Coğrafi işaretli ürün · Ankara
Akyurt’a özgü, süzme yoğurt ve bütün yarmayla hazırlanan tereyağlı soslu geleneksel çorbadır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Akyurt Toyga Aşı / Akyurt Toyga Çorbası nedir?
Akyurt Toyga Aşı / Akyurt Toyga Çorbası, süzme yoğurt, bütün yarma, un, yumurta ve suyla üretilen bir çorbadır. Servisinde pul biber, nane ve tereyağlı sos kullanılması ürünün belirleyici sunum özelliklerindendir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Süzme yoğurt ve bütün yarma
Çorbanın temel bileşimini süzme yoğurt ile bütün yarma oluşturur; un, yumurta ve su bu bileşime eşlik eder. Sicilde verilen beş kişilik ölçüde 300 g süzme yoğurt, 100 g ıslatılmış yarma, 1 adet yumurta ve 20 g buğday unu yer alır.
Yarmanın hazırlanmasındaki iki yöntem
Birinci yöntemde yarmalar yıkanıp süzülür, 400 ml su içinde bir gece bekletilir ve ertesi gün yeniden süzülür. İkinci yöntemde yarma ile süzme yoğurt bir gün öncesinin gecesinde karıştırılarak torbalara doldurulur ve bir gece bekletilir; ertesi sabah un ile yumurta eklenerek çorba hazırlanır.
Tereyağlı sos
Sos için tereyağı eritilir ve pul biber eklenir. Nane ocaktan almaya yakın sosa katılır; servis sırasında tereyağlı sos çorbanın üzerine gezdirilir.
Üretim nasıl yapılır?
Sert buğdaydan yarma elde edilmesi
Yarma için sert buğday kullanılır; buğday büyük eleklerle elenerek temizlenir ve bu temizleme işlemi yörede “ekin çalkama” olarak adlandırılır. Elenen buğday taş değirmenlerde veya elektrikle çalışan değirmenlerde öğütülür.
Kabukların ayrılması ve kurutma
Taş değirmende buğday taş dibeklere boşaltılır, az miktarda su serpilerek karıştırılır ve tokmakla dövülerek kabukları soyulur. Elektrikli değirmende ise dövülen veya öğütülen buğdayın kabukları su içinde ovarak temizlenir; suyu süzülen yarma bez üzerinde ince tabaka hâlinde 1-2 gün kurutulur.
Yarmanın ayıklanması ve depolanması
Kurutulan yarma kalburla elenir, geniş bir tepsiye veya hamur açma tahtasına alınarak yabancı maddelerden ayıklanır. Ayıklanan yarma çuvallara doldurulur ve kuru ortamda depolanır.
Birinci yöntemle çorbanın hazırlanması
Sicildeki beş kişilik çorba ölçüsünde 300 g süzme yoğurt, 100 g ıslatılmış yarma, 1 adet yumurta, 20 g buğday unu, 1800 ml su, 15 g tuz, 10 ml sıvıyağ ve 50 g tereyağı listelenir; kuru nane ile pul biber de kullanılır. Derin tencerede süzme yoğurt, yumurta, un ve 600 ml su karıştırılır; ardından yarma ile 400 ml soğuk su eklenir.
Pişirme
Karışıma sıvıyağ eklenir ve karışım kaynayıncaya kadar gıda ile temasa uygun tahta kaşıkla karıştırılır; kaynama başlayınca 1 L sıcak su eklenerek karıştırma sürdürülür. Çorba kaynadığında ateş kısılır, tuz eklenir ve yarma taneleri pişince ocak kapatılır. Pişirme yaklaşık 1 saat sürer.
İkinci hazırlama yöntemi
İkinci yöntemde yarma ile süzme yoğurt torbalarda bir gece bekletilir; ertesi sabah un ve yumurta eklenerek çorba yapılır. Akyurt ilçesinde iki yöntem de kullanılır; ikinci yöntem özellikle düğün gibi kalabalık davetler için tercih edilir.
Nasıl servis edilir?
Tereyağlı sosla servis
Akyurt Toyga Aşı / Akyurt Toyga Çorbası servis edilirken üzerine pul biber, nane ve tereyağlı sos dökülür. Sos, eritilmiş tereyağına pul biber eklenmesi ve ocaktan almaya yakın nane katılmasıyla hazırlanır.
Geleneksel tüketim günleri
Çorba, Akyurt mutfak kültüründe özellikle düğün, mevlit, cenaze ve hacı uğurlaması yemeklerinde pişirilir. Düğünlerde hazırlanması nedeniyle “düğün çorbası” adıyla da anılır.
Akyurt ilçesiyle bağı nedir?
Ürünün coğrafi sınırı Ankara ili Akyurt ilçesidir; yöreye özgü üretim metodu ve ilçenin mutfak kültüründeki yeri, ürün ile coğrafi sınır arasındaki ün bağını oluşturur. Akyurt Toyga Aşı / Akyurt Toyga Çorbasının tüm üretim aşamalarının belirtilen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilmesi gerekir. Üretimde kullanılacak yarmanın coğrafi sınırdan temin edilmesi tercih edilir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve işaretleme
Akyurt Toyga Aşı / Akyurt Toyga Çorbası, mahreç işareti olarak 26 Nisan 2022 tarihinde tescil edilmiştir ve 30 Ocak 2021 tarihinden itibaren korunur. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde ürün adını taşıyan logo ile mahreç işareti amblemi yer alır. Bu kullanım ürün veya ambalaj üzerinde mümkün değilse logo ve amblem işletmede kolayca görülebilecek biçimde bulundurulur.
Denetim mercii ve sıklığı
Denetimler, Akyurt Belediyesinin koordinatörlüğünde; Akyurt Belediyesi, Akyurt İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Akyurt İlçe Sağlık Müdürlüğünden ürün konusunda uzman birer üyenin yer aldığı, en az üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler yılda bir kez düzenli olarak yapılır; ihtiyaç duyulduğunda veya şikâyet hâlinde denetim her zaman gerçekleştirilebilir.
Denetim kriterleri
Denetimde yarmanın coğrafi sınırdan temini, üretim metoduna uygunluk ile ürün adı, logo ve mahreç işareti ambleminin doğru kullanımı kontrol edilir. Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görev yapan uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, coğrafi işarete ilişkin hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.