Coğrafi işaretli ürün · Gaziantep
Gaziantep’in dağlık bölgelerinde zahterin yaygın olduğu alanlardan elde edilen tek çiçekli baldır. Zahter kokusu ve aroması baskındır.
UNESCO ilişkisiGaziantep gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Antep Zahter Balı / Gaziantep Zahter Balı nedir?
Antep Zahter Balı / Gaziantep Zahter Balı; Gaziantep ilinin dağlık bölgelerinde yetişen zahter (Thymbra spicata L.) bitkisinin yaygın olduğu bölgelerden elde edilen ve zahter rahiyasının baskın olduğu monofloral bir baldır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Bitki örtüsü ve polen profili
Zahter bitkisi coğrafi koşullarda en çok yetişen bitkidir.
Tablo-1: Antep Zahter Balının / Gaziantep Zahter Balının kimyasal özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan antep zahter balının / gaziantep zahter balının kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Antep Zahter Balında / Gaziantep Zahter Balında dominant olarak en az %45 oranında zahter polenleri yanında sekonder olarak en az %10 oranında geven (Astragalus) ve en az %7 oranında maydanozgiller (Apiaceae) polenleri bulunur.
Çiçek kaynaklı baldır; botanik kaynak ve polen koşulları aşağıdaki ölçütlerde ayrı tanımlanır.
Sicil tek çiçekli (monofloral) olarak tanımlar. Dominant zahter poleni en az %45; sekonder geven poleni en az %10 ve maydanozgiller poleni en az %7 olarak belirtilir.
Balın botanik kaynağı
Botanik kaynak zahterdir (Thymbra spicata L.); zahterin yaygın olduğu Gaziantep’in dağlık bölgelerinden elde edilir.
Fiziksel ve kimyasal özellikler
Zahter kokusu ve aroması baskındır; hasat dönemindeki kurak koşullar zahter aromasının yoğun hissedilmesiyle ilişkilendirilir.
Nasıl üretilir?
Arıcılık yöntemleri ve hasat sonrası işlemler
Hasattan sonra bal süzülür, 25–30°C’de ısıtılır ve dinlendirilir. Ardından dolum ve ambalajlama yapılır.
Kayıtlı konumdaki kovan yıl boyunca aynı yerde tutulur.
Gezginci arıcılıkta kovanların yeri, çiçeklenme ve iklim koşulları gözetilerek yetkili makamlardan izin alınarak değiştirilir.
Hasat sonrası işlemler
Hasattan sonra sırasıyla süzme, 25–30 °C’de ısıtma, dinlendirme, dolum, ambalajlama ve satış aşamaları uygulanır.
Kolonilerin hazırlanması
Antep Zahter Balının / Gaziantep Zahter Balının üretiminde kullanılan kovanlar, iyi kurutulmuş ardıç, meşe ve çam ağacından yapılır. Kovanlar dip tahtası-gövde, kuluçkalık, ballık, örtü tahtası ve kapak bölümlerinden oluşur. Kovan dip tahtası eğer tek parçadan yapılamıyorsa parçaların birleşme yerlerinde boşluklar bırakılmaz. Kovan gövdesinin birleşme yerleri izole edilerek rutubetin kovan içerisine girmesi engellenir.
Kovanların yalnızca dışa bakan kısmı ahşap koruyucu boyalarla boyanır. Kovan gövdesinin kalınlığı 2,5×3 cm'dir. Arıların kovan içerisinde rahatça çalışabilmesi ve havalandırmanın kontrolü için yaz günlerinde gerekli kovan içi boşluklar aşağıdaki gibidir.
- Yanlardaki iki çerçeve ile kovan iç yüzeyi arasındaki mesafe en az 7,5 mm
- Çerçeve başları ile kovan iç yüzeyi arası mesafe en az 10 mm
Sabit ve gezginci arıcılık
- Dip tahtası ile çerçeve alt tahtası arasındaki mesafe en az 15 mm
- Bir çerçevenin ortası ile diğer çerçeve ortası arasındaki mesafe 36–38 mm
- Çerçeve üst çıtaları arasındaki mesafe en az 12 mm
- Çerçeve üst çıtaları ile örtü tahtası arasındaki boşluk en az 10 mm
Antep Zahter Balı / Gaziantep Zahter Balı üretiminde sabit veya gezginci arıcılık yöntemleri uygulanır. Sabit arıcılık yönteminde bulunduğu yer kayıt altına alınan kovanlar yıl boyunca aynı yerde kalır. Gezginci arıcılık yönteminde ise zahter bitkisinin çiçeklenme dönemlerinden en fazla faydayı elde etmek için iklim koşulları gözlemlenerek ve yetkili makamlardan izin alınarak kovanların yerleri bir veya birkaç kez değiştirilir.
