Coğrafi işaretli ürün · Sivas
Sivas’ın Zara ilçesinin florasında yetişen bitkilerle beslenen, Kafkas ırkı ve melezi arılar tarafından üretilen çiçek balıdır. Buruk ve hafif keskin bir tada sahiptir; koyu kıvamlıdır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Zara Balı nedir?
Zara Balı; coğrafi sınırın florasında yetişen bitkilerle beslenen, Kafkas ırkı ve melezi arılar tarafından üretilen çiçek balıdır. Hasadı ağustos ayı ortasında başlayıp eylül ayı ortasına kadar süren Zara Balı, petekli ve süzme bal olarak iki şekilde piyasaya sunulur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Fiziksel ve kimyasal özellikler
Önemli arıcılık merkezlerinden biri olan Zara ilçesinde arıcılık faaliyetleri 1350–1800 metre yükseklikteki yaylalarda yapılır.
Coğrafi sınırın tarım ürünleri arasında önemli bir yere sahiptir.
Görünüm ve duyusal özellikler
Tat: Buruk ve hafif keskindir.
Kıvam: Koyu kıvamlıdır.
Buruk ve hafif keskin bir tada sahiptir.
Koyu kıvamlıdır.
Bitki örtüsü ve polen profili
Zara Balında baskın polenler; Astragalus subs. (Fabaceae) (% 42), belirgin polenler ise; Apiaceae (%12), Lamiaceae (%7), Asteraceae (%), Onobrychis subs. (Fabaceae) (%4), Dipsaceae (% 2)’dir.
Bölgede başta kekik olmak üzere geven, kuş fiği, nane, ballıbaba, böğürtlen, sığırkuyruğu, ölmez otu, taş yoncası, söğüt, yonca ve sütleğen bitkileri zengin bir flora oluşturur.
Çiçek kaynaklı baldır; botanik kaynak ve polen koşulları aşağıdaki ölçütlerde ayrı tanımlanır.
Yöre florasındaki bitkilerden elde edilir; sicil geven, maydanozgiller ve ballıbabagiller gibi polen kaynaklarını belirtir.
Çeşitlere göre renk ve polen özellikleri
Renk: Geven (keven) polenleri yoğun olan bal açık sarı, kekik polenleri yoğun olan bal ise koyu kırmızıdır.
Geven poleni yoğunluğuyla açık sarı, kekik poleni yoğunluğuyla koyu kırmızı renk ilişkilendirilir. Bu anlatım kendiliğinden iki ayrı tescilli botanik çeşit oluşturmaz; tablodaki boş yüzde tamamlanmaz.
Geven poleni yoğun olduğunda açık sarı, kekik poleni yoğun olduğunda koyu kırmızıdır.
Kristalleşme özellikleri
Üretim bölümünde erken hasat edilen yüksek nemli balın erken kristalleşebileceği belirtilir; normal hasat ürününün kristalleşme süresi ayrıca tanımlanmaz.
Nasıl üretilir?
Arıcılık yöntemleri ve hasat sonrası işlemler
Petekli ve süzme bal olarak iki biçimde sunulur; dinlendirilmiş süzme bal opak cam kavanoz veya uygun laklı tenekelerde ambalajlanır.
Süzme çiçek balı, makinede süzüldükten sonra tankta dinlendirilir ve ambalajlanır.
Nektar toplama ve balın olgunlaşması
Zara Balı çiçek balı olup petekli ve süzme bal olmak üzere 2 farklı şekilde üretilir. Zara Balı üretiminde kullanılan kovanlar Langstroth tipi modern kovanlar olup TSE standartlarına uygundur. Zara’da arıcılık faaliyeti sabit arıcılık şeklinde yürütülür. Ekim-kasım aylarında başlayan kışlama için Zara’da uygun bir yeri olmayan Zara Balı üreticileri kışlama için ilçe dışına çıkar.
Kışlatma ve mevsimlik bakım
Kışlama alanı olarak genellikle Tokat, Hatay, Osmaniye, Adana, İskenderun, Muğla, Antalya ve Sivas illerinde valiliklerin uygun gördüğü alanlar kullanılır.
Arıların kışı geçirme dönemidir. Sonbahar döneminde arıların kışlık bakımı yapılır. Kovandaki boş çerçeveler ile içindeki ballar alınır. Havaların soğumaya başlaması ile birlikte, kovanlara polen ve arı keki ile katı besleme yapılmaya başlanır. Güz dönemi beslemesinin amacı yaşlanmış ve yıpranmış işçi arıların ölümü ile azalan kovan nüfusunun ilkbahar dönemine güçlü bir şekilde girmesini sağlamaktır. Bölgede kış ayları soğuk ve uzun yaşandığı için kapalı alanda kışlama yapılır.
