Coğrafi işaretli ürün · Burdur
Burdur’un Tefenni ilçesinde yetiştirilen, trans-anethol oranıyla öne çıkan kurutulmuş rezene meyvesi.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Tefenni Rezenesi nedir?
Tefenni Rezenesi, Foeniculum vulgare türü rezeneden elde edilen kurutulmuş rezene meyvesidir. Menşe adıyla korunan ürün, Burdur ili Tefenni ilçesinin coğrafi sınırıyla ilişkilidir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Tefenni Rezenesi yüksek verim, yağ oranı ve trans-anethol içeriğiyle tanımlanır.
Bitkinin morfolojik yapısı
Bitkinin yuvarlak şekilli sapları 1,5 metreye kadar boylanabilir. Gövde üzerindeki ipliksi ve çok parçalı yapraklar koyu yeşilden mavi yeşile değişen renkler taşır; alt kısımlardaki yapraklar saplı, üst kısımlardakiler gövdeye yapışıktır. Küçük sarı çiçekler bileşik şemsiye formunda bir arada bulunur; bitkide onlarca şemsiye, her şemsiyede ise yüzlerce çiçek yer alır.
Meyvenin ölçüsü ve görünümü
Kurutulmuş rezene meyveleri ortalama 0,75 mm uzunluğunda, 0,3 mm eninde ve yeşilimsi gri renktedir.
Uçucu yağ bileşimi
Hasat edilip kurutulan meyvelerde uçucu yağ oranı %2–2,5 civarındadır; GC-MS analizinde belirlenen yedi uçucu yağ bileşiğinin ana bileşeni trans-anethol olup oranı %88,6–92,1 arasında değişir. Diğer bileşenler α-pinene (%0,33–0,47), fenchone (%0,93–1,83), limonene (%2,05–3,88), p-allylanisole (%3,73–4,17), 1,8-cineole (%0,32–0,38) ve cis-ocimene (%0,56–0,70) olarak kaydedilmiştir.
Tefenni Rezenesi Nasıl Üretilir?
Üretim materyalinin seçimi ve ekim
Üretimde tohumlar ile pençe adı verilen vejetatif sürgünler başlıca üretim materyalleridir; tohumla üretim daha yaygındır. Bin tohum ağırlığı 3,8–8,7 gramdır; mibzerle dekara 1–1,5 kg tohum düşecek biçimde, 45–60 cm sıra arası ve 2–3 cm ekim derinliğinde ekim yapılır. Ekim zamanı erken ilkbahar ve ilkbahar aylarıdır.
Sulama ve gübreleme
Bitkinin suya ihtiyaç duyduğu dönemlerde sulama yapılır. Çiçeklenme başlangıcı ile meyve bağlama döneminde yağmurlama veya damla yöntemiyle 1–4 kez sulama uygulanması uygundur. Tarla, dekara 4 kg azot ve 6 kg P₂O₅ düşecek şekilde gübrelenir.
Yabancı ot, hastalık ve zararlı yönetimi
Sulamayla artan yabancı ot yoğunluğuna karşı elle çapalama yapılır. Cercosporidium punctum en önemli fungal hastalık, Othiorrhynchus ligustici ise en önemli zararlı olarak belirtilir. Bitki dokularında yanıklık belirtileri oluşturan hastalık, yüksek sıcaklık ve nemde kısa sürede salgına dönüşebilir; hastalık ve zararlılara karşı kombine organik mücadele programı uygulanır.
Harman, depolama ve ambalajlama
Kurutulan bitkiler, dövülerek veya biçerdöver ağzına verilerek harman edilir. Harman edilen meyveler pazarlanana kadar serin ve kuru yerde depolanır. Ardından kuru bez torbalara veya plastik ambalajlara konularak piyasaya arz edilir.
Tefenni Rezenesi Nasıl Kullanılır?
Olgunluk, hasat ve kurutma
Tefenni Rezenesi heterojen olgunlaşma gösterir. Meyveler kahverengileşmeye başladığında, ağustos–eylül aylarında makineyle biçilerek veya elle sökülerek hasat edilir. Hasat edilen bitkiler, havalandırması iyi kuru bir ortamda ya da tarlada, sabit ağırlığa yani nem oranı sabitlenene kadar kurutulur. Hasat edilip kurutulan ürünlerde nem oranı en çok %12 olmalıdır.
Tefenni Rezenesi Coğrafi Sınır İçerisinde Gerçekleşmesi Gereken Üretim, İşleme ve Diğer İşlemler
Coğrafi sınır Burdur ili Tefenni ilçesidir. Sıcak ve ılıman iklim bölgeleriyle zengin humuslu, kumlu ve kumlu-tınlı topraklara uyum gösteren rezene, ilçenin iklimi ve toprak yapısıyla uyum sağlamıştır.
Tefenni Ovası karstik yapıdadır; toprakların %84’ü kumlu-killi, organik madde oranı %1,2, pH değeri 8,1 ve kireç oranı %8,7’dir. Toprakta tuz içeriği çok düşük; fosfor ve potasyum miktarı orta, magnezyum, demir, mangan, çinko ve bakır düzeyleri ise yüksektir.
Sulama suyu klor, sülfat ve bor bakımından birinci sınıf; tuz içeriği bakımından ikinci sınıftır ve orta bikarbonat ile az sodyum içeren bazik bir yapıdadır. Kireççe zengin, humuslu ve kumlu-tınlı toprak yapısı özellikle trans-anethol oranının yüksekliğine katkıda bulunur.
Tefenni Rezenesi Yöresi, Geçmişi ve Hikâyesi
Tefenni ilçesinde 1975 yılından beri rezene üretimi yapılmaktadır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaretleme
Tefenni Rezenesi, 881 numarayla 6 Eylül 2021 tarihinde menşe adı olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 21 Mayıs 2020 tarihinden itibaren korunur. Tefenni Rezenesi ibaresi ve menşe adı amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Bunun mümkün olmadığı durumlarda ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim mercii ve denetim kapsamı
Denetim mercii, Tefenni Kaymakamlığının koordinatörlüğünde Tefenni Kaymakamlığı, Tefenni İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Tefenni Belediyesi ve Tefenni Ziraat Odasından ürün konusunda uzman dört kişiden oluşur. Denetimde bitkinin fiziksel özellikleri, yetiştirildiği coğrafi sınır, üretim metodu, depolama şartları ile Tefenni Rezenesi ibaresi ve menşe adı ambleminin kullanımı kontrol edilir. Kurutulmuş üründe nem oranının en çok %12, uçucu yağ oranının ise en az %2 olması da denetlenir.
Denetim sıklığı ve sorumluluklar
Denetimler çiçeklenme döneminde nisan–mayıs aylarında ve hasat döneminde ağustos–eylül aylarında birer kez olmak üzere yılda iki defa yapılır. İhtiyaç duyulduğunda veya şikâyet üzerine denetim her zaman gerçekleştirilebilir. Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren Burdur Tefenni Kaymakamlığı, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.