Coğrafi işaretli ürün · Aydın
Aydın’ın belirlenen kesimlerinde yetişen, kırmızı renkli ve hoş kokulu mahreç işaretli çilektir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Sultanhisar Çileği nedir?
Sultanhisar Çileği, Rosales takımındaki Rosaceae familyasına ait Fragaria x ananassa Duch. melezleri içindeki çeşitlerin coğrafi sınırda yetiştirilmesiyle elde edilen çilektir. Hoş kokulu, lezzetli ve kırmızı renkli olmasıyla tanımlanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Botanik köken ve görünüm
Ürün, Fragaria x ananassa Duch. melezleri içindeki çilek çeşitlerinden elde edilir. Kırmızı renk, hoş koku ve lezzet ürünün tanımlayıcı duyusal ve görsel nitelikleridir.
Toprak ve ova özellikleri
Coğrafi sınırdaki Çomaklı Ovası, Büyük Menderes Nehri’nin oluşturduğu alüvyal karakterli verimli bir ovadır; Malgaç ve Yağdere çayları da Aydın Dağlarından inerek ovayı besler. Toprağın pH’sı 7,4–7,8, tınlı bünyesi %30–50, kireç içeriği %2,6–5 ve tuzluluk değeri 0–2 mmhos/cm olarak belirtilir.
Mikroklima ve erkencilik
Yöredeki mikroklima, çilek bitkisinin gelişimi ile meyvenin renklenmesi ve tat oluşumunu etkiler. Aynı özellik, ürünün erkenciliği ve pazar kalitesi üzerinde de etkilidir.
Tablo-1: Sultanhisar Çileğinin fide tipleri ve dikim tarihleri
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Fide tipi | Dikim tarihleri |
|---|---|
| Frigo | Ağustos ve eylül aylarında |
| Fresh | Ekim ayında |
| Plug | Eylül ve ekim aylarında |
Yetiştiricilik nasıl yapılır?
Toprağın hazırlanması ve solarizasyon
Fungus, nematod ve yabancı ot mücadelesinin gerekli olduğu durumlarda üretim öncesinde solarizasyon uygulanır; solarizasyondan önce dekara 3–4 ton yanmış hayvan gübresi taban gübresi olarak toprağa karıştırılır. Araları 55 cm olan, 60 cm genişliğinde ve 35 cm yüksekliğinde dikim yastıkları hazırlanarak damla sulama sistemi kurulur; yastıklar 0,02–0,1 mm kalınlığındaki şeffaf plastikle kapatılır ve toprağa 45–60 gün solarizasyon uygulanır.
Fide seçimi ve dikim düzeni
Yaz dikiminde frigo fide, sonbahar dikiminde fresh veya plug fide kullanılır; frigo fideler ağustos ve eylülde, fresh fideler ekimde, plug fideler ise eylül ve ekimde dikilir. Sonbahar dikimi erkencilik sağlar. Solarizasyondan sonra yaz dikiminde önce dikim sonra malçlama, sonbahar dikiminde ise önce malçlama sonra dikim yapılır; fideler çift sıralı çapraz yöntemle sıra üzerinde 30–35 cm, sıralar arasında 30 cm aralıkla yerleştirilir.
Malçlama ve örtü altına alma
Malçlama, yabancı otlarla mücadele, erkencilik ve temiz meyve üretimi için yastıkların 0,1 mm kalınlığında siyah plastikle örtülmesiyle yapılır. Yaz dikiminde plastik malç dikimden sonraki eylül ve ekimde uygulanarak bitkilerin çıktığı yerler O veya + biçiminde kesilir; sonbahar dikiminde malç üzerindeki dikim yerleri işaretlenir. Bitkiler plastik örtülü yüksek tünelde yetiştirilir; tünel yaz dikiminde aralık–ocak, sonbahar dikiminde kasım–aralık döneminde kurulur ve taban genişliği en az 4,4 m, yüksekliği 2 m olur.
Sulama, gübreleme ve bakım
Bahçelerde damla sulama kullanılır; her iki dikim yönteminde dikimden sonra 3–4 hafta her gün bol sulama yapılır, yaz dikiminde kasım–ocak arasında sulamaya ara verilirken sonbahar dikiminde ara verilmez. Gübreleme programı dikim zamanına göre değişir ve üst gübrelemeye fide dikiminden 3–4 hafta sonra başlanır; gübre, toprak analizine göre suda çözünmüş biçimde damla sulamayla kök bölgesine verilir. Yaz dikiminde gübrelemeye kasım–ocak arasında ara verilip şubatta yeniden başlanır, sonbahar dikiminde ise ara verilmez; gün uzunluğunun 14–16 saat olduğu sonbahar ve ilkbahar günlerinde oluşan stolonlar ile yastıklardaki yabancı otlar uzaklaştırılır.
