Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Afyonkarahisar’a özgü, ilibada yaprağına muska biçimi verilen yöresel sarma yemeğidir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Afyon İlibada Sarması / Afyon İlibada Dolması / Afyonkarahisar İlibada Sarması / Afyonkarahisar İlibada Dolması nedir?
Afyon İlibada Sarması / Afyon İlibada Dolması / Afyonkarahisar İlibada Sarması / Afyonkarahisar İlibada Dolması, ilibada olarak bilinen labada yaprağına ince bulgur (düğü) ve dövülmüş buğdaydan (göce) oluşan iç harcın konulup üçgen biçimde sarılmasıyla hazırlanan bir yemektir. Ürün, Afyonkarahisar ili sınırları için mahreç işareti olarak tescillidir.
Ürünün karakteri, ilibada yaprağının ekşimtırak tadı ile düğü ve göce kullanılan iç harcın muska biçiminde bir araya gelmesinden doğar. Sarmalar yaklaşık 3 cm boyutunda hazırlanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
İlibada adıyla bilinen labada yaprağı
Labada bitkisi Afyonkarahisar’da ilibada adıyla bilinir. Yaprağın ekşimtırak tadı, ürünün belirleyici duyusal özelliklerinden biridir.
Düğü ve göceyle hazırlanan iç harç
İç harcın ana malzemelerini ince bulgur olarak adlandırılan düğü ile dövülmüş buğday olan göce oluşturur. Bu iki malzeme, kavrulmuş soğan ve unla hazırlanan karışıma suyla birlikte eklenir.
Üçgen muska formu
İkiye ayrılmış ilibada yaprağına iç harç konur ve yaprak üçgen, yani muska biçiminde sarılır. Hazırlanan sarmaların boyu yaklaşık 3 cm’dir.
Sicilde tanımlanan özellikler
Hazırlama süreci nasıl ilerler?
İç harcın hazırlanması
Sicilde verilen tarif ölçeği 8 kişiliktir; bu ölçekte kullanılan malzemeler ilgili sicil tablosunda yer alır. Sıvı yağdaki ince kıyılmış soğan pembeleşinceye kadar kavrulur, un eklenerek karıştırılır; ardından önceden karıştırılmış düğü ve göce bir miktar suyla tencereye alınır.
Yaprakların hazırlanması
İlibada yaprakları ayrı bir tencerede hafifçe haşlanır. Tercihe göre yaprağın ortasındaki damar ayıklanır ve yaprak ikiye bölünür.
Muska biçiminde sarma
İkiye ayrılmış her yaprağa iç harç konur ve yaprak üçgen muska biçiminde sarılır. Sarmalar yaklaşık 3 cm boyutunda hazırlanarak ayrı bir tabağa alınır.
Pişirme
Sarma işlemi tamamlanan ürün, pişirilmek üzere tencereye özenle yerleştirilir. Üzerine su ilave edilen tencerenin kapağı kapatılır ve sarmalar yaklaşık 40 dakika pişirilir.
Sosların hazırlanması
Süzme yoğurt sosu sade olarak ilave edilir. Sarımsaklı yoğurt sosu, ezilmiş sarımsağın yoğurda eklenmesiyle hazırlanır. Salça veya domates sosunda yağ kızdırılır; salça ya da domates karıştırıldıktan sonra nane ve kırmızıbiber eklenir.
Nasıl ve nelerle birlikte sunulur?
Yoğurtlu veya soslu servis
Pişen sarmalar servis tabağına alınır; üzerine isteğe göre süzme yoğurt, sarımsaklı yoğurt ya da salça veya domates sosu eklenir. Süzme yoğurtlu seçenek, yoğurdun sade olarak ilave edilmesiyle hazırlanır.
Afyonkarahisar’a özgü üretim ve ün
Ürün, Afyonkarahisar ile özdeşleşen ve yörenin önemli kültürel miraslarından biri olarak tanımlanan bir sarma çeşididir. Kullanılan malzemeler, hazırlama yöntemi, sarma formu ve sunum şekli ürünün coğrafi sınırla kurduğu ilişkiyi oluşturur.
Afyonkarahisar gastronomisindeki kendine has üretim metodu, ürünün coğrafi sınırla ün bağının temelidir. Üretimin bütün aşamalarının Afyonkarahisar ili sınırları içinde gerçekleştirilmesi gerekir.
Yöresel bilgi birikimi ve adlandırma
İlibada adı ve sarma geleneği
Labada bitkisi yörede ilibada adıyla anılır ve ekşimtırak yapraklarından uzun yıllardır sarma yapılır. Ürün, yöre halkı arasında oluşan bilgi birikimi ve deneyimle değer kazanarak günümüze ulaşmıştır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı
Afyon İlibada Sarması / Afyon İlibada Dolması / Afyonkarahisar İlibada Sarması / Afyonkarahisar İlibada Dolması, 689 numarayla 10 Mart 2021 tarihinde mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 9 Haziran 2020 tarihinden itibaren korunmak üzere tescile konu olmuştur.
Tescil ettiren Afyonkarahisar Belediyesi, coğrafi işaretten doğan hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür. Ürünün coğrafi sınırı Afyonkarahisar ilidir.
İşaretleme kuralları
Ürün adı ve mahreç işareti amblemi işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur. Ürün ambalajlıysa aynı ibare ve amblem ambalaj üzerinde yer alır.
Denetim mercii ve denetim kapsamı
Denetimler, Afyonkarahisar Belediyesinin koordinasyonunda; Afyonkarahisar Belediyesi, Afyonkarahisar İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Afyonkarahisar Ticaret ve Sanayi Odası, Afyon Kocatepe Üniversitesi ve Afyonkarahisar Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliğinden ürün hakkında bilgi sahibi kişilerin katılımıyla oluşan en az üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetim mercii; kullanılan malzemelerin, üretim metodunun özellikle sarma şekli ve sunumunun, ayrıca coğrafi işaretin kullanım biçiminin uygunluğunu denetler.
Denetim sıklığı ve destek hizmetleri
Denetimler yılda bir kez düzenli olarak yapılır; ihtiyaç hâlinde veya şikâyet durumunda denetim her zaman gerçekleştirilebilir. Denetim mercii, denetimin yürütülmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.