Coğrafi işaretli ürün · Kastamonu
Kastamonu’nun Tosya ilçesinde 22 ayar altının tamamen elle işlenmesiyle yapılan gerdanlıktır. Balık motifli ayaklar, fiyonk biçimli kementler ve inciler yan yana dizilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Tosya Kıstısı nedir?
Tosya Kıstısı, Kastamonu’nun Tosya ilçesinde 22 ayar altından el işçiliğiyle üretilen gerdanlıktır. Ayak adı verilen sarkıt motifler ile boynu saran kement bölümlerinden oluşur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Set çeşitleri ve kement bağlantıları
Talep halinde küpe, bileklik ve kolyeden oluşan set olarak da üretilir.
Ancak bunun yanı sıra, arkaya kadar uzatılan kementler ile 33 ayak ve 58 kement ile de kıstı üretimi yapılmaktadır.
Kement ise, incilerle birlikte yan yana dizilen ve ayak kısmını tutan, boynu sarmalayan kısımdır.
Kementler fiyonk şeklinde ve yaklaşık 1 cm uzunluğundadır.
Altın ayarı, ayak motifleri ve ölçüler
Standart bir Tosya Kıstısı, 22 ayar altın kullanılarak üretilen 33 ayak ve 34 kementten oluşur.
Ayak, Tosya Kıstısının ana motifidir ve kementler ile boyun üzerine sarkar.
Genellikle balık motifi olan ayakların boyu 2 cm’dir.
Nasıl üretilir?
Altının levhaya ve kalıp parçalarına dönüştürülmesi
Tosya Kıstısı 22 ayar altından üretilir. İlk aşamada 22 ayar altın potada eritilir. Potada eritilen altın, 6/6,5 mikron kalınlığında levha haline getirilinceye kadar silindirde çekilir. Kıstı kalıbının altın levha üzerine çakılması rahat şekil almasından dolayı kurşun yüzey üzerinde yapılır.
Kalıpların levha üzerine geçebilmesi için öncelikle kurşun üzerine kement ve ayak kalıpları çakılır, levha bu yüzeyin üzerine konularak yeniden kalıpların çakılmasıyla kement ve ayak motifi levhaya geçmiş olur. Kement ve ayak kenarlarından fazlalıklar kesilir, kesilen kenarlar kurşundan arındırılmak için fırçalanır. Toz kaynak kement ve ayakların içine doldurulur, parçalar boyut ve kenar eşitliğini sağlamak için zımparalanır ve daha sonra parçaların birbirine kaynaması sağlanır.
Parçaların kaynaklanması ve dizilmesi
Parçaların, kaynak işlemi sırasında kaymasını önlemek ve parlatırken de küçük parçaları sabit tutabilmek için, ısıya dayanıklı sürgüç teli ile parçalar birbirine bağlanır.
Kaynayan parçaların kenarlarına delikler açılır, bu deliklerden fişek denilen halkalar kaynatılır. Bu halkalar sayesinde kement ve ayakların incilerle birlikte yan yana dizilmesi ile ipin yıpranmaması sağlanır. Bu şekilde oluşturulan ayak ve kementler, üzerindeki kurşun cürufundan arındırılmak için asite atılır ve tesviye işleminden sonra incilerle beraber Tosya Kıstısını oluşturmak için yan yana dizilir.
Yöreyle bağı nedir?
Geçmişi eskiye dayanan Tosya Kıstısının üretimi, ustalık becerisi gerektirmektedir. Bu sebeple yöreyle ün bağı bulunan Tosya Kıstısının tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşmelidir.
Yerel üretim ve kültürel bağ
Kıstı; Kastamonu ilinin Tosya ilçesinde uzun yıllardır altının tamamen elle işlenmesi sonucu elde edilen gerdanlık şeklindeki takıdır.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Üretim geleneği ve tarihî kullanım
Tosya Kıstısı, her gelinin çeyizinde bulunur ve anneden kızına miras olarak bırakılır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
481 tescil numaralı Tosya Kıstısı mahreç işareti olarak 13 Ocak 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Tosya Kıstısı ibaresi, mahreç işareti amblemi ile birlikte ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığı durumlarda, Tosya Kıstısı ibaresi ve mahreç işareti amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler, Tosya Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde ve Tosya Ticaret ve Sanayi Odası, Tosya Belediyesi, Tosya Madeni Eşya Sanatkârları Odası, Tosya Ziraat Odası ile Kastamonu Üniversitesi Tosya Meslek Yüksek Okulundan oluşturulacak 5 kişilik denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetim mercii; imalat, pazarlama ve satış dâhil olmak üzere sürecin tüm evrelerinde yılda 1 defadan az olmamak üzere denetler.
Denetim mercii ihbar veya şikâyet halinde her zaman denetim yapabilir. Denetim raporlarını Tosya Ticaret ve Sanayi Odası, 6769 sayılı Kanunda öngörülen sürelerde Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderir.
Üretimde kullanılan altının ayarı Kaynak, tesviye ve işçiliğinin uygunluğu Tosya Kıstısının üretim aşamalarının Tosya ilçesinde tamamlanması Coğrafi işaret ambleminin kullanımı Ürünün üretiminde kullanılan ölçülerin uygunluğu Üretimde kullanılan incinin kalitesinin uygunluğu Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
