Coğrafi işaretli ürün · Antalya
Antalya’ya özgü, el işçiliğiyle savrularak kâğıt inceliğinde açılan mahreç işaretli börektir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Antalya Serpme Böreği nedir?
Antalya Serpme Böreği, Antalya ile özdeşleşmiş bir börektir. Hamuru un, tuz ve sudan oluşur; ürün esas olarak kıymalı veya peynirli iç harçla hazırlanır.
Ürünün temel niteliği, hamurun oklava ve merdane kullanılmaksızın el işçiliğiyle kâğıt inceliğine ulaştırılmasıdır. Talebe bağlı olarak farklı iç malzemelerle hazırlanan çeşitleri de Antalya Serpme Böreği adıyla satışa sunulabilir.
Hangi özellikleriyle ayrılır?
El işçiliğiyle savrulan hamur
Hamur, ilk büyütme aşamasından sonra oklava veya merdane kullanılmadan havada 6-7 defa savrulur. Bu işlem hamurun kâğıt inceliğinde açılmasını sağlar ve üretimin ustalık gerektiren yönünü oluşturur.
İki esas iç harç çeşidi
Börek esas olarak kıymalı ve peynirli olmak üzere iki çeşitte üretilir. Kıymalı içte soğan ile kıyma kullanılırken, peynirli içte tuzsuz lor peyniri sütle inceltilir.
Katlanarak oluşturulan dikdörtgen form
İnce açılmış hamur, iç harç yerleştirildikten sonra karşılıklı kenarlarından katlanır ve dikdörtgen biçimde kapatılır. Her hamur 50-60 cm çapında açılır; kıymalı harç için 60-80 g, peynirli harç için ise 100-120 g iç kullanılır.
Nasıl hazırlanır?
Sicilde yer alan ölçüler, hamur için 10 kg un, 250-300 g tuz, 5-6 litre su ile 500 g tereyağı veya 1 litre ayçiçek yağı üzerinedir. Hazırlama yöntemi, hamurun dinlendirilmesinden savrularak açılmasına, iç harcın yerleştirilmesinden kısa süreli fırınlamaya kadar birbirini izleyen işlemlerden oluşur.
Hamurun yoğrulması ve bezelere ayrılması
Un, tuz ve su karışımı kulak memesi kıvamına gelinceye kadar 7-10 dakikalık aralarla dinlendirilerek 2-3 defa yoğrulur. Silindir biçimine getirilen hamur kesilir ve terazide tartılarak 120 g'lık bezeler hazırlanır.
Dinlendirme ve yağlama
Bezeler yağlanmış tepsilere dizilir, üzerleri ayçiçek yağıyla yağlanıp streç filmle kapatılır ve buzdolabında bir gün bekletilir. Dinlenen bezeler 500 g tuzlu tereyağı ile 1 litre ayçiçek yağı karışımıyla yağlanır; yalnız ayçiçek yağı kullanıldığında her bir beze için 1-1,5 yemek kaşığı yağ kullanılır.
Ön açma ve havada savurma
Yağlanan bezeler mermer tezgâhta merdane yardımıyla 12-25 cm çapında daire biçimine getirilir. Hamurun ortası kenarlardan biraz daha kalın bırakılır; ardından hamur 6-7 kez havada savrularak kâğıt inceliğinde açılır.
İç harçların hazırlanması
Kıymalı iç için soğan ve kıyma ayrı tavalarda kavrulur, sonra birleştirilerek 5 dakika daha birlikte kavrulur; karabiber, maydanoz ve tuz eklenir. Peynirli içte tuzsuz lor peyniri sütle inceltilir; diğer iç malzemeleri ise tek başına veya soğanla kavrularak hazırlanabilir.
Katlama, doldurma ve pişirme
Savrularak açılan hamur mermer tezgâha kenarları çekilerek yerleştirilir; önce alt, sonra iki yan kenar ortaya doğru katlanır ve iç harç konur. Her biri 120-130 g olan, 50-60 cm çapında açılmış hamurlara 60-80 g kıymalı ya da 100-120 g peynirli harç; tercih edilen diğer harçlara ise göz kararı miktarda iç yerleştirilir.
Karşılıklı üst ve alt kenarlar katlanarak hamur dikdörtgen biçimde kapatılır. Börekler yağlanmış sac tepsiye dizilir; 200-220 °C'de ısıtılmış fırında altı ve üstü kızarana kadar, en fazla 10 dakika pişirilir.
Nasıl sunulur?
Antalya Serpme Böreği yörede düğünlerde, mevlitlerde ve cenazelerde sunulan özel bir börektir. Bu tören ve toplu buluşma bağlamı, ürünün Antalya’daki geleneksel yerini açıklar.
Pişen Antalya Serpme Böreği dilimlenerek sunuma hazırlanır. Peynirli çeşidin üzerine isteğe bağlı olarak pudra şekeri serpilebilir.
Antalya ile bağı nasıl kurulur?
Antalya Serpme Böreğinin coğrafi sınırı Antalya ilidir. Ürünün Antalya ile ün bağı, geçmişe dayanan ve ustalık becerisi gerektiren, coğrafi sınıra özgü üretim metoduna dayanır.
Mahreç işareti kapsamındaki tüm üretim aşamaları Antalya ili sınırlarında gerçekleştirilir. Bu kapsam, böreklerin yağlanmış sac tepside 200-220 °C'de ısıtılmış fırında en fazla 10 dakika pişirilmesi aşamasını da içerir.
Fıtır börek adı nereden gelir?
Ürün eskiden fıtır börek adıyla da anılır. Sicilde aktarılan anlatıya göre bu adın çıkış noktası, ramazan aylarında fitre çıkarıp dağıtma geleneğiyle ilişkilendirilir; börek bölge kültüründe sadaka niyetiyle ikram edilen yiyeceklerden biri olarak bilinir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Antalya Serpme Böreği, 736 numarayla mahreç işareti olarak 26.04.2021 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 13.02.2020 tarihinden itibaren korunmak üzere tescile bağlanmıştır.
Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde Antalya Serpme Böreği ibaresi ile mahreç işareti amblemi yer alır. Bunun mümkün olmadığı durumlarda ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetimler, Antalya Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde; Antalya Ticaret ve Sanayi Odası, Antalya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Antalya Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği ve Antalya Gıda Mühendisleri Odasından konusunda uzman birer üyenin katılımıyla oluşan, en az dört kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler düzenli olarak yılda bir kez yapılır; ihtiyaç duyulduğunda veya şikâyet hâlinde her zaman gerçekleştirilebilir.
Denetimde kullanılan malzemelerin uygunluğu, üretim metoduna uyum, ürünün görsel uygunluğu ile Antalya Serpme Böreği ibaresi ve mahreç işareti ambleminin doğru kullanımı kontrol edilir. Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesinde kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren Antalya Ticaret ve Sanayi Odası, coğrafi işaretten doğan hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.