Coğrafi işaretli ürün · Ordu
Ordu’nun Gürgentepe ilçesinde yetiştirilen çakıldak çeşidinden elde edilir. Geç yapraklanmasıyla ilkbahar donlarından daha az etkilenir; meyveyi sıkı tutan zurufları ve yüksek iç oranıyla tanınır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Gürgentepe Çakıldak Fındığı nedir?
Gürgentepe Çakıldak Fındığı, Ordu ili Gürgentepe ilçesinde yetiştirilen çakıldak çeşidi fındık ağaçlarından elde edilen üründür. Çakıldak çeşidi, veriminin ve randımanının yüksek olması ile zurufları meyveyi sıkıca tutan özellikte olduğundan eğimli arazilerde yere düşen meyvelerin çotanaklı halde toplanabilmesi sebepleriyle coğrafi sınırda tek çeşit olarak yetiştirilir.
Ayırt edici özellikleri
Gürgentepe Çakıldak Fındığının özellikleri için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Tablo-2: Gürgentepe Çakıldak Fındığının özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan gürgentepe çakıldak fındığının özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Çakıldak çeşidi ve tozlayıcılar
Yağlı veya Allahverdi çeşitleri tozlayıcı olarak kullanılabilir.
Coğrafi sınırda fındık bahçelerinde sadece çakıldak çeşidi yetiştirilmesi sebebiyle fındığın işlenmesi sırasında çeşit karışıklığından doğan güçlükler bertaraf edilmiş durumdadır.
Tablo-1: Gürgentepe Çakıldak Fındığının elde edildiği ağacın özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan gürgentepe çakıldak fındığının elde edildiği ağacın özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
İç oranı ve yağ içeriği
Sicil tablosunda iç oranı %55,00–58,60, yağ oranı %54,50–57,50 olarak verilir. Kabuklu ve iç meyvenin ölçüleri, kalite oranları ve kurutulmuş üründeki nem sınırları ayrıca gösterilir.
Ağaç özellikleri tablosunun yaprak ölçüleri
Sicil belgesinin 3. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Sicildeki değer |
|---|---|
| Yaprak boyu (cm) | 9,50–14,50 |
| Yaprak eni (cm) | 7,50–12,00 |
| Yaprak sap uzunluğu (cm) | 1,00–2,50 |
| Yaprak sapı kalınlığı (mm) | 0,96–1,39 |
Gürgentepe Çakıldak Fındığı Nasıl Yetiştirilir?
Yapraktan mikro element uygulaması
Mikro elementler, mayıs–temmuz döneminde 15–20 gün arayla 2–3 defa yapraktan uygulanır. %0,1–1 konsantrasyonlu çözelti, yapraklarda kuru yer kalmayıncaya kadar püskürtülür. Topraktan uygulama ise yapraklanmadan önce bir defadır; yöntemler sicil tablosunda ayrı gösterilir.
Hazırlama işlemleri
Gürgentepe Çakıldak Fındığı, coğrafi sınırda yetiştirilen çakıldak çeşidi fındıklardan elde edilir. Bu amaçla orta derecede kök sürgünü veren çakıldak çeşidi ağaçlar, dip sürgünü ile çoğaltılır. Bitki kuvvetli gelişme eğiliminde olduğundan 1 yaşlı dip sürgünlerinden kısa sürede kuvvetli fidanlar elde edilebilir. Fidan için ana kökten ayrılmış ve kendi kök gelişimini yapmış seçilen kök sürgünleri çepin ile çıkarılır. Alınan bu kök sürgünlerine dikimden önce dikim budaması yapılır.
Kök sürgünleri yaklaşık 35–40 cm uzunluğunda ve bir göz üzerinden tırnak bırakılmadan, gözün ters istikametinden keskin bir makas ile kesilir. Fidanlar dikim yapılacağı zaman hazırlanır ve bekletilmeden dikim işlemi yapılır. Gürgentepe Çakıldak Fındığı yetiştiriciliği genellikle ocak dikim sistemine göre yapılır.
Ocakların dikim mesafesi 6 x 4 m ya da 6 x 5 m olup dekarda ocak sayısı 30–40 arasında ve ocakta dal sayısı 10–14 arasındadır.
Fide dikimi
Her ocak için dikim çukurları 120 × 60 cm ölçülerinde (çap × derinlik), dikimden en az bir ay önce açılır. Sonbaharda dikilen fidanlarda kış boyunca emici kökler meydana gelir. Bu kökler yağan yağmurlarla yumuşayan toprakla temasa geçerek fidanların daha çabuk ortama uyum sağlamasına neden olur. Bu fidanlar yaz sıcaklarına daha iyi dayanır.
