Coğrafi işaretli ürün · Rize
Rize ilinde Vitis labrusca türünden yetiştirilir. Yuvarlak, kalın kabuklu ve mavimsi siyah taneleri kendine özgü foxy tadı ve kokusuyla tanınır; pekmez ve pepeçurada kullanılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Rize Kokulu Üzümü nedir?
Rize Kokulu Üzümü, Rize ilinde yetişen Vitis labrusca L. türünde sofralık üzümdür. Yuvarlak yapıda, kabuk rengi mavimsi siyah ve meyve etinde kendine has foxy tadı hâkim olan ve bu kokusu ile özdeşleşmiş bir üzümdür.
Ayırt edici özellikleri
Rize Kokulu Üzümünün fiziksel ve kimyasal özellikleri kaynak tablosunda verilir.
Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Sicildeki değer |
|---|---|
| Tane ağırlığı (g) | 2,9–3,43 |
| Çekirdek sayısı (adet) | 2–3 |
| SÇKM (briks, %) | 12,2–14,4 |
| Asitlik (%) | 0,72–0,83 |
| pH | 3,22–3,45 |
| Şıra oranı (%) | 59–68 |
Doku, renk ve tat özellikleri
Rize Kokulu Üzümünün tanesinde 2–3 çekirdek vardır.
Rize Kokulu Üzümünün kabuğu kalın olup kabuk rengi mavimsi siyahtır.
Biçim ve ölçüler
Tane ağırlığı 2,99–3,43 g, çapı 16,31–17,59 mm, salkım ağırlığı 92,79–117,89 g, salkım genişliği 76,28–82,04 mm, salkım uzunluğu 107,97–112,47 mm’dir.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | En az | En çok |
|---|---|---|
| Tane ağırlığı (g) | 2,9 | 3,43 |
| Çekirdek sayısı (adet) | 2 | 3 |
| SÇKM (briks, %) | 12,2 | 14,4 |
| Asitlik değeri (%) | 0,72 | 0,83 |
| pH | 3,22 | 3,45 |
| Şıra oranı (%) | 59 | 68 |
* Ürünün sicil belgesinde tane ağırlığı tanımda 2,99–3,43 g, analiz tablosunda ise 2,9–3,43 g olarak verilmektedir; alt sınırdaki fark açıklanmamaktadır. Bu noktanın açıklığa kavuşması için TÜRKPATENT ile tescil ettiren ve denetleyen kurumların (Rize İl Tarım ve Orman Müdürlüğü; Rize Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Pazar Ziraat Fakültesi; Rize Ziraat Odası) teyidi beklenmektedir.
Rize Kokulu Üzümü Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Rize ilinde bulunan Vitis labrusca L. türü asmaların budama artıklarından uygun çelikler alınarak köklendirme yapılır. Aşı ile çoğaltmaya da uygundur. Asma ağacının ömrünün çok uzun olması ve dikim işlemi gerçekleştirilmesinden itibaren ömrünün sonuna kadar aynı yerde kalmasından dolayı dikim işlemi titizlikle yapılır. Dikim yapılacak arazide toprağın öncelikli olarak 50–60 cm derinlikte işlenmesi ve sonrasında ise toprağın iyice ufalanması gerekir.
Gübreleme işlemi
Dekara 3–4 ton çiftlik gübresi verilerek toprağın organik maddece zenginleşmesi sağlanmalıdır. Uygun şekilde hazırlanmamış topraklarda tesis edilen bağlar iyi gelişemez; ömrü kısa, verimi az olur ve hastalıklara daha kolay yakalanır.
Ekim ve dikim
Rize Kokulu Üzümü fidanı geç sonbahar veya erken ilkbahar dönemlerinde dikilir. Dikime hazır haldeki fidanlar dikimden bir gün önce suya konur. Dikim hemen yapılmayacaksa dikime kadar nemli çuvalda veya suda bekletilmeye devam edilir. Fidan dikimi için 30–40 cm genişlik ve 50–60 cm derinlikte çukur açılır.
Fidanların aşısı yapılmışsa, aşı noktası toprağın 3–5 cm üzerinde kalacak şekilde çukurun ortasına dikilir ve çukur yarısına kadar çıkan toprakla doldurulur. Her bir çukura yeterince su verilip toprağın sıkışması ve hava boşluklarının giderilmesi sağlanır. Suyunu çekmiş çukurlar artan toprakla tekrar doldurulup iyice sıkıştırılır. Rize Kokulu Üzümü yetiştirilen alanlarda sonbahar ve ilkbahar dönemi olmak üzere yılda iki defa toprak işleme yapılır.
