Coğrafi işaretli ürün · Ankara
Ankara’nın Akyurt ilçesinde kunduru buğdayından hazırlanan fıtılık bulgur sebzelerle pişirilir. Soğan, biber, domates ve salçalı tabanla birleşen çorbada bulgurun öğütülmesi ve elenmesi, bitmiş çorbanın pişirilmesinden ayrı aşamalardır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Akyurt Fıtı Çorbası nedir?
Akyurt Fıtı Çorbası, ankara’nın Akyurt ilçesinde kunduru buğdayından hazırlanan fıtılık bulgur sebzelerle pişirilir. Soğan, biber, domates ve salçalı tabanla birleşen çorbada bulgurun öğütülmesi ve elenmesi, bitmiş çorbanın pişirilmesinden ayrı aşamalardır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kunduru buğdayından fıtı
Fıtılık bulgur Akyurt’ta yetişen kunduru buğdayının hazırlanıp öğütülmesiyle elde edilir. Tanımdaki 2–3 mm dane ölçüsü ile üretimdeki elek göz aralıkları ayrı ölçüm temelleridir.
Sebzeli taban
Soğan, biber, domates ve salça tereyağıyla sırayla kavrulur. Fıtılık bulgur eklenip su ve baharatla pişirilir; bulgur üretimi çorbanın pişirilmesinden ayrı aşamadır.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Buğdayı temizleme, kaynatma ve öğütme
Akyurt ilçesinde yetiştirilen kunduru buğdayının hasadı yapıldıktan sonra değirmende öğütülecek kadar buğday ayrılır ve harmanlarda ya da evlerin önünde bez üzerinde kalbur (elek) ile çalkanır (elenir). Kalburun üstünde buğdaylarla birlikte kalan sap ve çöpler temizlendikten sonra buğdaylar leğenlerin içinde süzülerek yıkanır.
Süzülen buğdaylar çuvallara doldurulur ve 1 gün bekledikten sonra büyük tinçlerde (bakır tavalarda) su eklenip dibi tutmaması için arada bir karıştırılarak kaynatılır.
“Bulgur kaynatma” denen bu işlemden elde edilen haşlanmış buğdaylar, suyunun süzülmesi için bir bezin üzerine yayılarak güneşte temiz bir yerde (kaşlara, harmanlara) kurumaya bırakılır. 2–3 saatte bir karıştırılan buğdaylar yaklaşık 2 günde kurur. Kurutulan buğdaylar, bulgur değirmenine götürülerek oluklara boşaltılır. Üzerine az miktarda su serpilir ve ovulur. Buna “tavlama” denir.
Tavlama sırasında şişen (kabaran) buğdaylar değirmende öğütülür.
Bulguru eleme ve fıtıyı ayırma
Öğütülen buğdaylar bezlere serilip kurutulur ve içindeki kepekler ayrılır. Birinci aşamada; öğütülmüş buğdaylar, göz aralığı 2–5 mm olan eleklerde elenir. Elekten geçemeyen buğdaylar “başbaşı” olarak ayrılır. Başbaşı öğütülmemiş bütün bulgurdur. Bunlar bir kenara ayrılır, bir sonraki sene öğütülmesi için değirmene gidecek çuvallara karıştırılır.
İkinci aşamada kalburun altında kalan kısım toplanıp “tel elek” denen ve göz aralığı 1–3 mm olan ince eleklerde tekrar elenir.
Tel eleğin üstünde kalan buğdaylar bulgur olarak ayrılır. Altta kalan ve “fıtı” olarak adlandırılan buğdaylar ise, Akyurt Fıtı Çorbasının üretiminde kullanılmak üzere ayrılır. Akyurt Fıtı Çorbasının üretilmesi 8 kişilik çorba için bileşenler:
Malzemeler ve ölçüler
1 su bardağı fıtı (fıtılık bulgur) – 1 adet orta boy kuru soğan – 1 adet orta boy domates – 2 adet orta boy yeşilbiber – 1 yemek kaşığı domates salçası – 7 su bardağı su (yaklaşık 1,5 litre) – 1 yemek kaşığı tereyağı
Sebzeli taban ve fıtılık bulgurun pişirilmesi
Baharatlar (pul biber, nane) Bir tencerede tereyağı eritilir ve üzerine küçük küp şeklinde doğranmış soğan eklenip kavrulur. Soğanlar pembeleşince, ince doğranmış biberler eklenir. 2–3 dakika sonra biberler hafifçe kavrulunca, kabukları soyulup rendelenen veya küçük küp şeklinde doğranan domatesler ve salça eklenir. 2–3 dakika sonra fıtılık bulguru ilave edilip karıştırılır.
Fıtılık bulguru, sebzelerle birlikte 2–3 dakika kavrulduktan sonra su, tuz ve baharatlar da konur, karıştırılır ve kaynamaya bırakılır. Çorba kaynamaya başlayınca altı kısılır, 5 dakika kaynadıktan sonra ocağın ateşi kapatılır ve çorba hazır olur.
Yöresiyle bağı nedir?
Akyurt Fıtı Çorbasının geçmişi eskiye dayanır ve Akyurt ilçesinin mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir. Üretimde kullanılan fıtılık bulgurunun hazırlanması dâhil olmak üzere coğrafi sınıra özgü üretim metodu bulunur. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Akyurt Fıtı Çorbasının tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleştirilir.
Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Akyurt ilçesinin mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir. Akyurt Fıtı Çorbasının geçmişi eskiye dayanır ve coğrafi sınıra özgü üretim metodu bulunur.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
957 tescil numaralı Akyurt Fıtı Çorbası mahreç işareti olarak 24 Kasım 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Akyurt Fıtı Çorbası ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır.
Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Akyurt Fıtı Çorbası ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
- Akyurt Fıtı Çorbası ibaresinin, logosunun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Akyurt Belediyesi koordinatörlüğünde ve Akyurt Belediyesi, Akyurt İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Akyurt İlçe Sağlık Müdürlüğünden ürün konusunda uzman birer üye olmak üzere en az 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler düzenli olarak yılda bir kez, ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde ise her zaman yapılır.
- Üretim metoduna uygunluk.
- Kullanılan fıtılık bulgurunun üretiminin uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
