Coğrafi işaretli ürün · Adana
Tufanbeyli’nde yetişen, battal beyaz taneli ve kısa pişme süreli yerel kuru fasulye.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Tufanbeyli Kuru Fasulyesi nedir?
Tufanbeyli Kuru Fasulyesi, Adana ili Tufanbeyli ilçesinde yetiştirilen kuru fasulyedir. Ürün, baklagiller familyasındaki Phaseolus vulgaris L. ile Phaseolus coccineus syn. Phaseolus multiflorus L. türü fasulyelerden elde edilir.
Tanenin battal tipte, beyaz, böbrek biçimli ve ovalimsi yassı yapısı ürünün temel görünümünü oluşturur. Su alma ve şişme özellikleriyle bağlantılı kısa pişme süresi, ürünün belirleyici niteliklerindendir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Yerel popülasyondan ayrılan tohumluk
Ekimde bir önceki dönemden tohumluk olarak ayrılan çoğaltım materyali kullanılır. Yerel popülasyon niteliği nedeniyle tarladaki tip dışı bitki oranı ortalama % 2’dir.
Battal ve beyaz tane yapısı
Taneler, battal tane tipi içinde orta irilikte; beyaz, böbrek biçiminde ve ovalimsi yassı yapıdadır. Sicildeki fizikokimyasal değerlerde 100 tane ağırlığı 38,74 – 45,11 g, kuru hacim 132 – 137 ml ve ıslak hacim 222 – 236 ml olarak yer alır.
Su çekme özelliği ve pişme süresi
Su alma indeksi % 1,05 – 1,10, şişme indeksi ise % 2,25 – 2,32 aralığındadır. Tane için kaydedilen pişme süresi 20,28 – 27,38 dk’dır.
Tablo 1. Tufanbeyli Kuru Fasulyesinin Morfolojik, Agronomik ve Fizikokimyasal Özellikleri
Tablo 2. Tufanbeyli Kuru Fasulyesinin Morfolojik Gelişim Dönem Aralıkları
| Fasulye Gelişim Dönemleri | Ekim | Çıkış (gün) | Çiçeklenme Süresi (gün) | Olgunlaşma Süresi (gün) | Hasat (gün) |
|---|---|---|---|---|---|
| Vegetatif ve Generatif gelişme tarihleri | 5 – 10 Mayıs | 20 – 23 Mayıs | 25 Temmuz – 3 Ağustos | 15 Eylül | 10 – 15 Eylül |
| Vegetatif ve Generatif gelişme dönemleri (gün) | — | 13 – 15 gün | 60 – 68 gün | 105 – 115 gün | 125 gün |
Yetiştirme ve üretim süreci
Tarla ve tohum yatağının hazırlanması
Çimlenme ve gelişim için keseksiz bir tohum yatağı hazırlanır; sulama suyunun tarlada dağılımı için tarla tesviye edilir. İlkbaharda ekim öncesindeki toprak hazırlığı ve yabancı ot kontrolü, toprağı 8 – 12 cm derinlikte alttan işleyen kazayağı ve kırlangıç kuyruğu gibi aletlerle yapılır.
Toprak tesviyesi ve keseklerin parçalanması için diskaro – tapan, tırmık – tapan ya da freze kullanılabilir. Tohum yatağı hazırlanırken toprağın nemini korumasına özen gösterilir.
Tohumluk seçimi ve ekim
Tohumluk, önceki dönemden ayrılan çoğaltım materyalinden seçilir; bu materyalin ekimi ayrıca yapılabilir veya hasat edilen üründen ayrılabilir. Tohum olarak ayrılan materyal elenerek temizlenir ve serin ortamda muhafaza edilir.
Ekim, ilkbahar son donları bittikten sonra, sıcaklık ve mevsim şartları uygunsa 5 – 10 Mayıs arasında yapılır. Sicilde en düşük çimlenme sıcaklığı 10 °C, kısa sürede ve yüksek oranda çimlenme için gerekli toprak sıcaklığı ise en az 15 °C olarak belirtilir.
