Coğrafi işaretli ürün · Aydın
Aydın’ın Kuyucak ilçesinde yetişen, kalın kabuğu ve sulu yapısıyla ayrılan Washington Navel portakalıdır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kuyucak Portakalı nedir?
Kuyucak Portakalı, Aydın ili Kuyucak ilçesinde yetiştirilen Washington Navel (Citrus sinensis Osb.) çeşidi portakaldır. Ürün, menşe adı türünde coğrafi işaret olarak kayıtlıdır.
Kuyucak Portakalını belirginleştiren özellikler arasında kalın kabuk, depolama sürecinde usare miktarının korunması ve sulu yapı yer alır. Kabuk kalınlığı ayrıca ürünün raf ömrü ile depolama sonundaki aroma ve şeker oranıyla ilişkilendirilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Washington Navel çeşidi
Ürün yalnız Washington Navel (Citrus sinensis Osb.) çeşidi portakaldan oluşur. Aynı çeşit, sicilde açıklanan üretim metodunun da temel bitkisel materyalidir.
Kabuk kalınlığı ve usare
Kuyucak’ın denize 120 km uzaklığı nedeniyle kıyı kesimlerine göre daha sert olan mevsim koşulları, ürünün kabuk kalınlığıyla ilişkilendirilir. Meyvenin kabuk kalınlığı 5,0–6,7 mm, usare miktarı ise %26,01–46,17 aralığındadır. Kalın kabuk, depolama boyunca usare miktarındaki azalmayı engelleyen; düşük ağırlık kaybı ise daha sulu yapıyı destekleyen özellikler olarak tanımlanır.
Depolama ve bileşim özellikleri
Kabuk kalınlığının raf ömrünü uzattığı, depolama sonunda SÇKM/asit oranını düşürdüğü ve aromayla şeker oranının yüksek olmasına katkı sağladığı belirtilir. Bileşim değerleri SÇKM için %10,9–12,4, toplam şeker için %4,95–9,53 ve olgunluk indeksi için 6,68–25,61 aralığında kaydedilmiştir.
Meyve ölçüleri
Meyve ağırlığı 188,8–301,9 g, meyve eni ise 5,3–9,6 cm aralığındadır. Kabuk rengi için kayıt altına alınan L* değeri 46,98–65,03, a* değeri 12,81–13,24 ve b* değeri 17,04–51,72 aralığındadır.
Yetiştirme süreci nasıl yürütülür?
Anaç seçimi
Üretim alanlarının kireçli toprakları nedeniyle yoğun olarak turunç anacı (Citrus aurantium L.) ve Troyer sitranjı kullanılır. Bu anaçlarla Washington Navel çeşidi portakal yetiştirilir.
Arazinin hazırlanması ve bahçe tesisi
Bitki örtüsü bulunan arazi sürülüp düzleştirilir; daha önce ağaç dikilmiş alanlarda kökler derin sürümle temizlenir ve sert alt toprak tabakası riper kullanılarak kırılır. Ağaçların havalandırılması, ışık alması ve bahçe işlemleri için 7 × 5 m, 6 × 3 m veya 5 × 3 m dikim aralığı uygulanır. Dağlık alanlarda ve %3 veya daha fazla eğimli arazilerde yamaçlara karşı teraslama yapılır; su birikimi ve taban suyuna duyarlılık nedeniyle bahçe çevresinde 1–1,5 m derinlikte açık veya kapalı drenaj kanalları açılır.
Dikim zamanı ve koşulları
Soğuk zararının görülmediği yerlerde sonbahar dikimi uygundur; fidanlar dikim şokunu sonbahar ve kış aylarında geçirerek vejetasyon başlangıcında kök ve sürgün geliştirir. Soğuk zararının görüldüğü yerlerde fidan dikimi, şiddetli don tehlikesi geçtikten sonra ve yüksek yaz sıcakları başlamadan önce ilkbaharda yapılabilir. Dikim için 25–30 cm derinlikteki toprak sıcaklığının turunçgillerin büyüme başlangıç sıcaklığı olan 12,8 °C’ye ulaşması önerilir.
Budama ve terbiye
Kuruyan dallar ile besin maddelerini tüketen ve geç meyveye yatan obur sürgünler her yıl temizlenir; yayvan büyüme eğilimindeki ağaçlar yuvarlak taç oluşturur. Hasat ve kültürel işlemleri kolaylaştırmak için ağaçların aşırı uzamasına izin verilmez, tepe sürgünleri kontrol edilir ve verim dallarını artırmak üzere sürgün uçları alınarak yan dal oluşumu sağlanır; genel budama 3–4 yılda bir yapılır.
