Coğrafi işaretli ürün · Gaziantep
Gaziantep’in dağlık alanlarında zahter poleniyle oluşan, baskın zahter aromalı monofloral bal.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Antep Zahter Balı / Gaziantep Zahter Balı nedir?
Antep Zahter Balı / Gaziantep Zahter Balı, Gaziantep’in dağlık bölgelerinde zahterin (Thymbra spicata L.) yaygın olduğu alanlardan elde edilen monofloral bir baldır. Balın belirgin duyusal niteliği, baskın zahter rahiyasıdır.
Üretimde Anadolu arısı (Apis mellifera anatoliaca) ve Suriye arısı (Apis mellifera syriaca) kolonileri kullanılır. Zahter poleninin baskınlığı ile geven ve maydanozgiller polenlerinin eşlik ettiği polen bileşimi, ürünün tanımlı karakterini oluşturur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Monofloral yapı ve zahter aroması
Ürün, zahter bitkisinin yaygın olduğu Gaziantep dağlık alanlarından elde edilen monofloral bal niteliğindedir. Zahter rahiyasının baskınlığı, balın temel ayırt edici duyusal özelliğidir; hasat dönemindeki düşük yağış da zahter aromasının balda yoğun hissedilmesine katkı sağlar.
Polen bileşimi
Balda dominant zahter poleni en az %45 oranındadır; sekonder polenler arasında geven en az %10, maydanozgiller ise en az %7 oranında bulunur. Kayıtlı kimyasal özellikler tablosunda zahter poleni %45–60, Astragalus poleni %10–15 ve Apiaceae poleni %7–8 aralığında gösterilir.
Kimyasal özellikler
Kayıtlı özelliklerde nem en fazla %17, sakkaroz en fazla 4 g/100 g, fruktoz ile glukoz toplamı en az 60 g/100 g ve serbest asitlik en fazla 15 meq/kg olarak belirlenmiştir. Elektrik iletkenliği 0,19–0,40 mS/cm, diastaz sayısı en az 8 ve HMF en fazla 15 mg/kg olmalıdır.
Üretim nasıl gerçekleştirilir?
Kovanların yapısı
Üretimde iyi kurutulmuş ardıç, meşe ve çam ağacından yapılan kovanlar kullanılır; kovanlar dip tahtası-gövde, kuluçkalık, ballık, örtü tahtası ve kapak bölümlerinden oluşur. Dip tahtası tek parçadan yapılamadığında birleşim yerlerinde boşluk bırakılmaz, gövde birleşimleri rutubet girişini engelleyecek biçimde izole edilir ve yalnız dış yüzey ahşap koruyucu boyayla boyanır. Kovan gövdesinin kalınlığı 2,5 × 3 cm'dir.
Çerçeve boşlukları ve havalandırma
Yaz günlerinde kovan içi çalışma ve havalandırma için yanlardaki iki çerçeve ile kovan iç yüzeyi arasındaki mesafe en az 7,5 mm, çerçeve başları ile iç yüzey arasındaki mesafe en az 10 mm, dip tahtası ile çerçeve alt tahtası arasındaki mesafe ise en az 15 mm'dir. Bir çerçevenin ortası ile diğerinin ortası arasındaki mesafe 36–38 mm, çerçeve üst çıtaları arasındaki mesafe en az 12 mm ve üst çıtalar ile örtü tahtası arasındaki boşluk en az 10 mm olarak uygulanır.
Kolonilerin konumlandırılması
Üretimde Anadolu arısı ve Suriye arısı kolonileriyle sabit ya da gezginci arıcılık yöntemleri uygulanır. Sabit arıcılıkta yeri kayıt altına alınan kovanlar yıl boyunca aynı yerde kalır; gezginci arıcılıkta ise iklim koşulları ve çiçeklenme dönemleri izlenir, yetkili makamlardan izin alınarak kovanların yeri bir veya birkaç kez değiştirilebilir. Kovanlar zahterin yoğun yetiştiği alanların yakınında 3 ila 5 km çapındaki bir dairede konumlandırılır; kış döneminde kış aylarının hafif geçtiği bölgelere taşınır.
Nektar akımının izlenmesi
Zahter bitkisinin nektar akımı, mayıs ayının son haftası ile haziran ayının son haftası arasında gerçekleşir. Gezginci arıcılık yapan üreticiler, zahter poleninin dominant olduğu balı elde etmek için arıların polen toplayacağı bitkilerin çiçeklenme dönemlerini izleyerek konaklama yerlerini ve sürelerini belirler.
Hasat ve hasat sonrası işlemler
Hasat dönemi
Antep Zahter Balı / Gaziantep Zahter Balı hasadı 1–15 Temmuz arasında yapılır.
Hasat sonrası işlemler
Hasat sonrası işlemler, genel bal üretimindeki basamaklarla aynı şekilde yürütülür. İşlem sırası hasat, süzme, ısıtma, dinlendirme, dolum, ambalajlama ve satış şeklindedir.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Gaziantep’in iklimi ve bitki örtüsü
Ürünün coğrafi sınırı Gaziantep ilidir. Gaziantep iklimi Akdeniz ve Doğu Anadolu iklimleri arasında geçiş özelliği gösterir; Akdeniz ikliminin ağır bastığı ilde yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise çok soğuk değildir. Coğrafi sınırda orman sahası az, fundalık alanlar geniştir ve zahter bu koşullarda en çok yetişen bitkidir.
Yağış, aroma ve işlem koşulu
Gaziantep’te yıllık yağış miktarı 344 mm, haziran ve temmuz aylarındaki ortalama yağış miktarı ise 5–8 mm’dir. Hasat dönemindeki düşük yağış, poleni toplanan bitkilerin nem kaybederek aromatik özelliklerinin yükselmesine ve zahter aromasının balda yoğun hissedilmesine neden olur. Tescilde tanımlanan hasat sonrası zincirdeki ısıtma işlemi 25–30°C’de gerçekleştirilir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve işaretleme
Antep Zahter Balı / Gaziantep Zahter Balı, 24 Mart 2022 tarihinde 1054 tescil numarasıyla menşe adı olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 28 Ekim 2021 tarihinden itibaren korunmaktadır. Ürünün kendisi veya ambalajında Antep Zahter Balı / Gaziantep Zahter Balı ibaresi ile menşe adı amblemi yer alır; bunun mümkün olmadığı durumlarda ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim yapısı
Denetimler, Gaziantep Ticaret Borsasının koordinatörlüğünde; Gaziantep Ticaret Borsası, Şehitkâmil Ziraat Odası ve Gaziantep İli Arı Yetiştiricileri Birliğinden ürün konusunda uzman en az üç temsilcinin katılımıyla yürütülür. Denetimler düzenli olarak yılda bir kez yapılır; ihtiyaç duyulduğunda veya şikâyet üzerine her zaman denetim gerçekleştirilebilir.
Denetim ölçütleri ve yetki
Denetimde arı kolonilerinin, kovanların ve konaklama yerlerinin uygunluğu; arıların yaşamsal faaliyetleri için gerekli koşullar; hasat zamanı; üretim metodu; işaretleme kullanımı ve şüphe halinde bal numunelerinin analiz sonuçları kontrol edilir. Şüphe durumunda analiz sonuçlarının kayıtlı kimyasal özelliklere ve Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği kriterlerine uygunluğu değerlendirilir. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.