Coğrafi işaretli ürün · Ankara
Akyurt’a özgü mayalı yufka böreği, elle verilen midye biçimiyle ayırt edilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Akyurt Tandır Böreği nedir?
Akyurt Tandır Böreği, mayalı hamurdan hazırlanıp elle açılan yufkalardan yapılan; kıymalı veya patatesli harç içeren bir börektir. Mahreç işaretiyle korunan ürünün coğrafi sınırı Ankara ili Akyurt ilçesidir.
Böreğin hamur parçaları iç harç konulduktan sonra midye biçiminde kapatılır. Pişirme, odun ateşiyle yanan taş fırınlarda veya sicilde 2000 C olarak belirtilen elektrikli fırınlarda yapılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Mayalı ve elle açılan yufka
Akyurt Tandır Böreğinin temel hamur yapısı mayalıdır ve yufkaları elle açılır. Hamurun hazırlanması ve açılması, ürünün üretiminde ustalık becerisi gerektiren işlemler arasındadır.
Midye biçimli kapatma
Yassıltılan hamur parçalarına iç harç konur ve parçalar midye şeklinde kapatılır. Midye şeklinin verilmesi, ürünün ayırt edici üretim becerilerinden biridir.
Fırın pişirme yöntemi
Börekler mayalanıp kabardıktan sonra odun ateşiyle yanan taş fırında veya sicilde 2000 C olarak belirtilen elektrikli fırında pişirilir. Tepsi fırından çıkarılmadan 2-3 dakika önce böreklerin üzerine yağ sürülür.
Tablo-1: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Akyurt Tandır Böreği; mayalı hamurdan hazırlanıp elle açılan yufkalardan elde edilen, içinde kıymalı veya |
|---|
| patatesli harç bulunan ve midye şekli verilen börektir. Odun ateşiyle yanan taş fırınlarda veya 2000 C’deki elektrikli |
| fırınlarda pişirilir. |
Tablo-2: Sicildeki özellikler tablosu
Tablo-4: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Ölçüt | Akyurt Tandır Böreğinin geçmişi eskiye dayanır. Coğrafi sınıra özgü üretim metodu, özellikle hamurunun | |
|---|---|---|
| hazırlanması, açılması ve midye şeklinin verilmesi bakımından ustalık becerisi gerektirir. Bu sebeplerle coğrafi sınır | ||
| ile ün bağı oluşan Akyurt Tandır Böreğinin tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşmelidir. |
Üretim süreci nasıl ilerler?
Hamurun hazırlanması ve mayalanması
Tarif ölçüsü 40 cm çapında 4 tepsi içindir; hamurda 1,5 kg sert buğday unu, 21 g yaş maya, 1 yemek kaşığı (28 g) tuz ve 900-1000 ml su kullanılır. Yaş maya yarım su bardağı suyla çırpılıp karıştırılır; un ve tuz eklenir, yoğurma sırasında su ilave edilir. Kulak memesi kıvamına gelen hamur mayalanmaya bırakılır ve mayalanma yaklaşık 1 saat sürer.
İç harcın hazırlanması
Kıymalı iç harç için 500 g kıyma, 1 orta boy kuru soğan, ½ demet maydanoz, 1 tatlı kaşığı tuz, 1 yemek kaşığı tereyağı ve isteğe göre nane, karabiber, pul biber veya kırmızıbiber kullanılır. Sıvıyağ ya da tereyağı eritilir, küp doğranmış soğan kavrulur; tuz ve isteğe göre baharat eklenir. Patatesli iç harçta 1 kg haşlanmış patates, 1 orta boy kuru soğan, ½ demet maydanoz, 1 yemek kaşığı (28 g) tuz, 1 yemek kaşığı tereyağı ve isteğe göre baharat bulunur. Haşlanmış patates rendelenerek püre yapılır; pembeleşinceye kadar kavrulan soğana püre patates, tuz ve isteğe göre baharat eklenir.
