Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Afyonkarahisar ve Eskişehir’e özgü, sırsız çömlekte taş fırında pişen sulu kuzu etli güveçtir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Emirdağ Güveci nedir?
Emirdağ Güveci, ağzı kapalı toprak çömlekte, odun ateşiyle ısıtılan taş fırında pişirilen sulu bir et yemeğidir. Yemeğin ana malzemesi kuzu etidir; yeşilbiber, domates, sarımsak ve tercihe bağlı patlıcan da bileşiminde yer alır.
Ürün, etin önce pişirilmesi ve ardından sebzelerin eklenerek ikinci kez fırınlanmasıyla kurulan iki aşamalı pişirme yöntemiyle hazırlanır. Diğer yörelerdeki güveçlere kıyasla daha sulu yapıda olması, ürünün temel karakteristiklerinden biridir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kapalı sırsız çömlek ve taş fırın
Emirdağ Güveci sırsız çömlekte hazırlanır; çömleğin ağzı kapatılarak odun ateşiyle ısıtılan taş fırında pişirilir. Pişirme sırasında çömleğin taş fırın içindeki yeri, kontrollü pişirmeyi sağlamak üzere değiştirilebilir.
Kuzu eti, sebze oranı ve kabuklu sarımsak
Kuzu etine eşlik eden sebzeler yeşilbiber, domates, sarımsak ve tercihe bağlı patlıcandır. Sebze içeriği, pişmiş yemeğin yaklaşık %25’ini oluşturur; sarımsak ise kabuğundan ayrılmadan yemeğe katılır.
Sulu yapı ve iki aşamalı pişirme
Yemek, etin ve sebzelerin ayrı aşamalarda pişirilmesine dayanır. Domates suyunun yeterli olmadığı durumlarda, ürünün sulu kıvamını korumak için kontrollü biçimde su ilavesi yapılabilir.
Üretim nasıl gerçekleştirilir?
Malzemelerin hazırlanması
Sicildeki tarif ölçeğinde 3 kg kuzu eti, 250 g yeşilbiber, 1 kg domates, tercihen mevsiminde 1 adet orta boy patlıcan, 200 g sarımsak, 25 g tuz ve sebze suyu yetersiz kalırsa yaklaşık 0,5 l su kullanılır. Kuzu eti iri kuşbaşı biçiminde doğranarak güveç kabına yerleştirilir ve kabın kapağı kapatılır.
Kuzu etinin ilk pişirilmesi
Kapaklı güveçteki kuzu eti, 220-230°C sıcaklıktaki taş fırında 1 ila 1,5 saat boyunca kontrollü olarak pişirilir. Bu ilk pişirme sırasında et karıştırılabilir ve çömleğin taş fırın içindeki yeri değiştirilebilir.
Sebzelerin hazırlanması ve eklenmesi
Et piştikten sonra yeşilbiber yaklaşık 3 cm irilikte doğranır, domates yaklaşık 8 parçaya bölünür ve alacalı soyulan patlıcan yaklaşık 3 cm irilikte doğranır. Sarımsak dişleri kabukları soyulmadan ayrılır; güvece sırasıyla yeşilbiber, patlıcan ve domates eklenir, ardından sarımsak ile tuz eşit biçimde dağıtılır.
İkinci fırınlama ve kıvam kontrolü
Tüm malzemeler eklendikten sonra güvecin kapağı kapatılır ve yemek 220-230°C sıcaklıktaki taş fırında 45 dakika kontrollü olarak pişirilir. Pişme kıvamına göre çömleğin fırındaki yeri değiştirilir; sebze suyu yetersizse sulu kıvam için yaklaşık 0,5 litreye kadar sıcak su eklenebilir.
Yemeğin üzerinin kızarması istenirse, fırınlamanın son 15 dakikasında güvecin kapağı açık bırakılır. Bu uygulama, ikinci fırınlama aşamasının isteğe bağlı son işlemidir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Tüketime hazır Emirdağ Güveci, satış noktalarında porsiyonluk güveç kaplarında ya da standart olarak tabaklarda servis edilir. Afyonkarahisar ve Eskişehir illerinde doğum, düğün ve bayram gibi özel kutlama günlerinde pişirilip tüketilir.
Muhafaza ve satışa arz koşulları
Emirdağ Güveci, farklı gramajlarda tercihen toprak güveçte veya gıda ile temasa uygun ambalaj kaplarında paketlenip etiketlenebilir. Ürün, soğuk zincirli veya donmuş ürün kategorisinde satışa arz edilebilir; raf ömrü ise seçilen ambalaj ve ambalajlama yöntemine göre değişir.
Yerinde pişirilmiş Emirdağ Güvecinin üretildiği gün tüketilmesi gerekir. Bu hüküm, yerinde hazırlanarak satışa sunulan ürün için tanımlanmış tüketim süresidir.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Emirdağ Güvecinin coğrafi sınırı Afyonkarahisar ve Eskişehir illeridir. Ürünün bu sınırla ün bağı, üretimin ustalık becerisi gerektirmesiyle ilişkilidir.
Emirdağ Güvecinin üretimine ilişkin bütün aşamalar belirtilen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilmelidir. Bu zorunluluk, mahreç işaretinin ürünün üretim becerisiyle kurulan coğrafi bağını korur.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Koruma ve işaret kullanımı
Emirdağ Güveci, 650 tescil numarasıyla 19 Ocak 2021 tarihinde mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 27 Mart 2020 tarihinden itibaren korunmaktadır.
“Emirdağ Güveci” ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Bunun mümkün olmadığı durumlarda ibare ve amblem, işletmede kolayca görülecek bir yerde bulundurulur.
Denetim yapısı ve sıklığı
Denetim mercii, Emirdağ Belediyesi koordinatörlüğünde Emirdağ Belediyesi Zabıta Müdürlüğü, Emirdağ İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Emirdağ Esnaf ve Sanatkârlar Odası ve Emirdağ Ticaret ve Sanayi Odasından birer üyeyle oluşan dört kişilik yapıdır. Eskişehir ilindeki denetimlerde Emirdağ İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü üyesinin yerine Eskişehir Tarım ve Orman Müdürlüğünden bir temsilci katılır.
Denetimler düzenli olarak yılda bir kez yapılır; ihtiyaç duyulduğunda veya şikâyet hâlinde her zaman denetim gerçekleştirilebilir. Denetim, güveç kabı ile et ve diğer malzemelerin uygunluğunu, üretim metodunu, sunum ve ambalajlama koşullarını, ayrıca ürün ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımını kapsar.
Uzman desteği ve hakların korunması
Denetim mercii, denetimin yürütülmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görev yapan uzman gerçek ve tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren Emirdağ Belediyesi, coğrafi işaretten doğan hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.