Coğrafi işaretli ürün · Gaziantep
Gaziantep Sarımsak Aşı, genç ve sulu sarımsakla hazırlanan Gaziantep’e özgü etli bir yemektir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Gaziantep Sarımsak Aşı nedir?
Gaziantep Sarımsak Aşı, yerel ürünlerle hazırlanan etli bir yemektir. Tarifte taze sarımsak, kemikli parça koyun eti, nohut, yumurta, süzme yoğurt, zeytinyağı, sadeyağ, aspir çiçeği, karabiber, tuz ve su yer alır.
Yemeğin temel ayırt edici niteliği, dişleri sulu ve aroması henüz çok keskinleşmemiş sarımsağın kullanılmasıdır. Yörede yemek “samırsak aşı” veya “samsak aşı” adlarıyla da anılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Genç ve sulu sarımsak
Gaziantep Sarımsak Aşı’nda kullanılan sarımsağın dişleri sulu olmalı ve sarımsak aroması henüz çok keskinleşmemiş bulunmalıdır. Sarımsak başının orta kısmının odunlaşmamış olması da ürün için aranan bir özelliktir.
Yerel malzeme bileşimi
Yemekte Gaziantep’te yetişen hallik veya karaman koyununun eti ile yörede üretilen küçük ebatlı nohut kullanılır. Sadeyağ, Gaziantep’in Yavuzeli ve Araban ilçeleri ile Adana ve Kahramanmaraş’tan Gaziantep’e uzanan yolların geçtiği dağlarda yetiştirilen hayvanların sütlerinden elde edilir.
Pişmiş yoğurt ve haspirli yağ
Yumurtalı süzme yoğurt, zeytinyağı ve az miktarda suyla hafif ateşte sürekli karıştırılarak pişirilir; et ve sarımsak suyundan eklenen 2-3 kepçe suyla inceltilir. Yemeğin üzerine haspir ve karabiber katılmış ısıtılmış sadeyağ dökülür.
Üretim nasıl yapılır?
Malzeme seçimi
Tarifin bileşen listesinde 2,5 kg taze sarımsak, 500 g kemikli parça koyun eti, 1 su bardağı nohut, 1 adet yumurta ve 3 su bardağı süzme yoğurt bulunur. Listede ayrıca 1 tatlı kaşığı zeytinyağı, 1 yemek kaşığı sadeyağ, 1 yemek kaşığı aspir çiçeği, 1 çay kaşığı karabiber ile yeterince tuz ve su yer alır. Yemekte Gaziantep merkez veya Nizip’te üretilen, tadı ve kokusu çok keskin olmayan, baş çapı 4-5 cm olan sarımsaklar kullanılır.
Et ve nohudun pişirilmesi
Kemikli koyun eti 6-7 su bardağı suyla kaynatılır ve oluşan kef alınır. Geceden ıslatılmış nohut ile yeterince tuz ete eklenerek pişirme sürdürülür.
Sarımsağın hazırlanması
Sarımsakların kabukları soyulur, baş kısmındaki kök püskülleri oyulup atılır ve sertleşmiş odunsu orta kısım varsa sap tarafından çekilerek çıkarılır. Sarımsaklar acılığının alınması için soğuk suda bir müddet bekletilir; ardından pişen et ve nohuda eklenir veya ayrı bir tencerede haşlanarak yemeğe katılır.
Yoğurtlu karışımın hazırlanması
Süzme yoğurda bir yumurta kırılır; 1 tatlı kaşığı zeytinyağı ve az miktarda su eklenerek yoğurt kaynayıncaya kadar hafif ateşte sürekli karıştırılır. Pişmekte olan et ve sarımsağın suyundan 2-3 kepçe alınarak yoğurda karıştırılır ve yoğurt inceltilir.
Birleştirme ve tamamlama
Nohut, et ve sarımsak bir taşım kaynatıldıktan sonra pişmiş yoğurt eklenir; yemek 1-2 taşım daha kaynatılarak ocaktan alınır. Son aşamada haspir ve karabiber eklenmiş ısıtılmış sadeyağ yemeğin üzerine dökülür.
Sunum biçimi
Sıcak sunum
Gaziantep Sarımsak Aşı sıcak servis edilir.
Kısa pişirme dönemi
Yemek, uygun nitelikteki sarımsağın bulunmasına bağlı olarak yıl içinde 3-5 hafta gibi kısa bir süre boyunca pişirilebilir.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Gaziantep Sarımsak Aşı, yöreyle özdeşleşen ve Gaziantep’in kültürel birikimiyle günümüze ulaşan bir üründür. Üretiminin ustalık becerisi gerektirmesi nedeniyle bütün üretim aşamalarının coğrafi sınır olan Gaziantep ilinde gerçekleştirilmesi zorunludur.
Yöredeki geçmişi
Gaziantep Sarımsak Aşı’nın 20. yüzyılın başlarından itibaren Gaziantep ilinde yaygın olarak yapıldığı bilinmektedir. Yemek, yörede uzun yıllardır bilinen üretim kültürüyle varlığını sürdürmüştür.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı
Gaziantep Sarımsak Aşı, mahreç işareti olarak 15 Kasım 2020 tarihinde 591 numarayla tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 15 Mayıs 2017 tarihinden itibaren korunmaktadır.
İşaret kullanımı
“Gaziantep Sarımsak Aşı” ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. İbarenin ve amblemin ürün ya da ambalaj üzerinde kullanılamadığı durumlarda bunlar işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim yapısı
Denetim mercii, Gaziantep’i Geliştirme Vakfı koordinatörlüğünde; Gaziantep’i Geliştirme Vakfı, Gaziantep Ticaret Odası, Gaziantep Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, Gaziantep İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Gaziantep Gastronomi ve Turizm Derneği ile Gaziantep Lokantacılar Kebapçılar Pastacılar Tatlıcılar ve Baklavacılar Odasından görevlendirilecek temsilcilerden oluşur. Denetimler, taze sarımsağın yetiştiği ilkbahar ve yaz başlangıç aylarında yılda 1 defa yapılır; şikâyet hâlinde ise şikâyet tarihinden itibaren 15 gün içinde denetim gerçekleştirilir. Denetimde, yemeğin yapımında kullanılan malzemelerin ve yapım aşamalarının tescil belgesine uygunluğu kontrol edilir.
Yetki ve sorumluluklar
Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren Gaziantep’i Geliştirme Vakfı, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.