Ayrıca dikilen fidanların 1,5–2 ay sonra tutmayanları belli olacağından bunların yerine ocak – şubat döneminde yenilerinin dikilmesi mümkün olacaktır. Bu nedenlerle dikim için en uygun olan zaman sonbahar aylarıdır. Önceden hazırlanan fidanlar dikim çukurlarının ortasına kökler yaklaşık 10 cm derinlikte olacak şekilde dikilir. Tesis edilen yeni bahçelerde fındık fidanları ortalama 6–8 yaşında verim çağına ulaşmakta olup 12 yaşında maksimum verime ulaşır.
Hazırlanan dikim çukurlarına çukur kenarından 10 cm içerden, 45–50 cm aralıklarla 4–6 fidan dikilir. Karşılıklı fidanlar arasında 1/10 nispetinde ve araziye dengeli dağıtılacak şekilde Yağlı veya Allahverdi çeşitleri tozlayıcı olarak kullanılabilir. Dikimi takip eden ilk gelişme yılında fidanlara müdahale edilmez.
İkinci ve üçüncü yıl şekil budaması
İkinci yılın ilkbahar başlangıcında gözler uyanmadan önce fidanlar budama makası ile toprak seviyesinden kesilir ve kesim yerine aşı macunu sürülür. Kesimden yaklaşık iki ay sonra kesim yerinin altından ve yanlarından bol miktarda çıkan yeni sürgünlerden dışa doğru gelişme gösterenlerden birer sürgün bırakılır diğerleri budama makası ile kesilir. Üçüncü yılbaşında sürgünler 100 cm'den ve bir dış göz üzerinden kesilir.
Yıl içerisinde kesim yerinin altında oluşan sürgünlerden birinci katın yan dallarını oluşturmak üzere sonbaharda amaca uygun olan ve almaşıklı gelişme gösteren iki tane sürgün bırakılır diğerleri kesilir. Dördüncü yılın başında bir önceki yıl sürgün ucunda bırakılan gözden oluşan doruk dal ve ana dal üzerinde birinci katı oluşturacak olan iki adet yan dal 60–70 cm'den ve bir dış göz üzerinden kesilir.
Dördüncü ve beşinci yıl taç oluşumu
Yıl içerisinde kesim yerinin altında oluşan sürgünlerden o yılın sonbaharında yanlarda almaşıklı gelişme gösteren amaca uygun ikişer adet sürgün bırakılır, diğerleri kesilir. Böylece birinci kat teşekkül ettirilir ve ikinci katı oluşturacak olan yan dalların iskeleti kurulmuş olur. Beşinci yılın başında doruk dal ve ikinci katı oluşturacak iki yan dal 60–70 cm'den kesilir.
Sonbaharda ikinci katın yan dalları üzerinde ikişer adet tali dallar bırakılır, diğerleri kesilir. Bu taç oluşturulurken dar açı yapmayan ve ocak içeresine gelişme göstermeyen dalların seçilmesine dikkat edilmelidir. Böylece 6 ana dalın her birisi üzerinde iki kat teşekkül ettirilmiş ve her katta da tali dal gelişmesi sağlanmış olan ortası açık ve yanlara doğru gelişme gösteren bir yapı kazandırılmış olur.
Sonbaharda, biyolojik faaliyetin en aza indiği ve yaprakların büyük oranda döküldüğü dönemde şekil budaması yapılır. Kuvvetli sürgün gelişimi gösteren ağaçlar budamaya iyi tepki verir. Fazla kök ve dip sürgünleri eylül–ekim ile mayıs–haziran aylarında, yılda iki defa temizlenir.
Hazırlama işlemleri — 2. aşama
Verim çağındaki ağaçlarda bulunan her bir dalda gelişme dönemi içerisinde kurumuş, kırılmış, birbiri üzerine binmiş, ocağın içine doğru büyümüş sürgünler budanır. Hastalıklı ve yaşlanmış dalların çıkarılması durumunda boşalan dal istikametinde büyüyen kök sürgünlerinden bir tanesi bırakılıp geliştirilerek ocak içerisinde boşalan dalların yeri doldurulur. Böylece verimden düşmüş olan ocaklarda gençleştirme budaması ile fizyolojik denge de kurulmuş olur.