Ekim sıra veya ocak usulüyle yapılır; sıra arası 40 – 50 cm, sıra üzeri 10 – 15 cm olarak ayarlanır ve dekara 8 – 10 kg tohumluk kullanılır. Tohumların çimlenme sıcaklığı 15 – 20 °C, bitki gelişimi için en uygun sıcaklık aralığı ise 15 – 25 °C’dir.
Gübreleme ve sulama
Toprak analizi sonuçlarına göre dekara 2 – 3 kg azot ve 5 – 6 kg P₂O₅ uygulanır; genellikle erken eriyen DAP gübresi kullanılır. Coğrafi sınırda ekimle birlikte genellikle 10 – 12 kg/da DAP uygulanır ve üst gübre kullanılmaz.
Bitki, ekimden hasada kadar 400 – 450 mm suya ihtiyaç duyar ve yazlık ekim nedeniyle bu suyun büyük bölümü sulamayla verilir. Su ihtiyacı ile sulama zamanı, yapraklardaki solgunluk ve pörsüme belirtileriyle çiftçinin yetiştiricilik tecrübesi dikkate alınarak belirlenir.
İlk çiçeklenme dönemine kadar genellikle sulama yapılmaz; sonrasında düzenli salma sulama uygulanır. Çıkıştan sonra yetiştirme sezonunda iklim ve toprak yapısına bağlı olarak en az 4 – 5, en fazla 7 – 8 kez salma sulama yapılır.
Ekim zamanında toprakta yeterli nem yoksa toprak tava gelene kadar sulama yapılır veya ekimden sonra sulama uygulanır. Çimlenmeyi zorlaştıran kaymak tabakasının kırılması ya da yumuşatılması için hafif yağmurlama sulama yapılabilir.
Hava sıcak ve toprakta nem yetersizse bitkiler 10 – 15 cm boya ulaştığında çiçeklenme öncesi hafif sulama yapılır. Çiçeklenmede yağmurlama yerine mümkünse karık sulama tercih edilir; gelişmenin ilk dönemlerinde fazla su verilmemesine dikkat edilir.
Çiçeklenme ve tarla kontrolleri
Çeşit saflığını korumak için tarla belirli aralıklarla kontrol edilir ve çiçek rengi çiçeklenme zamanında incelenir. Çiçekleri beyaz olan ürünün tarlasındaki farklı çiçek renkli bitkiler, tip dışı kabul edilerek tarladan temizlenir.
Gelişim dönemleri
Sicildeki gelişim dönemi çizelgesinde çıkış süresi 13 – 15 gün, çiçeklenme süresi 60 – 68 gün ve olgunlaşma süresi 105 – 115 gün olarak verilir. Aynı çizelge vegetatif ve generatif gelişme dönemlerinin toplamını 125 gün olarak kaydeder.
Hasat ve hasat sonrası işlemler
Hasat olgunluğu ve zamanı
Kuru tane amacıyla yetiştirilen üründe hasat, baklaların genel olarak sarardığı ve tohumların normal şekil ile rengini kazandığı dönemde yapılır. Coğrafi sınırda hasat eylül ayının ikinci yarısında başlar ve ay sonuna kadar sürer.
Havanın serin ve nemli olduğu sabah saatlerinde hasat yapılması, hasat kayıplarını azaltmaya yöneliktir. Makineyle harman yapılacaksa tanelerin fazla sertleşmemesine dikkat edilir.
Kurutma, taneleme ve depolama
Elle koparılan veya biçilen bitkiler küçük yığınlar hâlinde tarlada 5 – 6 gün kurumaya bırakılır. Kuruyan bitkiler patozla tanelenir; tane kırılmasını önlemek için patozun dönme hızının yüksek olmamasına dikkat edilir.
