Coğrafi işaretli ürün · Konya
Konya’nın Ahırlı ilçesinde çöven suyu ve şekerli ağdanın çırpılmasıyla hazırlanır. Kar beyazı, kremamsı ve ekmeğe sürülebilen yumuşak yapısıyla tanınır; genellikle üzerine tahin dökülerek sunulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Ahırlı Köpük Helvası nedir?
Ahırlı Köpük Helvasının ağızda dağılan tatlımsı köpük kıvamı vardır. Ahırlı Köpük Helvası, uzun yıllardır Ahırlı ilçesinde çöven otu (Gypsophila Arrostii), beyaz şeker, limon tuzu ve su kullanılarak üretilen bir helva türüdür.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Çöven kökü ve köpük oluşumu
Sicilde Gypsophila arrostii olarak tanımlanan çövenin odunsu kısımları kullanılır. Bitki yörede kendiliğinden yetişir; çöven kökünün saponin içeriği, çırpılan suyun köpürmesini sağlar.
Sicil, karakteristik aromatik kokuyu çöven kökünün saponin içeriğiyle ilişkilendirir.
Kar beyazı ve sürülebilir kıvam
Şeker ağdası ile köpürtülmüş çöven suyu birleştirilir. Helva kar beyazı, kremamsı, yumuşak ve ekmeğe sürülebilir yapıdadır; ağızda dağılan tatlımsı köpük kıvamıyla tanımlanır.
Sicildeki üretim anlatımı
Yirmi yedi kilogramlık üretim reçetesi
Sicil, bu bileşen miktarlarını 27 kg köpük helvası üretimi için verir.
- 25 kg beyaz şeker
- 8 litre su
- 80 g çöven
- 27 g limon tuzu
Su ve çövenin seçimi
Tercihen Toroslardan gelen doğal kaynak suyu ve yörede kendiliğinden yetişen çöven kullanılır. Sicil, kar sularının karstik yapılardan geçerek ilçenin içme suyu şebekesine katıldığını ve fazla kireçli olmayan su elde edildiğini anlatır. Az kireçli su, çövenin daha yoğun köpürmesiyle ilişkilendirilir.
Çöven suyunu hazırlama ve süzme
Parçalanmış 80 g çöven kökü 2 litre suyla kaynatılır. Sicil bu aşamayı 6–7 saat ve 120–130 °C olarak verir; sıcaklığın ölçüldüğü yer ve basınç koşulu açıklanmaz.* Değer, doğrulanmış cihaz veya çözelti sıcaklığı şeklinde yeniden yorumlanmaz.
* Sicil belgesindeki açıklamaya göre çöven kaynatmasındaki sıcaklığın ölçüm kapsamı: Sicilin 2. sayfa görüntüsünde 80 g çöven kökünün 2 litre suyla 6–7 saat, 120–130 °C’de kaynatılması yazılıdır. Geleneksel bakır tencere ve çelik karavana anlatılır; sıcaklığın çözeltiden mi, kazan/ısıtıcıdan mı ölçüldüğü ve basınç koşulu belirtilmez. Belgedeki bu eksiklik veya uyuşmazlığın tescil ettiren ya da TÜRKPATENT tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Kök kalıntılarını uzaklaştırmak için üç kez süzülür. Geleneksel yöntemde dığan adı verilen büyük bakır tencereler kullanılır. Günümüzde ise özel mikserli çelik karavanalarla çöven suyu köpürtülür.
Şeker ağdasını hazırlama
Ayrı kapta 25 kg beyaz şeker, 27 g limon tuzu ve 6 litre su ağda kıvamına ulaşıncaya kadar kaynatılır.
Köpük ve ağdayı birleştirme
Mikserde tamamen köpürtülen çöven suyu ile şeker ağdası birleştirilir. Kremamsı köpük kıvamına ulaşıncaya kadar tahta kaşıkla yaklaşık 2–3 saat karıştırılır; ardından helva dinlendirilir ve paketlemeye hazırlanır.
Geleneksel yöntemin ayrı kapsamı
Mikser kullanılmayan geleneksel yöntemde çöven suyu ve şeker ağdası yaklaşık 6–7 saat tahta kaşıkla karıştırılır. Sicil, şeker bulunmadığı zamanlarda 25 kg şeker yerine 25 kg pekmez kullanıldığını ve diğer işlemlerin aynı olduğunu belirtir. Bu anlatım, geçmişteki üretim koşullarına aittir.
Yöresiyle bağı nedir?
Ahırlı Köpük Helvası, Konya ili Ahırlı ilçesinde köklü bir geçmişe sahiptir. Ahırlı ilçesinin ekonomisinde ve mutfak kültüründe önemli bir yeri vardır. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Ahırlı Köpük Helvası tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleştirilmelidir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Sicildeki sunum anlatımı
Tahinli sunum
Kremamsı, ekmeğe sürülebilen helva genellikle üzerine tahin dökülerek tüketilir. Tahin burada servis eşlikçisidir; sicildeki ana üretim reçetesinin bileşenlerinden biri değildir.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Selçuklu ve Osmanlı geleneği
Sicil, helvanın geçmişini Selçuklu ve Osmanlı dönemleriyle ilişkilendirir. Geçmişte şeker yerine üzüm pekmezi kullanılması, geleneksel üretimin değişen hammadde koşullarını yansıtan bir ayrıntıdır.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1629 tescil numaralı Ahırlı Köpük Helvası mahreç işareti olarak 14 Ağustos 2024 tarihinde tescil edilmiştir. Ahırlı Köpük Helvası ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Ahırlı Köpük Helvası ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Ahırlı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü koordinatörlüğünde, Ahırlı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Ahırlı Toplum Sağlığı Merkezi ile Ahırlı Belediyesinden konuda uzman birer üyenin katılımıyla oluşan 3 kişilik denetim mercii tarafından düzenli olarak yılda iki kez, ayrıca ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde her zaman yapılır.
Denetim mercii tarafından; üretimde kullanılan bileşen oranlarının uygunluğu; üretim metoduna uygunluk, son ürünün kıvamı ve Ahırlı Köpük Helvası ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