Çiçeklenme dönemi
Gezginci arıcılık yapan üreticiler, zahter poleni dominant olan bal elde etmek için arıların polen toplayabileceği bitkilerin çiçeklenme dönemlerini takip ederek konaklama yerlerini ve sürelerini belirler. Kış döneminde ise kovanlar, kış aylarının hafif geçtiği bölgelere taşınır. Kovanlar, zahter bitkisinin yoğun yetiştiği alanların yakınında, 3 ila 5 km çapındaki bir dairede konumlandırılır. Mayıs ayının son haftası ile haziran ayının son haftası arasında zahter bitkisinin nektar akımı gerçekleşir.
Balın sağımı
1–15 Temmuz arasında ise hasat yapılır. Antep Zahter Balının / Gaziantep Zahter Balının üretimindeki hasat sonrası işlemler, aşağıdaki basamaklardan oluşan genel bal üretimi ile aynı şekilde gerçekleştirilir.
Arılık ve üretim koşulları
Antep Zahter Balı / Gaziantep Zahter Balı, Anadolu arısı (Apis mellifera anatoliaca) ve Suriye arısı (Apis mellifera syriaca) kolonileri tarafından üretilir.
Ne zaman ve nasıl hasat edilir?
Antep Zahter Balının / Gaziantep Zahter Balının hasadı, 1–15 Temmuz arasında yapılır.
Üretildiği yöreyle bağı nedir?
Yörenin iklimi
Yazları sıcak ve kuraktır.
Kışlar çok soğuk olmaz.
Gaziantep ilinin iklimi, Akdeniz ve Doğu Anadolu iklimleri arasında bir geçiş özelliğini göstermekle birlikte Akdeniz iklimi ağır basar. Gaziantep ilinde yıllık yağış miktarı 344 mm olup, haziran-temmuz aylarında ortalama yağış miktarı 5–8 mm’dir. Bal hasadının yapıldığı dönemde yağış miktarının düşük olması, poleni toplanan bitkilerin nem kaybederek yüksek aromatik özellik göstermesine ve zahter aromasının bal içinde yoğun olarak hissedilmesine sebep olur.
Yörenin bitki örtüsü ve üretim alanı
Coğrafi sınırda orman sahası azdır.
Fundalıklar geniş bir yer kaplar.
Yöredeki geçmişi
Gaziantep ili genelinde 1900’lü yıllardan beri üretilmekte olan Antep Zahter Balı / Gaziantep Zahter Balı için iyi kurutulmuş ardıç, meşe ve çam ağacından yapılan kovanlar kullanılır.
Tescil ve denetim
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1054 tescil numaralı Antep Zahter Balı / Gaziantep Zahter Balı menşe adı olarak 24 Mart 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Antep Zahter Balı / Gaziantep Zahter Balı ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Antep Zahter Balı / Gaziantep Zahter Balı ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Gaziantep Ticaret Borsasının koordinatörlüğünde, Gaziantep Ticaret Borsası, Şehitkâmil Ziraat Odası ile Gaziantep İli Arı Yetiştiricileri Birliğinden ürün konusunda uzman en az 3 temsilcinin katılımıyla oluşur. Denetimler düzenli olarak yılda bir kere, ayrıca ihtiyaç duyulduğunda veya şikâyet üzerine her zaman yapılır. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir.
- Üretimde kullanılan arı kolonilerinin uygunluğu
- Arı kovanlarının ve kovanların konaklayacağı yerlerin uygunluğu
- Arıların yaşamsal faaliyetlerine uygun kovan ve konum koşullarının sağlanması
- Hasat zamanının uygunluğu
- Üretim metoduna uygunluğu
- Şüphe durumunda üreticilerden alınan bal numunelerinin analiz sonuçlarının Tablo 1’de belirtilen özelliklere uygunluğu
- Şüphe durumunda balların Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliğinde belirtilen kriterlere uygunluğu
- Antep Zahter Balı / Gaziantep Zahter Balı ibaresinin ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Gaziantep gastronomi kültürü: Antep Zahter Balının üretiminde arıların konaklayacağı alan ve çiçeklenme dönemi gözetilir. Sicil, zahterin aromasıyla bal arasında bağ kurar. Gaziantep’in gastronomi çevresindeki arıcılığı ve aromatik bitki varlığını temsil eder. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