Bahçe tesisinde temel gübreleme
Dikimden itibaren fidanların sağlıklı olarak gelişebilmesi, iyi taçlanma gösterebilmesi ve verime yattıktan sonra da kaliteli ürün verebilmesi için yetiştiricilikte gübreleme önem taşır. İlk bahçe tesisinde toprağı organik maddece zenginleştirmek amacıyla dekara 3–5 ton çiftlik gübresi ve toprak analiz sonuçlarına göre tavsiye edilen miktarlarda kireç, fidan çukurları açılmadan önce bütün arazi yüzeyine homojen olarak dağıtılarak en az 20 cm derinliğinde çapalanır.
Ayrıca temel gübreleme olarak dikimden önce fidan çukurlarına tavsiye edilen çeşit ve miktarlardaki fosforlu ve potasyumlu gübreler karıştırılarak verilir. Bu gübreleme ile bahçenin temel besin elementleri ihtiyacı giderilerek toprağın yapısı iyileştirilmiş olur. Sonraki yıllarda yapılan toprak analiz raporlarına göre de aşağıda belirtilen besin elementleri tekniğine uygun şekilde verilir.
Besin elementlerinin uygulanması — azot
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan üretim aşamaları ve koşulları, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Gübre | Uygulama zamanı | Uygulama yöntemi |
|---|---|---|
| Azot | Tavsiye edilen miktarın yarısı martta, kalanı mayıs sonunda | Dal uçları altındaki 30–40 cm banda serpilip 5–10 cm toprak derinliğine karıştırılır. |
Besin elementlerinin uygulanması — devamı
Sicil belgesinin 5. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Sicil belgesinin 5. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Gübre | Uygulama zamanı | Uygulama yöntemi |
|---|---|---|
| Fosfor | 3 yılda bir, kasım–şubat | Dal uçları altında 16–32 adet, 15–25 cm derinliğindeki çukurlara eşit konur; üzeri toprakla kapatılır. |
| Potasyum | 2–3 yılda bir, kasım–şubat | Dal uçları altında 16–32 adet, 15–25 cm derinliğindeki çukurlara eşit konur ve kapatılır. Fosforlu gübreyle birlikte verilebilir. |
| Kireç | 3–5 yılda bir, ekim–kasım | Dal uçları altındaki 40–50 cm bant halkaya eşit serpilir ve 5–10 cm toprak derinliğine çapalanır. |
| Ahır gübresi | 3–4 yılda bir, kasım–mart | Ocak dal altındaki 50 cm banda saçılır ve 5–10 cm toprağa karıştırılır. |
| Mikro elementler: Mg, Fe, B ve benzerleri | Yapraktan: mayıs–temmuzda 15–20 gün arayla 2–3 defa. Topraktan: yapraklanmadan önce bir defa. | Yapraktan: %0,1–1 çözelti yapraklarda kuru yer kalmayıncaya kadar püskürtülür. Topraktan: dal uçları altındaki 30 cm genişlik, 10 cm derinlikte bant halkaya eşit dağıtılır ve toprakla kapatılır. |
Yapraktan özellikleri
Yağışlı coğrafi sınırda yabancı ot ve dikenler hızla gelişir; bahçede ot temizliği yapılmadan hasada başlanmaz. Geç olgunlaşan Gürgentepe Çakıldak Fındığında hasat olgunluğu, aşağıdaki belirtilerle kontrol edilir.
Hasat olgunluğunun belirtileri
- Zurufların iyice sararıp kızarması
- Tanelerin zuruf içerisinde oynamaya başlaması
Kabuk rengi ve iç sertliği
- Sert meyve kabuğunun 3 / 4 nispetinde kızarması ve fındık içinin kırılgan sertliğe ulaşması
Hasat ve olgunlaşma
Sağlam ve dolgun meyveleri taşıyan dalların sallandığı zaman mevcut meyvelerin 3 / 4’ünün daldan dökülmesi. Gürgentepe Çakıldak Fındığı hasat zamanı eylül ayı itibariyle başlar. Bölgede daha çok uygulanan hasat şekli, daldan el ile toplamadır.
Bu hasat şeklinde dikkat edilecek olan en önemli hususlar; dalların birbirine sürtünmemesi, çotanakların dala birleştiği yerden tek tek koparılması ve gelecek yılın ürününü oluşturacak olan dal, dalcık ve tomurcukların dökülmemesi için sıyırma şeklinde toplama yapılmaması ve hasadı yapılan dalın dikkatlice yerine bırakılmasıdır. Eğimi az bahçelerde en iyi hasat yöntemi silkme suretiyle yerden toplanması şeklindedir. Toplanan çotanaklar sepetler ile veya çuvallara doldurularak harman yerlerine taşınır.