Kışlama alanları fazla hava sirkülasyonu olmayan, yoğun ses ve ışıktan uzak, nem ve sıcaklık açısından iyi izole edilmiş yerlerdir. Koloniler yerden 20–25 cm yüksekliğe konulur. Üst üste en fazla 3 kovan konulabilir. Koloniler yerleştirilirken zayıf koloniler ortaya, güçlü koloniler ise birinci ve üçüncü katlara konur. Böyle konulmasının sebebi ise ortadaki zayıf koloninin ısı kaybının engellenmesi ve ilkbahara güçlü bir şekilde çıkmasını sağlamaktır.
Kolonilerin hazırlanması
İlkbahar bakımında amaç; arıların kışı nasıl geçirdiğini, kovanda mevcut gıda miktarını, ana arının varlığını, yumurtlama durumunu, işçi arı miktarını, kovanda hastalık olup olmadığını kontrol etmektir. İlkbahar bakımına nisan ayı başında başlanır. Kovanların ana arı kontrolleri yapılır, anasız kolonilere ana arı konur veya analı başka koloni ile birleştirilir.
Ana arının yumurtlama durumuna ve işçi arıların miktarına bakılır, kovanlarda hastalık olup olmadığı kontrol edilir ve gerekli tedbirler alınır. Kovan dip tahtalarının temizliği yapılır, nemli ve küflü olan dip tahtaları değiştirilir. Arıların Zara’ya nakil işlemi nisan ayı sonunda gerçekleştirilir.
İlkbahar bakımı yapıldıktan sonra kovanlar arılıklara yerleştirilmeye başlanır. Kovanlar yerleştirirken koloniler arası şaşırmayı önlemek amacıyla, kovanlar arasında en az 2 metre mesafe bırakılmasına dikkat edilir. Arıların kışlaklardan çıkarıldığı nisan ayında koloninin beslenmesi ve kuvvetlendirilmesi için bal, kek ve polen takviyesi yapılır.
Sıcaklık durumuna ve kovana gelen polen miktarındaki artışa göre önce koyu (2 birim şeker / 1 birim su) sonra da normal (1 birim şeker / 1 birim su) şurupla besleme yapılır. Böylece ilkbahara güçsüz ve zayıf girmiş olan koloniler güçlendirilmiş olur. Her arılıkta arıların su ihtiyacını gidermek için bir suluk bulundurulur.
Arılık ve üretim koşulları
Temel petek ihtiyacı, daha önce kullanılmış peteklerin geri dönüşümü ile karşılanır. Arıların ürettiği bal mumları toplanıp eritilerek külçe haline getirilir. Daha sonra külçe haline getirilen mumlar eritilir. Düzgün altıgenler içeren ve soğutulan iki silindirin üzerine erimiş bal mumu akıtılır ve bal mumunun donması ile plaka şeklinde temel petekler elde edilir.
Nektar toplama ve balın olgunlaşması: Uygulama koşulları
1 Temmuz-15 Ağustos arası ballı bitkilerin tam olarak çiçek açtığı dönemdir. Arıların yoğun bir şekilde bu çiçeklerden bal toplamasıyla bal akımı dönemi gerçekleşmiş olur. Bal akımı bittikten sonra bal yaklaşık 15 gün kovan içinde olgunlaşması için bekletilir.
Hasat ve sağım işlemleri
Zara Balı hasadı; petek gözlerinin sırlandığı ağustos ayı ortasında başlayıp eylül ayı ortasına kadar sürer. Petekli balın sırlanmış olması balın olgunlaşmış olduğunun göstergesidir. Hasada, petekli balın tamamının veya en az 2/3’ünün sırlanmış olduğu peteklerden başlanır. Bal hasadı akşamüstü yapılır. Balın erken dönemde hasat edilmemesine dikkat edilir. Erken dönemde hasat edilen ballarda nem oranı yüksek olacağından bal erken kristalize olur ve fermantasyona uğrar.
Balın sağımı
Hasatta kovan açılarak çerçeve çıkarılır. Üzerindeki arılar silkelenerek çerçeve, hazır bulundurulan temiz bal taşıma sandığına konur. Burada tam sırlı düzgün petekler, petekli bal olarak satılacağı için poşetlenip dinlendirmeye bırakılır. Daha az sırlanmış diğer petekler ise süzme odasına alınır.