Depolama öncesinde yabancı maddeler ile cılız ve kırık daneler elle ya da selektörle ayrılır. Ürün, gıda ile temasa uygun 25 veya 50 kg’lık ambalajlarda; 20 °C’nin altında, kuru ve havalandırmaya elverişli depolarda muhafaza edilir.
Yetişme, hasat ve muhafaza dönemleri
Yetişme ve hasat takvimi
Gelişim çizelgesinde ekim 5 – 10 Mayıs, çıkış 20 – 23 Mayıs, çiçeklenme 25 Temmuz – 3 Ağustos ve olgunlaşma 15 Eylül olarak sıralanır. Aynı çizelgedeki hasat tarihi 10 – 15 Eylül iken, sicilin hasat açıklaması hasadın eylülün ikinci yarısında başlayıp ay sonuna kadar sürdüğünü belirtir; iki kayıt hasat zamanını farklı biçimde verir.
Hasat sonrası kurutma süresi
Hasat edilen bitkiler, taneleme öncesinde küçük yığınlar hâlinde tarlada 5 – 6 gün kurutulur. Bu süre, sicilde hasat sonrası işlemin parçası olarak tanımlanır.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Toprak, yükselti ve yağış koşulları
Tufanbeyli ilçesindeki topraklar killi-tınlı veya tınlı yapıdadır; pH değeri 6,5 – 7,5 civarında, potasyum bakımından zengin ve orta tuzludur. İlçenin rakımı 1300 – 1400 m, yıllık yağış miktarı ise 450 – 500 mm’dir.
Sicil, ürünün gelişme döneminde 20 – 25 °C sıcaklık istediğini; toprak sıcaklığı 20 – 30 °C olduğunda en iyi çimlenmeyi gösterdiğini kaydeder. Vejetasyon süresinin kısa olması ile hastalık ve zararlılara karşı tolerans, ürünün tanımlanan yetiştiricilik özellikleri arasındadır.
Coğrafi sınırda yürütülen işlemler
Ürünün coğrafi sınırı Adana ili Tufanbeyli ilçesidir. Tüm üretim aşamalarının bu coğrafi sınır içinde gerçekleştirilmesi gerekir.
Sicilde, ürünün Tufanbeyli ilçesinin tarım ekonomisinde önemli bir yere sahip olduğu ve kısa pişme süresi nedeniyle coğrafi sınırla ün bağının bulunduğu ifade edilir. Mahreç işareti koruması, bu ün ve üretim koşullarıyla ilişkilidir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
Tufanbeyli Kuru Fasulyesi, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 12 Nisan 2021 tarihinden itibaren korunmak üzere 30 Ocak 2023 tarihinde 1330 numarayla mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Tescil ettiren kurum Kozan Ticaret Odasıdır.
Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde “Tufanbeyli Kuru Fasulyesi” ibareli logo ile mahreç işareti amblemi yer alır. Bu kullanım ürün veya ambalaj üzerinde mümkün değilse logo ve amblem işletmede kolayca görülebilecek biçimde bulundurulur.
Denetim mercii ve denetim ölçütleri
Denetimler, Kozan Ticaret Odasının koordinasyonunda; Tufanbeyli İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Tufanbeyli Ziraat Odası, Adana İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Kozan Ticaret Odasından uzman birer kişinin katıldığı dört kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler en az yılda bir kez yapılır; gerekli görüldüğünde veya şikâyet hâlinde her zaman gerçekleştirilebilir.
Denetimde önceki dönemden ayrılan çoğaltım materyalinin tohumluk olarak kullanılması, ekim-hasat-depolama şartları ile üretim metoduna uygunluk, hasat edilen ürünün özellikleri ve işaret kullanımının uygunluğu kontrol edilir. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman gerçek ve tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir.
Kozan Ticaret Odası, tescil ettiren sıfatıyla hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.