Yufkanın biçimlendirilmesi
Mayalanan hamur yumruk büyüklüğünde yaklaşık 11 pazıya ayrılır ve her pazı hamur açma tahtasında yufka biçiminde açılır. Eritilmiş tereyağı ve sıvıyağ karışımı yufkalara sürülür; yağlanan yufkanın 2/3 kısmı kapatılır, üst bölümü yeniden yağlanır ve yufka rulo yapılır. Aynı işlem diğer yufkalara uygulanır; rulolar yağını emmesi için temiz bezle örtülerek bekletilir. Rulolar, ilk hazırlanan rulodan başlanarak 2 parmak genişliğinde kesilir; parçalar iki ucundan içe bastırılıp bükülerek yassıltılır, içlerine 1 tatlı kaşığı kadar harç konur ve midye biçiminde kapatılır.
Tepsi ve üst karışım
Midye biçimindeki börekler yağlanmış tepsiye, tepsinin kenarından içe doğru düzgün biçimde dizilir. Tepsideki böreklerin üzerine 3 yemek kaşığı yoğurt, 1 tatlı kaşığı şeker ve ½ su bardağı sudan oluşan çırpılmış karışım sürülür. Karışıma isteğe göre 1 adet yumurta sarısı eklenebilir.
Son mayalama ve pişirme
Yoğurt karışımı sürülen börekler, biraz daha mayalanmaları için en az 10 dakika bekletilir. Bu son mayalama işlemi el beresini alma ya da el mayasını alma olarak adlandırılır. Mayalanıp kabaran börekler odun ateşiyle yanan taş fırında veya sicilde 2000 C olarak belirtilen elektrikli fırında pişirilir. Tepsi fırından çıkarılmadan 2-3 dakika önce üzerlerine yağ sürülür; üzeri kızaran börekler fırından alındığında temiz bez üzerine konur ve kurumaması için bezle örtülür.
Nasıl tüketilir ve ambalajlanır?
Tüketim ve ambalajlama
Akyurt Tandır Böreği sıcak veya soğuk tüketilebilir. Börek soğuduktan sonra Türk Gıda Kodeksine uygun cam, plastik türevi veya özel yapım karton kutularda ambalajlanarak satılabilir.
Akyurt ile bağı nedir?
Ustalık ve coğrafi sınır
Ürünün coğrafi sınırı Ankara ili Akyurt ilçesidir; hamurun hazırlanması, açılması ve midye şeklinin verilmesi bu sınıra özgü üretim metodunun ustalık gerektiren yönlerini oluşturur. Ün bağı nedeniyle Akyurt Tandır Böreğinin tüm üretim aşamalarının coğrafi sınır içinde gerçekleşmesi gerekir.
Yöresel üretim kültürü
Akyurt Tandır Böreğinin tarihsel geçmişinde düğün, nişan ve söz kesme gibi özel günlerde yer aldığı bilinir. Ürün, ramazan ayındaki sahur yemeklerinde de anılan bir börektir; sicil, geçmişinin eskiye dayandığını belirtir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve işaretleme
Akyurt Tandır Böreği, 872 numarayla 20 Ağustos 2021 tarihinde mahreç işareti olarak tescil edilmiştir; tescil ettiren Akyurt Belediyesidir. Ürün üzerinde veya ambalajında Akyurt Tandır Böreği ibaresi ile mahreç işareti amblemi yer alır. Bunların ürün ya da ambalaj üzerinde kullanılamadığı durumda işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulmaları gerekir; ürün logosu ise isteğe bağlı kullanılabilir.
Denetim yapısı
Denetimler, Akyurt Belediyesinin koordinasyonunda; Akyurt Belediyesi, Akyurt İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Akyurt İlçe Sağlık Müdürlüğünden konuda uzman en az birer kişinin katılımıyla oluşan denetim mercii tarafından yürütülür. Düzenli denetim yılda bir defa yapılır; gerekli görülmesi veya şikâyet üzerine denetim her zaman gerçekleştirilebilir. Denetim mercii, kullanılan malzemelerin ve üretim metodunun uygunluğunu, ayrıca ürün ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımını denetler. Denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir; tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.
Tablo-3: Sicildeki özellikler tablosu
Tablo-5: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Denetimler; Akyurt Belediyesinin koordinasyonunda ve Akyurt Belediyesi, Akyurt İlçe Tarım Ve Orman |
|---|
| Müdürlüğü ile Akyurt İlçe Sağlık Müdürlüğünden konuda uzman en az birer kişinin katılımı ile oluşan denetim |
| mercii tarafından düzenli olarak yılda bir defa, ayrıca gerek görülmesi veya şikâyet üzerine her zaman yapılır. |