Sulama
Fidanlar dikimden sonraki ilk 6 ay haftada iki kez sulanır; büyüdükçe su miktarı artırılır ve sulama hava koşullarına göre yürütülür. Erken ilkbahardaki çiçeklenme döneminde su stresi çiçek ve meyve dökümüne, yaz dönemindeki yetersiz sulama ve kuraklık ise meyvelerin küçük kalmasına neden olur.
Mekanizasyon ve dikim düzeni
Bahçe planında toprak işleme ve ilaçlama gibi rutin bakım işlemleri ile hasatta kullanılacak alet-ekipman düzeyi dikkate alınır. Büyük işletmeler için 7 × 7 m dikimle dekara 20 bitki; küçük işletmeler için 6 × 4 m dikdörtgen dikimle dekara 42 bitki veya 5 × 5 m üçgen dikimle dekara 47 bitki seçenekleri belirtilir. Sık dikim yapılan bahçelerde genellikle dar ve küçük bahçe traktörleri kullanılır.
Gübreleme
Gübreleme, toprak ve yaprak analizi sonuçlarına göre yapılır. İlk yıl kireçli topraklarda fidan başına 2 ayda bir toplam 6 uygulamayla 25 g amonyum nitrat, 16 g üre veya 36 g amonyum sülfat verilir. İkinci yılda azot gübresi şubat ve mart aylarında iki seferde uygulanır; gübreler taç izdüşümüne verilip sulanır, fosfor yılda bir kez herhangi bir zamanda ve potasyum erken ilkbaharda bir kez verilir.
Hasat ve depolama nasıl yapılır?
Hasat zamanı ve yöntemi
Hasat kasım ayının son haftasında başlar ve ilk don meydana gelmeden önce 15 Aralıkta tamamlanır. Meyveler elle zedelenmeden hasat edilir ve plastik veya tahta kasalara konur.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
İklim ve kabuk yapısı
Coğrafi sınır Aydın ili Kuyucak ilçesidir; ilçenin denize 120 km uzaklığı nedeniyle kıyı alanlarına göre daha sert olan mevsim koşulları, portakalın kabuk kalınlığıyla ilişkilendirilir. Kalın kabuk, depolama boyunca usare kaybını sınırlayan ve raf ömrünü uzatan ürün niteliği olarak açıklanır.
Toprak koşulları ve yetiştiricilik
Kuyucak’taki kireçli topraklar, turunç anacı ve Troyer sitranjı kullanımını belirleyen yetiştiricilik koşuludur. Kuyucak Portakalı, ilçe sınırında Washington Navel çeşidi üzerinden tanımlanan ve yetiştirilen bir üründür.
Portakal üretiminin yöredeki geçmişi
Portakal üretiminin kayıtlı geçmişi
Kuyucak, Osmanlı döneminde Aydın Sancağına bağlıyken portakal üretimiyle öne çıkan ilçelerden biri olarak 19. yüzyıl temettuat defterlerine geçmiştir. 1844–1845 yıllarına ait temettuat defterlerinde, ilçede ekilen arazilerin 1230 dönümünün portakal üretimi için kullanıldığı kaydedilir. Bu kayıt, Kuyucak’taki portakal üretim geçmişini gösterir; Washington Navel çeşidiyle tanımlanan Kuyucak Portakalı ise güncel sicildeki ürün tanımıdır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı
Kuyucak Portakalı, 1487 numarayla 18 Ekim 2023 tarihinde menşe adı olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 16 Mart 2022 tarihinden itibaren korunmaktadır. Tescil ettiren Kuyucak Belediyesidir; tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.
İşaret ve amblem kullanımı
Kuyucak Portakalı ibareli logo ile menşe adı amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. İşaretin ürün veya ambalaj üzerinde kullanılamadığı durumlarda logo ve menşe adı amblemi işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim yapısı
Denetimler, Kuyucak Belediyesinin koordinasyonunda; Kuyucak Belediyesi, Kuyucak İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Kuyucak Narenciye Üreticileri Birliği ve Kuyucak Ziraat Odasından uzman en az 4 kişinin katıldığı denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler düzenli olarak yılda bir kez, ayrıca şikâyet üzerine ve gerekli görülen her zamanda yapılır. Denetim mercii, ayırt edici özelliklere ve üretim metoduna uygunluğu; Kuyucak Portakalı ibaresi, logosu ve menşe adı ambleminin doğru kullanımını denetler.
Dış uzmanlık ve hizmet alımı
Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu kuruluşlarından, özel kuruluşlardan veya bu kurumlarda görevli uzman gerçek ya da tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.