Coğrafi işaretli ürün · Aydın
Aydın’da üretilen, odunlu fırında pişen ve farklı formlarda sunulan geleneksel pide.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Yenipazar Pidesi nedir?
Yenipazar Pidesi, buğday unu, su, tuz ve yaş hamur mayasıyla hazırlanan hamurun açılıp şekillendirilmesiyle elde edilen bir pidedir. Uzun, yuvarlak, kapalı ve kesikli formlarda hazırlanır.
Pidenin iç harcı kıyma, kıyma ve yumurta, peynir, peynir ve yumurta ya da tahin seçeneklerinden oluşabilir. Ürün fırında pişirilerek servis edilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Farklı pide formları
Yenipazar Pidesinin tanımlı formları uzun, yuvarlak, kapalı ve kesiklidir. Bu formlar kıymalı, yumurtalı, peynirli veya tahinli iç seçenekleriyle hazırlanabilir.
Fırın yapısı
Pide, tabanı 1,40 × 1,40 m veya 2 × 2 m ölçülerindeki ateş tuğlasından yapılmış fırınlarda pişirilir. Fırınların çift girişli tek baca düzeneği, fırın içinde oluşabilecek duman isini önlemeye yöneliktir.
Odunla pişirme
Yenipazar Pidesinin üretiminde fırın yakacağı olarak zeytin odunu, şeftali odunu ve benzeri odunlar kullanılır.
Tablo-1: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Yenipazar Pidesinin coğrafi sınırda köklü geçmişi bulunur. Aydın ilinin mutfak kültüründe önemli bir yeri |
|---|
| vardır. Bu sebeple coğrafi sınır ile arasında ün bağı bulunur. |
Tablo-3: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Yenipazar Pidesi coğrafi sınırda köklü geçmişe sahiptir. Aydın ilinin mutfak kültüründe önemli bir yeri |
|---|
| vardır. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Yenipazar Pidesinin tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi |
| sınırda gerçekleştirilir. |
Üretim süreci nasıl ilerler?
Hamurun hazırlanması ve dinlendirilmesi
Hamur, 50 kg buğday unu, 30 litre su, 210 g yaş maya ve 350 g tuzla hazırlanır; bileşenler homojen kıvama gelinceye kadar yoğurulur. Hamur, pide yapımı için serin bir ortamda en az bir saat dinlendirilir. Kabaran hamurdan avuç içi büyüklüğünde parçalar ayrılır, küçük toplar hâline getirilir ve içi hafif unlanmış hamur pasalarının içine konulur. Hamur günlük hazırlanır; gün içinde tüketilmeyen hamur pide yapımında kullanılmaz.
İç malzemelerin hazırlanması
Kıymalı çeşitlerde otlakta doğal besinlerle beslenen dananın döş, ön, kol ve kaburga kısımlarından elde edilen et, üzerindeki yağla birlikte çekilir; yağ oranı düşükse yalnız çember yağı eklenerek orta yağlı hâle getirilir. Belirtilen yağ dışında dananın başka kısımlarından alınan yağ veya başka hayvanların yağı kullanılmaz. Peynir ve tereyağı inek sütünden elde edilir; peynir rendelenerek hazırlanır, çökelek inek sütünün kesilmesinden elde edilir ve tahin olarak yerli susam tahini kullanılır. Domates, kuru soğan ve maydanoz bıçakla çok küçük doğranır; malzemeler günlük olarak ayrı kaplarda hazırlanır ve iç bileşen karışımları pide hamurunun üzerinde yapılır.
Uzun kıymalı pidenin hazırlanması
Tek porsiyon uzun kıymalı pide için 150 g hamur, 75 g kıyma, 15 g soğan, 35 g domates ve 5 g maydanoz kullanılır; hamur elle uzunlamasına, ince ve yırtılmadan açılır. İç malzeme bir kapta karıştırılıp hamurun üzerine dağıtılır, ardından hamurun kenarları ince biçimde kıvrılır. Alev fırın kubbesinde dönmeye başladığında pide fırına konulur ve 5-7 dakika pişirilir. Fırından çıkan pidenin üzerine tereyağı sürülür.
Kıymalı yumurtalı pidenin hazırlanması
Tek porsiyon kıymalı yumurtalı pide 150 g hamur, 75 g kıyma, 2 adet yumurta, 15 g soğan, 35 g domates ve 5 g maydanozla hazırlanır; hamur elle uzunlamasına, ince ve yırtılmadan açılır. Alev fırın kubbesinde dönmeye başladığında pide fırına konulur; 4-5 dakika sonra fırın dışına çıkarılmadan üzerine yumurtalar kırılır ve fırçayla dağıtılır. Yumurta sürülmüş pide 1-2 dakika daha pişmeye bırakılır.
Yuvarlak kıymalı pidenin hazırlanması
Bir adet yuvarlak kıymalı pide için 50 g hamur, 25 g kıyma, 5 g soğan, 10 g domates ve 1 g maydanoz kullanılır. Hamurun ortası bastırılarak kenarları puf kalacak şekilde 10 × 10 cm çapında açılır, dış kenarlar kıvrılmaz ve iç malzeme puf kenarlar boş kalacak biçimde dağıtılır. Alev fırın kubbesinde dönmeye başladığında pide, fırının koltuk adı verilen sol köşesine konulur ve 5-7 dakika pişirilir.