Yaz mevsiminde yabancı ot kontrolü amacıyla fiziksel mücadele yapılır. Rize Kokulu Üzümünün üretiminde herhangi bir hormon veya kimyasal madde kullanılmaz.
Sulama ve çapalama
Yetiştiricilikte uygulanan toprak işleme işlemleri ile toprağın su ihtiyacı karşılanmış olduğundan, yağmur suları dışında herhangi bir sulama işlemi yapılmaz. Rize Kokulu Üzümünün göz kalitesini artırmak amacıyla asmalara sonbahar ortalarında kış budaması, ürün kalitesini arttırmak amacıyla da asmaların yapraklı olduğu yaz döneminde yaz budaması yapılır.
Hasat işlemi
Rize Kokulu Üzümü; ağustos, eylül ve ekim aylarında hasat edilir. Olgunluğa erişen üzümler, toplandıktan sonra bekletilmeden temizlenir ve şırası çıkarılır. Hasat; bıçakla, makasla veya elle yapılır ve üzümler zarar görmemeleri için kova veya yayvan kaplara konur.
Yetişme ve hasat dönemi
Hassas yapısından dolayı dalından rahatlıkla koparılan Rize Kokulu Üzümünün hasadı ağustos, eylül ve ekim aylarında yapılır.
Muhafaza koşulları
Sonbaharda yapılan toprak işleme ile sonbahar ve kış döneminde gelen yağışların toprakta depolanması; ilkbaharda yapılan toprak işlemi ile toprağın havalanması ve yabancı otların çıkışının engellenmesi sağlanır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Ürün, coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Rize Kokulu Üzümünün tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşmelidir.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Çok az bir miktarı taze olarak tüketilen Rize Kokulu Üzümü daha çok pekmez ve pepeçura yapımında kullanılır. Taze olarak tüketime uygun olmayan veya hasat zamanı geçen üzümler yöresel ürün olarak şıra, pekmez veya Rize Pepeçurası yapılmak üzere ayrılır. Çok az bir miktarı taze olarak tüketilen üzüm daha çok pekmez ve pepeçura yapımında kullanılır.
Günübirlik toplanan Rize Kokulu Üzümü yerel pazarlarda sepetler içinde satışa sunulur ve günlük taze olarak tüketilir.
Kökeni ve üretim geleneği
Rize Kokulu Üzümünün Bazı Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri Değer Rize Kokulu Üzümü, Rize ilinin tarım ekonomisinde ve mutfak kültüründe önemli bir geçmişe sahiptir. Rize ilinde uzun bir geçmişe sahip olan Rize Kokulu Üzümü, coğrafi sınırın tarım ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1721 tescil numaralı Rize Kokulu Üzümü mahreç işareti olarak 14 Nisan 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Rize Kokulu Üzümü ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Rize Kokulu Üzümü ibaresi ve mahreç işareti amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Şıra oranı % 59–68 olan Rize Kokulu Üzümü; pekmez, üzüm şırası ve yöreye özgü 703 sayı ile coğrafi işaret olarak tescilli Rize Pepeçurası yapımında kullanılır.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Rize İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün koordinatörlüğünde, Rize İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Rize Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Pazar Ziraat Fakültesi ve Rize Ziraat Odasından ürün konusunda uzman en az 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Nisan-mayıs aylarında toprak işleme ve budama kontrolü, eylül-ekim aylarında hasat kontrolü olarak yılda 2 defa düzenli denetim yapılır.
Ayrıca gerekli görülmesi, ilk bahçe tesis edilmesi durumunda bahçe tesisi sonrası ve şikâyet halinde her zaman yapılır. Denetim mercii tarafından; üretimde Vitis labrusca L. türü üzümlerin kullanılması; özellikle fidan temini/üretimi, toprak işleme, budama, hasat aşamaları olmak üzere üretim metoduna uygunluk ile Rize Kokulu Üzümü ibaresi ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Ayrıca gerekli görülen hallerde, ürünün fiziksel ve kimyasal özellikleri bakımından analiz yaptırılır.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
