Coğrafi işaretli ürün · Aksaray
Aksaray’da çöven suyu, şeker ve mısır şurubuyla hazırlanır. Parlak beyaz yüzeyi ve yarı akışkan kıvamıyla tanınan helva, yörede bulama adıyla da bilinir; üretiminde çöven suyu ve şerbet ayrı hazırlanır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Aksaray Köpük Helva nedir?
Sicil kaydı: “Aksaray Köpük Helva; Latince tür adı G. perfoliata L. olan çöven otu, beyaz şeker, mısır şurubu ve su kullanılarak üretilen helvadır.”
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Helvacı çöveni ve tekrarlanan kaynatma
Sicil kaydı: “Tercihen yörede yetişen, helvacı çöveni adıyla bilinen çöven kullanılır. Sicil bilimsel adını G. perfoliata L. olarak verir. Çöven suyu, aynı kökün birkaç kez kaynatılmasıyla hazırlanır.”
Parlak beyaz bulama kıvamı
Sicil kaydı: “Yüzeyi parlak ve pürüzsüz, rengi beyazdır. Homojen ve yarı akışkan yapısı nedeniyle yörede bulama adıyla da anılır.”
Şerbete ait Briks değeri
Sicil kaydı: “Üretimde kullanılan şerbetin Briks değeri 70–80’dir. Bu değer bitmiş köpük helvasının kuru madde oranı veya besin değeri olarak kullanılmaz.”
Sicil belgesinde üretim nasıl anlatılır?
Aşağıdaki bilgiler sicil belgesindeki kayıtları aktarır. Yıldızlı açıklamalarda belirtilen miktar, ölçü veya anlatım farkları açıklığa kavuşmamıştır; bu kayıtlardan doğrulanmış bir uygulama reçetesi ya da kesin bir teknik ölçüt çıkarılamamaktadır.
Üretim ölçeği ve ayrı hazırlıklar
Sicilde yaklaşık 20 litrelik üretim için çöven suyu, şerbet ve helvanın hazırlanması ayrı aşamalarla anlatılır. Verilen litre miktarı son ürünün kütlesi olarak değerlendirilmez.
- Çöven hazırlığı için 80 g çöven otu ve toplam 3 litre su
- Şerbet için 1 kg beyaz şeker
- Şerbet hazırlığında toplam 5,2 litre su
- 1 g sitrik asit
- 600 g mısır şurubu
Çöven suyunu hazırlama
Sicil kaydı: “80 g çöven, 1 litre suyla 200 ml kalıncaya kadar kaynatılır ve süzülür. Aynı posaya yeniden 1 litre su eklenerek işlem iki kez daha tekrarlanır. Sicil daha sonra toplanan süzülmüş suyu 1 litre olarak adlandırır ve 200 ml’ye kadar yeniden kaynatılacağını belirtir.”
Sicil kaydı: “Üç kaynatmanın her birinde 200 ml kalması ile toplanan 1 litre ifadesinin ilişkisi açıklanmamıştır.* Ek su veya ek bir kaynatma aşaması varsayılmaz; toplam hacim resmî teyit gerektirir.”
* Sicil belgesindeki açıklamaya göre çöven suyunun toplanan miktarı: İkinci sayfada birer litre suyla üç kaynatmanın her birinde 200 ml kalacağı anlatılır; ardından toplanan süzülmüş suyun 1 litre olduğu yazılır. Üç kez 200 ml ile 1 litre arasındaki miktar ilişkisi açıklanmamıştır. Belgedeki bu eksiklik veya uyuşmazlığın tescil ettiren ya da TÜRKPATENT tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Şeker ve mısır şuruplarını ayrı hazırlama
Sicil kaydı: “Beyaz şeker, 5 litre su ve sitrik asitle karıştırılarak 115–120 °C’ye kadar kaynatılır.”
Sicil kaydı: “Mısır şurubu — sicilde glikoz, fruktoz ve maltozla tanımlanır — 200 ml suyla ayrı olarak karıştırılıp 115–120 °C’ye kadar kaynatılır.*”
* Sicil belgesindeki açıklamaya göre mısır şurubunun ilave aşaması: Sicil 600 g mısır şurubunu 200 ml suyla ayrı olarak kaynatmayı anlatır. Sonraki birleşim cümlesinde şeker çözeltisi ve çöven suyu vardır; hazırlanmış mısır şurubunun ne zaman bu karışıma katıldığı açıkça belirtilmez. Buradaki kaydın tescil ettirenin yahut TÜRKPATENT’in açıklamasıyla netleştirilmesi gerekmektedir.
Çöven suyuyla birleştirme ve soğutma
Sicil kaydı: “115–120 °C’deki şeker çözeltisine 200 ml çöven suyu eklenir. Sicil, karışım sıcaklığının 110 °C’ye düştüğünü ve 30 °C’ye ulaşıncaya kadar karıştırılarak soğutulduğunu belirtir.”
Sicil kaydı: “Ayrı hazırlanmış mısır şurubunun birleşime hangi aşamada katıldığı sicilde açıklanmamıştır. İlave sırası için tescil ettirenin veya TÜRKPATENT’in açıklaması gerekmektedir.”
Nasıl muhafaza edilir?
Gıda ile temasa uygun ambalajlarda paketlenen Aksaray Köpük Helva, oda sıcaklığında 6 ay muhafaza edilebilir.
Yöresel tüketim zamanı
Özellikle ramazan aylarında tüketilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Aksaray Köpük Helvanın geçmişi eskiye dayanır. Coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Bu sebeple tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşmelidir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
891 tescil numaralı Aksaray Köpük Helva mahreç işareti olarak 16 Eylül 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Aksaray Köpük Helva ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Aksaray Köpük Helva ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Aksaray Belediyesinin koordinasyonunda, Aksaray Belediyesi, Aksaray İl Tarım Ve Orman Müdürlüğü ile Aksaray Valiliği İl Kültür Ve Turizm Müdürlüğünden konuda uzman birer üyenin katılımıyla oluşan 3 kişilik denetim mercii tarafından düzenli olarak yılda bir kez, ayrıca ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde her zaman yapılır.
Denetim mercii tarafından; üretimde kullanılan çöven suyu ve şerbetin uygunluğu; şerbetin Briks değerinin 70–80 olması; üretim metoduna uygunluk, son ürünün fiziksel özelliklerinin uygunluğu ve Aksaray Köpük Helva ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