Harman ve ilk kurutma
Coğrafi sınırda harman yerleri; genellikle düz – hafif meyilli, çayırlık ve sert toprak olan yerlerdir. Harman yerine getirilen çotanaklar yığın halinde bekletilmeden tırmık ile harman alanına 10–15 cm kalınlıkta bir tabaka halinde serilir. Güneşli havalarda tahta kürek veya tırmık ile her gün karıştırılarak 3–5 gün kurutulur. Belli bir miktar kuruyan çotanaklar patoz denilen ayıklama makinesine verilmek suretiyle fındıklar zuruflarından ayrılır.
Ayıklanan fındıklar toprak harmanlarda bez kullanılarak, beton harmanlarda ise bez kullanmadan 2–4 cm kalınlıkta serilir. Güneşli havalarda her gün 2–3 defa tırmık ile karıştırarak kurumaları sağlanır. Bu şekilde 3–4 gün kuruyan fındıklar vantilatörden geçirilmek suretiyle toz, toprak, zuruf parçalarından ve boşlarından ayrılır.
Bu şekilde temizlenen Gürgentepe Çakıldak Fındığı tekrar harman yerine serilerek içlerinde bulunan taş, toprak gibi sert ve yabancı cisimler alınır. Çuvallara doldurur ve ağızları dikilerek pazara götürülmek üzere hazırlanır. Hasat edilip kurutulan kabuklu Gürgentepe Çakıldak Fındığında en fazla % 12, iç fındıkta en fazla % 6 nem olmalıdır. Depo olarak kullanılacak olan yer serin, kuru ve havalanabilir nitelikte olmalıdır.
Sayısal özellikler · 2
Isının yükselmesi acılaşmaya, nispi nem oranının artması da küflenmeye yol açar.
Muhafaza koşulları
Uygun ortam ve nem şartlarında Gürgentepe Çakıldak Fındığı 1 yıl özelliği bozulmadan ve kalitesi düşmeden muhafaza edilebilir. 1 yıldan daha uzun bir süre muhafaza için deponun, 2–4,5 °C sıcaklıkta ve % 55–60 nispi rutubette olması gerekir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Ağaçlar, coğrafi sınırın iklim özelliği sebebiyle geç yapraklanarak ilkbahar donlarından daha az zarar görür. Böylece don zararı olan birçok yılda bile ürün elde edilebilir ve verim dalgalanması görülmeyerek her sene düzenli ürün alınabilir. Coğrafi sınır toprakları verim değeri yüksek volkano sedimenter özellik dolayısıyla volkanik yapıdadır. Arazinin bol yağış alması, yabani bitkilerin zamanla çürüyerek tabii gübreyi oluşturması ürünün verim gücünü artırması üzerinde büyük etkiye sahiptir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Gürgentepe Çakıldak Fındığının bütün üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınır içerisinde gerçekleşmelidir.
Coğrafi sınırda fiziksel şartlar nedeniyle tarım yapılan alanların sınırlı olması tarım yapılması planlanan birim alandan yüksek verim alınmasını gerekli kılar.
Kökeni ve üretim geleneği
Gürgentepe ilçesinde uzun bir geçmişe sahip olan Gürgentepe Çakıldak Fındığının, coğrafi sınırın tarım ekonomisinde önemli bir yeri vardır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1485 tescil numaralı Gürgentepe Çakıldak Fındığı mahreç işareti olarak 13 Ekim 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Gürgentepe Çakıldak Fındığı ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Gürgentepe Çakıldak Fındığı ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler Ordu İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün koordinasyonunda yapılır. Ordu Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Gürgentepe İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Gürgentepe Ziraat Odası ve Ordu İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden birer personel katılır. Dört kişilik mercii yılda en az iki defa, gerektiğinde ve şikâyet halinde her zaman denetim yapar.
Denetimlerin en az biri üretim ve piyasadaki ürünler, diğeri ise bahçedeki fındık yetiştiriciliği bakımından yapılır. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir. – Gürgentepe Çakıldak Fındığının coğrafi sınırda yetiştirilen Çakıldak çeşidi ağaçlardan elde edilerek kurutulması, – Ağaçların yetiştirilmesi ve hasat aşamalarının uygunluğu. – Ürünlerin Tablo 2’de verilen özelliklere uygunluğu, – Gürgentepe Çakıldak Fındığı ibaresinin, logosunun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
