Coğrafi işaretli ürün · Amasya
Amasya’ya özgü bu yöresel yemek, altıgen sarılan baklalı içi ve kemikli etiyle hazırlanır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Amasya Baklalı Dolması nedir?
Amasya Baklalı Dolması, haşlanmış bakla ve buğday yarmasından hazırlanan iç harcın asma yaprağına sarılması ve kemikli etle birlikte pişirilmesiyle yapılan yöresel bir yemektir. Sarmada taze veya salamura asma yaprağı kullanılabilir; genç yapraklar tercih edilir.
Ürünün belirgin biçim özelliği, dolmaların avuç içinde altıgen olarak sarılmasıdır. Mahreç işaretiyle Amasya iliyle ilişkilendirilen ürünün tüm üretim aşamaları coğrafi sınır içinde gerçekleştirilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Bakla ve buğday yarmalı iç harç
İç harçta kuru iç bakla ile buğday yarması kullanılır; haşlanan baklanın kabukları soyulur. Bakla ve yarmaya maydanoz, dereotu, kuru soğan, salça ve tuz eklenerek karışım hazırlanır.
Altıgen sarım biçimi
Hazırlanan iç harç asma yaprağının içine konur ve dolma avuç içinde altıgen biçimde sarılır. Bu biçim, yemeğin tanımında yer alan ayırt edici fiziksel özelliklerden biridir.
Etli katman ve tepside sunum
Pişirme tenceresinde önce kemikli et yerleştirilir, dolmalar etin üzerine dizilir. Sunumda dolmalar altta, etler üstte kalacak biçimde bakır tepsiye alınır; üzerine yoğurt eklenir ve kuru soğanla servis yapılır.
Tablo-1: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Ölçüt | geçmişi eskiye dayanır. Bayramlarda, kabul günlerinde ve özellikle düğünlerde |
|---|---|
| yapılır. Yemeğin içindeki bakliyatın bereket sembolü olması dolayısıyla, yeni evli çiftin evine bereket getireceğine | |
| inanılır. Dolmalar sarılırken biri tanesinin içine nişan (zeytin tanesi, kiraz, çeyrek altın gibi) konur. Bu nişan, yerken | |
| kimin ağzına gelirse onun niyetinin olacağı rivayet edilir. 2016 yılında gerçekleştirilen 2. Uluslararası İzzet Baysal | |
| Mutfak Günleri Yarışmasında birincilik ödülü almıştır. Bu sebeplerle Amasya Baklalı Dolmanın coğrafi sınır ile ün | |
| bağı bulunur. |
Nasıl hazırlanır?
Bakla ve yarmanın hazırlanması
Kuru iç bakla ve buğday yarması, ayrı kaplarda bir gün önceden ıslatılır. Ertesi gün suları süzülen bakla ve yarma, yine ayrı kaplarda 15 dakika haşlanır. Haşlanan baklanın kabukları soyulur; bakla ve yarmanın suyu süzüldükten sonra iç harcın hazırlanmasına geçilir.
İç harcın karıştırılması
Maydanoz, dereotu ve kuru soğan temizlenerek çok ince doğranır. Bakla ve yarma; maydanoz, kuru soğan, dereotu, salça ve tuzla orta boy bir karıştırma kabında birleştirilir.
Sarma ve pişirme
İç harç asma yapraklarına konur ve dolmalar altıgen olacak şekilde sarılır. Tencereye önce kemikli et, üzerine dolmalar yerleştirilir; tuz ve su ilave edilerek dolmaların üstü porselen tabakla kapatılır. Etler ve dolmalar yumuşayana kadar orta ateşte 1 saat pişirilir.
Nasıl ve nelerle birlikte sunulur?
Tepside servis düzeni
Yemek, tencerenin büyük boy bakır tepsiye ters çevrilmesiyle sunuma alınır; dolmalar altta, etler üstte yer alır. Üzerine yoğurt eklenir ve kuru soğanla servis yapılır. İsteğe bağlı olarak yemeğin üzerine tereyağında kavrulmuş soğan gezdirilebilir.
Amasya ile coğrafi bağı nedir?
Amasya Baklalı Dolmasında coğrafi sınırda yetişen asmanın yaprağının kullanılması tercih edilir. Coğrafi sınıra özgü üretim yöntemi ve kullanılan malzemeler nedeniyle ürünün tüm üretim aşamalarının Amasya ili sınırları içinde yapılması gerekir.
Üründe kullanılan yarma, sert buğdayın kaynatılıp kurutulmasından sonra dövülerek kabuğunun ayrılmasıyla elde edilir. Bu üretim yöntemi ile malzeme seçimi, ürünün Amasya iliyle kurulan ün bağının temel unsurlarıdır.
Yöredeki yeri ve kültürel sürekliliği
Gelin hamamı geleneği
Amasya Baklalı Dolmasının yöredeki kültürel yeri, gelin hamamı geleneğinde de görülür. Bu gelenekte ürün önceden kız evinde hazırlanır; yağlı ve çörek gibi yiyeceklerle birlikte hamama götürülür.
Kutlama ve bereket anlatıları
Amasya Baklalı Dolmasının geçmişinin eskiye dayandığı, bayramlarda, kabul günlerinde ve özellikle düğünlerde yapıldığı belirtilir. Yemekteki bakliyat bereket sembolü sayılır ve yeni evli çiftin evine bereket getireceğine inanılır. Dolmalardan birinin içine zeytin tanesi, kiraz veya çeyrek altın gibi bir nişan konduğu; nişanın kimin ağzına gelirse onun niyetinin olacağına dair bir rivayet bulunduğu aktarılır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı
Amasya Baklalı Dolması, 853 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak 17 Ağustos 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 21 Aralık 2020 tarihinden itibaren korunur. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde Amasya Baklalı Dolması ibaresi, logo ve mahreç işareti amblemi yer alır; bunların ürün veya ambalaj üzerinde kullanılamadığı durumlarda işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim yapısı ve kapsamı
Denetim mercii, Amasya Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliğinin koordinatörlüğünde; Birlik, Amasya Üniversitesi Amasya Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu ve Amasya Turizm Derneğinden uzmanların katılımıyla üç kişiden oluşur. Denetimler yılda 1 defa düzenli olarak, ayrıca şikâyet halinde veya gerekli görülen durumlarda yapılır. Denetimde bakla ve yarmanın hazırlanması, asma yaprağının coğrafi sınırda yetişmesi, malzemelerin uygunluğu, pişirme süresi ve şekli ile ürün ibaresi, logo ve mahreç işareti ambleminin kullanımı kontrol edilir.
Raporlama ve destek alma
Amasya Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği, denetime ilişkin raporları düzenli olarak Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderir. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.