Kapalı kesikli pidenin hazırlanması
Tek porsiyon kapalı kesikli pide için 150 g hamur, 100 g çökelek, 100 g inek peyniri ve 5 g maydanoz kullanılır; hamur elle uzun ve geniş biçimde, yırtılmadan açılır. İç malzeme bir kapta karıştırılır, hamurun yarısına dağıtılır ve hamur yarım ay şeklinde katlanarak malzeme hamurun içinde bırakılır. Alev fırın kubbesinde dönmeye başladığında pide fırına konulur ve 3 dakika pişirilir.
Peynirli yumurtalı pidenin hazırlanması
Tek porsiyon peynirli yumurtalı pide 150 g hamur, 75 g çökelek, 75 g inek peyniri, 2 adet yumurta ve 5 g maydanozla hazırlanır. Hamur elle uzunlamasına ince ve yırtılmadan açılır; kesik, rendelenmiş peynir, yumurta ve maydanoz karıştırılarak hamurun üzerine kaşıkla dağıtılır, kenarlar ince biçimde kıvrılır. Alev fırın kubbesinde dönmeye başladığında pide fırına konulur ve 5-7 dakika pişirilir.
Tahinli pidenin hazırlanması
Tek porsiyon tahinli pide 100 g hamur, 150 g tahin ve 100 g şekerle hazırlanır; hamur elle yırtılmadan daire biçiminde açılır ve üzeri tahinle kaplanır. Tahinli hamur rulo hâline getirilir, tekrar yoğrulur ve yırtılmadan 30 × 30 cm çapında yuvarlak olarak açılır. Hamurun üzerine yeniden tahin sürülür, tahinin üzerine şeker eşit biçimde serpilir ve pide ateşin en uzak noktasında 1 dakika pişirilir.
Nasıl servis edilir?
Geleneksel servis sırası
Tüketiciler hangi pideyi seçeceklerine karar veremediğinde geleneksel servis sırası Yenipazar Yuvarlak Kıymalı, Yenipazar Kapalı Kesikli, Yenipazar Kıymalı Yumurtalı, Yenipazar Peynirli Yumurtalı ve Yenipazar Uzun Kıymalı pide biçimindedir. Bu çeşitler kiremitte soğan ve salata ile birlikte servis edilir. Yenipazar Tahinli Pidesi son olarak çayla birlikte sunulur.
Turunç veya limon eşliği
Yenipazar Yuvarlak Kıymalı, Yenipazar Uzun Kıymalı ve Yenipazar Kıymalı Yumurtalı pide çeşitleri, mevsimindeyse coğrafi sınırda yetişen hafif acı ve mayhoş tatlı turunç meyvesi veya limonla servis edilir.
Aydın iliyle bağı nedir?
Yenipazar Pidesinin Aydın ili içinde köklü bir geçmişi vardır ve ürün Aydın mutfak kültüründe önemli bir yer tutar. Bu geçmiş ve mutfaktaki yeri, ürünün coğrafi sınırla olan ün bağını oluşturur. Coğrafi sınır Aydın ilidir ve Yenipazar Pidesinin bütün üretim aşamaları bu sınır içinde gerçekleştirilir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve işaretleme
Yenipazar Pidesi, mahreç işareti olarak 5 Eylül 2024 tarihinde 1637 numarayla tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 16 Haziran 2023 tarihinden itibaren korunur. Ürünün ambalajında Yenipazar Pidesi ibaresi ve mahreç işareti amblemi yer alır; ambalaj üzerinde kullanılamadığı durumlarda bu ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim mercii ve kapsamı
Denetimler, Aydın Büyükşehir Belediyesinin koordinatörlüğünde; belediyenin ilgili birimi, Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Turizm Fakültesi Yiyecek İçecek İşletmeciliği ile Meslek Yüksekokulu Aşçılık Bölümü ve Yenipazar Esnaf ve Sanatkârlar Odasından uzmanların katıldığı en az 4 kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler yılda bir kez yapılır; ihtiyaç duyulduğunda veya şikâyet hâlinde her zaman gerçekleştirilebilir. Denetimde bileşenlerin, üretim metodunun, ürün özelliklerinin ve Yenipazar Pidesi ibaresiyle mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu kontrol edilir. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görev yapan uzman gerçek ve tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, coğrafi işaretten doğan hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.
Tablo-2: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Un, su, tuz ve yaş maya karıştırılıp homojen kıvamda olacak şekilde yoğurulur. Hamur pide yapımı için serin |
|---|
| bir ortamda en az bir saat dinlendirilir. Kabaran hamurdan avuç içi büyüklüğünde parçalar ayrılır ve bunlar küçük |
| top şekline getirilerek içi hafif unlanmış hamur pasalarının içine konulur. Hamur günlük yapılır. Gün içinde |
| tüketilmeyen hamurlar pide yapımında kullanılmaz. |