Coğrafi işaretli ürün · Balıkesir
Balıkesir’in İvrindi ilçesinde yağlı süt ve undan hazırlanan hamur kalburdan geçirilip kurutulur ve kavrulur. İlave yağ kullanılmayan kuru helva, tüketim için şerbetlenir; düğün ve benzeri törenlerde imeceyle hazırlanır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Yağlılar Basma Helvası nedir?
Sicil kaydı: “Yağlılar Basma Helvası; yağlı süt ve buğday unu ile pişirilerek hazırlanan hamurun 3–4 mm’lik kalburdan geçirilmesi, kurutulması, kavrulması ve şerbetlenmesi suretiyle İvrindi ilçesinde üretilen helvadır.”
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Yerel yağlı süt; ilave yağ kullanılmaması
Sicil kaydı: “Coğrafi sınırda yetişen hayvanlardan elde edilen yağlı süt kullanılır. Koyun sütü tercih edilir; bulunmadığı dönemlerde inek sütü kullanılabilir. Sütün yağlı olması nedeniyle ayrıca yağ eklenmez.”
Kalburdan geçirilen kuru helva
Sicil kaydı: “Pişen sütlü hamur 3–4 mm’lik kalburdan geçirilip kurutulur ve kavrulur. Şerbetlenmemiş bu biçim yörede kuru helva adıyla anılır. Aroma, hamurun kavrulması sırasında oluşur.”
Sicil belgesinde üretim nasıl anlatılır?
Aşağıdaki bilgiler sicil belgesindeki kayıtları aktarır. Yıldızlı açıklamalarda belirtilen miktar, ölçü veya anlatım farkları açıklığa kavuşmamıştır; bu kayıtlardan doğrulanmış bir uygulama reçetesi ya da kesin bir teknik ölçüt çıkarılamamaktadır.
Yüz kişilik parti reçetesi
- 19–20 kg buğday unu
- 19–20 litre yağlı koyun sütü veya inek sütü
- 36–38 kg beyaz şeker
- 36–38 litre su
Sütlü hamuru pişirme ve dinlendirme
Sicil kaydı: “Süt, tercihen bakır olan büyük kazanlarda odun ateşinde kaynatılır. 2–3 dakika aralıklarla karıştırılır; kaynama başlayınca buğday unu azar azar eklenir. Topaklanmayı önlemek için gıda ile temasa uygun tahta küreklerle karıştırma sürdürülür.”
Sicil kaydı: “Homojen ve yoğun kıvam oluşuncaya kadar yaklaşık 1 saat pişirilir. Hamur temiz bezlere 4–5 cm kalınlıkta serilip 30–60 dakika dinlendirilir.”
Kalburlama, kurutma ve ikinci eleme
Sicil kaydı: “Dinlenen hamur 3–4 mm’lik kalburdan geçirilir. Taneler temiz bez üzerinde güneşte yaklaşık 30 dakika kurutulur ve aynı kalburdan yeniden geçirilir. Sicil, kurutma ve eleme işleminin yalnızca bir kez tekrarlanacağını belirtir.”
Kara kazanlarda kavurma
Sicil kaydı: “Pişirme için kullanılacak odunlar önceden yakılır. Alevli yanış geçip orta hararette kor oluştuğunda kor kürekle ezilerek kara kazanların altına konur. Yüz kişilik üretimde yaklaşık 10 kazan kullanılır. Her kazana 3–4 kg kuru hamur tanesi alınır; tahta kürekle sürekli karıştırılarak kızarıncaya kadar 30–45 dakika kavrulur.”
Kuru helvayı dinlendirme ve şerbetleme
Sicil kaydı: “Kavrulan kuru helva tepsilere yayılır. Buharını alması için üzeri temiz bez veya kâğıt havluyla örtülüp 5–10 dakika dinlendirilir.”
Sicilin bu bölümünde her 1 kg kuru helva için 1 kg şeker ve 1000 litre su yazılıdır.* Yüz kişilik parti listesi ise 36–38 kg şeker ile 36–38 litre su verir. 1000 litre ifadesinin doğru miktarı teyit edilmediğinden bu kayıt ölçeklenebilir bir uygulama reçetesi olarak kullanılmaz.
* Sicil belgesindeki açıklamaya göre şerbet tarifindeki 1000 litre ifadesi: Üçüncü sayfanın belge görüntüsünde her 1 kg kuru helva için 1 kg şekerin 1000 litre suyla kaynatılacağı yazılıdır. İkinci sayfadaki parti reçetesi 36–38 kg şekere 36–38 litre su verir. 1000 litre ifadesi metin çıkarımı hatası değildir; doğru miktar ve birim belgeden belirlenemiyor. Belgedeki bu eksiklik veya uyuşmazlığın tescil ettiren ya da TÜRKPATENT tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Sicil kaydı: “Dinlenen kuru helva tahta kaşıkla karıştırılır ve üzerine ılık şerbet dökülür. Şerbeti çekmesi için 1–2 saat bekletilir.”
Nasıl muhafaza edilir?
Şerbetsiz kuru form
Gıda ile temasa uygun ambalajlarda paketlenen şerbetsiz kuru helva, sicilde −16 ile −20 °C olarak verilen sıcaklıklarda 1 yıl muhafaza edilir.
Şerbetlenmiş form
Şerbetli helva taze olarak tabaklarda sunulur. Bekletilecekse gıda ile temasa uygun paketlerde, oda sıcaklığında 4–5 gün muhafaza edilebildiği belirtilir. Bu süre kuru formun saklama süresinden ayrıdır.
Yöresiyle bağı nedir?
Yağlılar Basma Helvasının geçmişi eskiye dayanır. İvrindi ilçesinin mutfak kültüründe ve geleneklerinde önemli bir yere sahiptir. Üretimi, coğrafi sınıra özgü nitelik taşır. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Yağlılar Basma Helvasının tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşmelidir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Şerbetli ve şerbeti sonradan eklenen sunum
Şerbetlenmiş olarak veya şerbeti sonradan eklenecek kuru biçimde değerlendirilir. Şerbetli helva taze olarak tabaklarda servis edilir.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Yağlılar Mahallesi ve kalbura basma
Ürün adını, üretim geleneğinin İvrindi’nin Yağlılar Mahallesi’nde başlamasından ve hamurun kalbura basılarak şekillendirilmesinden alır.
İmeceyle hazırlanan törensel ikram
Düğün, nişan ve sünnet gibi özel günler için kuru helva davetten bir hafta önce imece usulüyle hazırlanır; davet günü şerbetlenir. Bu uygulama, yörede üretimin paylaşılmasını ve kuru helvanın önceden hazırlanabilmesini birlikte gösterir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1342 tescil numaralı Yağlılar Basma Helvası mahreç işareti olarak 27 Şubat 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Yağlılar Basma Helvası ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Yağlılar Basma Helvası ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; İvrindi Belediyesinin koordinatörlüğünde, İvrindi Belediyesi, İvrindi İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, İvrindi Halk Eğitim Merkezi ve Yağlılar Mahallesi Muhtarlığından ürün konusunda uzman birer kişinin katılımı ile 4 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler, düzenli olarak yılda en az bir kere yapılır ve şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Denetim mercii tarafından; üretimde kullanılan bileşen ve miktarlarının uygunluğu; üretim metoduna uygunluk ve Yağlılar Basma Helvası ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