Hasat ve hasat sonrası işlemler
Hasat olgunluğu ve toplama
Hasat, sonbahar dikiminde şubatta, yaz dikiminde nisanda başlar; suda çözünür kuru madde miktarı %7 ve üzerindeyken veya meyveler %75 kırmızı renk olumuna ulaştığında geciktirilmeden yapılır. Meyveler günün erken saatlerinde, meyveye dokunmadan sapından koparılır ve üzerinde 1–1,5 cm meyve sapı bırakılır.
Tasnif, ambalajlama ve ön soğutma
Meyveler toplandıkları anda plastik veya mukavva kaplar ile tahta kasalarda ekstra ve 1. sınıf olarak ayrı ambalajlanır; boylamada ekstra sınıf için en az 35 mm, 1. sınıf için en az 30 mm en geniş çap aranır. Ekstra sınıftaki çileklerin olgunluk, renk ve irilik bakımından birörnek ve parlak olması, her iki sınıfta da toz ve toprak bulunmaması gerekir. Hasat edilip arazide tasnifi tamamlanan çileklerin ön soğutması 1 saat gibi kısa bir süre içinde yapılır.
Değerlendirme biçimleri
Çilekler taze tüketimin yanı sıra reçel, marmelat, süt ürünleri, içecek ve dondurulmuş ürün sanayiinde işlenerek değerlendirilebilir. Hasattan hemen sonra dondurma, pasta ve dondurma sanayiinde uzun süreli muhafazaya imkân verir; meyveler ince şeritler hâlinde kesilip kurutularak da gıda sanayiinde kullanılabilir.
Muhafaza koşulları nelerdir?
Soğukta muhafaza
Ön soğutulan çilekler soğuk hava deposuna alınabilir veya soğuk sistemli araçlarla pazara ulaştırılabilir; depolama için %90–95 nem ve 0 °C sıcaklık öngörülür. Çilek meyveleri bu koşullarda 7–10 gün kadar depolanabilir.
Dondurulmuş muhafaza
Modifiye atmosferli ambalajlama veya depolamada %15–20 CO₂ ve %5–10 O₂ içeren ortam kullanılır. Şoklanarak dondurulan çilekler -12 °C’de 5 ay, -18 °C’de 24 ay, -24 °C’de ise 24 aydan daha uzun süre depolanabilir.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Toprak, su ve iklim etkisi
Çomaklı Ovası’nın alüvyal toprakları, Malgaç ve Yağdere çaylarıyla beslenen yapısı, toprak özellikleri ve mikrokliması ürünün yetişme koşullarını oluşturur. Uygun toprak yapısı, uzun yıllara dayanan yetiştiricilik bilgisi ve mikroklima özelliği, Sultanhisar Çileğinin yüksek kalitesiyle ünlenmesinde birlikte rol oynar.
Sınır içindeki zorunlu işlemler
Ürünün yetiştirme, işleme ve diğer tüm aşamaları Aydın ili Sultanhisar ilçesi ile Nazilli ilçesi İsabeyli Mahallesi ve Köşk ilçesinin Altıeylül, Serdaroğlu, Çarşı, Ovaköy, Beyköy ve Yavuzköy mahallelerinden oluşan coğrafi sınırda gerçekleştirilmelidir. Fide üretiminin yörede yapılması zorunlu değildir.
Yetiştiricilik kültürü
Yetiştiricilik geçmişi
Sultanhisar Çileği yetiştiriciliğinin geçmişi 1973 yılına dayanır. Uzun süredir devam eden çilek yetiştiriciliği, üreticilerin bilgi birikimi ve tecrübesinin artmasına katkı sağlamıştır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı
Sultanhisar Çileği, 30 Kasım 2020 tarihinde 613 numarayla mahreç işareti olarak tescil edilmiştir; tescil ettiren Sultanhisar Ziraat Odasıdır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde Sultanhisar Çileği ibaresi ve mahreç işareti amblemi yer alır; bunun mümkün olmadığı durumlarda ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim yapısı ve kapsamı
Denetimler, Sultanhisar Ziraat Odası koordinatörlüğünde; Adnan Menderes Üniversitesinin ilgili birimleri, Sultanhisar İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Sultanhisar Ziraat Odası temsilcilerinden oluşan 7 kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Üreticiler, üretim alanında ve hasat döneminde yaz ve sonbahar dikim yöntemleri için farklılaştırılmış biçimde yılda iki kez denetlenir; şikâyet hâlinde ayrıca her zaman denetim yapılabilir. Denetimde fide çeşidi, bahçe tesisi, solarizasyon, malçlama, örtü altına alma, boylama, ambalajlama ve amblem kullanımının uygunluğu kontrol edilir. Denetim mercii, denetimin yürütülmesinde kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman gerçek ve tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir; tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.