru soğan, tuz, karabiber ve kıyma karıştırılır; un azar azar eklenerek yumuşak kıvamlı hamur yoğrulur ve hamur 15 dakika dinlendirilir.
Köftelerin şekillendirilmesi
Dinlenen hamur yeniden yoğrularak silindir biçimine getirilir, eşit bezelere ayrılır, 1 cm kalınlığında açılır ve 2 cm genişliğinde şeritler halinde kesilir. Şeritler 25–30 cm uzunluğunda rulolar hâlinde yuvarlanır, rulolardan 1,5–2 cm uzunluğunda parçalar kesilir ve bu parçalar avuç içinde 2–4 cm uzunluğunda, iki ucu ince silindirik biçimde şekillendirilir. Köftelerde çatlak oluşmamasına dikkat edilir; yapışmayı önlemek için her aşamada un kullanılır ve yuvarlanan köfteler unlanmış tepsiye dizilir.
Eleme ve kızartma
Tepside toplanan köfteler, kızartılmadan önce fazla undan arındırılmak üzere mutlaka elenir. Köfteler bakır kapta kızdırılan bitkisel sıvı yağda, birbirine yapışmamasına ve parçalanmamasına dikkat edilerek kızartılır. Kızaran köfteler kevgirle yağdan alınır ve fazla yağın uzaklaşması için kâğıt havlu üzerine konur.
Nohut ve sosun hazırlanması
Nohut bir gün önceden ılık suda 6–8 saat ıslatılır ve sosa eklenmeden önce yaklaşık 30 dakika suda haşlanır. Et suyu kaynatılırken üzerinde oluşan köpükler kevgirle alınır. Sos, eritilmiş tereyağına bitkisel sıvı yağ, salça, toz kırmızıbiber, et suyu ve su eklenip salça kokusu gidinceye kadar pişirilerek hazırlanır.
Birlikte pişirme ve dinlendirme
Sosa kızarmış köfteler ve nohut eklendikten sonra yemek yaklaşık 45 dakika pişirilir. Pişme sırasında su miktarı 10 dakika arayla kontrol edilir; su seviyesi en üstteki yuvarlamaların altına inerse yuvarlamaların üzerini örtecek kadar soğuk su eklenir. Bir yuvarlama tanesinin ağızda kıtır sertlikte olmadığı anlaşıldığında yemek ateşten alınır ve yaklaşık 15 dakika dinlendirilir.
Servis ve muhafaza koşulları
Servis biçimi
Aydın Yuvarlaması, üzerine sarımsaklı veya sade süzme yoğurt konularak servis edilir. Yoğurdun kesilmemesi için yemeğin sıcaklığına dikkat edilir; pişme sonrasındaki 15 dakikalık bekleme süresi bu sıcaklık için yeterli kabul edilir. İsteğe bağlı olarak yoğurdun üzerine elle koparılmış maydanoz yaprakları serpiştirilebilir veya 1 yemek kaşığı erimiş tereyağı dökülebilir.
Piyasaya arz ve muhafaza
Kızartılmış yuvarlamalar ambalajlı ya da reyonda toptan veya perakende satışa sunulacaksa, kızartmadan sonra oda sıcaklığına ulaşıncaya kadar tepside açıkta soğutulur. Gıdayla temasa uygun ambalaja alınan kızartılmış yuvarlamalar 4 °C’de en fazla 6 ay saklanabilir. Ambalajsız olarak reyonda satışa sunulan kızartılmış yuvarlamalar, doğrudan güneş ışığına maruz bırakılmadan 6 °C soğutmalı camekânda en fazla 2 ay muhafaza edilebilir.
Aydın iliyle bağı nedir?
Aydın Yuvarlamasının geçmişi eskiye dayanır; Aydın mutfak kültüründeki yeri ve düğün yemeklerinde bulunması, ürünün coğrafi sınırla ün bağını oluşturur. Coğrafi sınır Aydın ilidir ve ürünün tüm üretim aşamalarının bu sınır içinde gerçekleştirilmesi gerekir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Aydın Yuvarlaması, mahreç işareti olarak 1198 numarayla 18 Ağustos 2022 tarihinde tescil edilmiştir; tescil ettiren Aydın Büyükşehir Belediyesidir. Coğrafi işaret, 30 Eylül 2021 tarihinden itibaren korunmak üzere tescil edilmiştir.
Aydın Yuvarlaması ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün veya ambalajının üzerinde yer alır. İbarenin ve amblemin ürün ya da ambalaj üzerinde kullanılamadığı durumlarda işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulması gerekir.
Denetimler, Aydın Büyükşehir Belediyesinin koordinatörlüğünde; belediye, Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Turizm Fakültesi Yiyecek İçecek İşletmeciliği ile Meslek Yüksekokulu Aşçılık Bölümü, Aydın Ticaret Odası ve Aydın Lokantacılar Esnaf ve Sanatkârları Odasından birer uzmanın katıldığı beş kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler yılda bir düzenli olarak yapılır; ihtiyaç halinde veya şikâyet üzerine her zaman denetim gerçekleştirilebilir.
Denetimde bileşenlerin uygunluğu, köftelerin hazırlanması, yemeğin sunumu, muhafaza koşulları ile ürün ibaresi ve mahreç işareti ambleminin kullanımı kontrol edilir. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek ve tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.