Piyasaya süzme bal olarak sunulacak ballar süzme odasına alınarak süzme makinesine yerleştirilir. Bal, süzme makinesinde süzülerek krom çelik tanklara doldurulur ve hijyenik ortamda dinlendirilmeye bırakılır. 35–40 °C’ye ısıtılmış balın dinlendirilmesi sırasında, baldan yoğun olan parçacıkların dibe çökmesi ve baldan daha az yoğun yabancı maddeler ile hava kabarcıklarının yüzeye çıkması ile balda bir miktar durulma görülür.
Süzme ve dinlendirme
Dinlendirilerek berrak, temiz ve parlak görünüm alan ballar opak cam kavanoz veya TSE standartlarına göre üretilmiş laklı tenekelere doldurulur.
Kışlatma ve mevsimlik bakım: Uygulama koşulları
Birincisi arıların kışlaklardan çıkarıldığı nisan ayında, ikincisi ise eylül ayına denk gelen bal hasadından sonra olmak üzere, petek gözlerinde yavru oranının en az olduğu dönemlerde gerçekleştirilir. Varroa mücadelesinde kullanılan ruhsatlı ilaçlar, ilaç prospektüsünde belirtilen talimatlara uygun şekilde kullanılır.
Ne zaman ve nasıl hasat edilir?
Hasadı ağustos ayı ortasında başlayıp eylül ayı ortasına kadar süren Zara Balı, petekli ve süzme bal olarak iki şekilde piyasaya sunulur.
Nasıl muhafaza edilir?
Ballar; paketleme/dolum noktasından tüketiciye ulaştırılana kadar tüm aşamalarda temiz ve kuru yerlerde, kokulardan ari biçimde, doğrudan güneş ışığından korunarak ve 25 °C’yi aşmayacak şekilde muhafaza edilir. Ürünün depolanması Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliğine uygun olarak yapılır.
Üretildiği yöreyle bağı nedir?
Zara Balı, coğrafi sınırla ün bağı bulunan Zara Balının üretimindeki, arıların kışlatma işlemi hariç bütün işlemleri, belirlenen coğrafi sınırda gerçekleştirilir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Zara Balının geçmişi eskiye dayanır.
Hangi biçimlerde sunulur?
Tam sırlı düzgün peteklerle satış biçimi; ayrı tek çiçek türü değildir.
Tescil ve denetim
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1095 tescil numaralı Zara Balı mahreç işareti olarak 26 Nisan 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Zara Balı ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Zara Balı ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Üreticiler bal hasadına başlamadan 15 gün önce tescil ettirene bal hasadı yapacağına dair bilgi verir.
Denetim düzeni
Denetimler; Zara Ziraat Odasının koordinatörlüğünde; Zara İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Zara Tarım Kredi Kooperatifi ve Zara Ziraat Odasından ürün konusunda uzman en az 3 kişinin katılımıyla oluşturulan denetim mercii tarafında gerçekleştirilir. Denetimler, düzenli olarak yılda 1 defa, ayrıca gerek görülmesi ve şikâyet halinde her zaman yapılabilir.
Zara Balı üretimi yapacak üreticiler nisan-mayıs aylarında Zara Ziraat Odasına müracaat ederek Zara Balı üretici kayıt defterine kayıt olurlar. Kayıt yapıldıktan sonra en geç 15 gün içinde denetim mercii arılık yerinde denetim yaparak kovan sayısını, konaklama noktasının uygunluğunu ve flora yapısını kayıt altına alır.
Bildirim üzerine denetim mercii hasat zamanı arılığa giderek denetim yapar ve “Zara Balının Bazı Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri” başlıklı tabloda yer alan özelliklere uygunluk bakımından analiz yapılması için numune alır. Yapılan analizlerin ücretleri üreticiden temin edilir.
Denetleyen kurumlar ve denetim düzeni
Denetim mercii tarafından ayrıca; balların tat, koku, aroma ve renk bakımından uygunluğu, üretimde kullanılan arı ırkı uygunluğu, özellikle arılıklarda su bulunup bulunmadığı, arıların temiz su ihtiyacını giderme şekli ve zararlılarla mücadele şekli bakımından üretim metoduna uygunluk, ürünün ambalajlama ve depolama koşullarının uygunluğu, Zara Balı ibaresinin, logosunun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu, denetlenir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Fiziksel ve kimyasal özellikler: Uygulama koşulları
Fiziksel ve kimyasal özellikler için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicilde ürünün karakterizasyonu için verilen değerlerdir; denetim yöntemi veya denetim takvimi değildir.
