Coğrafi işaretli ürün · Aydın
Aydın’da yetişen Sarılop çeşidi, ince kabuğu ve kurutmalık niteliğiyle tanınan coğrafi işaretli incirdir.
Avrupa BirliğiAB tescilli · PDOTescil tarihi · 2016-03-08
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Aydın İnciri nedir?
Aydın İnciri, Ficus carica Anadolu incirinin Sarılop çeşidinden elde edilen bir incirdir. Sofralık ve kurutmalık olarak değerlendirilir.
Ürünün yaş meyvesi sarı, ince ve kolay soyulan kabuğuyla; kuru meyvesi ise yoğun ballı-kıvamlı iç yapısı ve fermente koku içermeyen aromasıyla tanımlanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Ağaç ve yaş meyve yapısı
Ağaçlar 7–8 m yüksekliğe ve 8–9 m genişliğe ulaşır; dalları seyrek, gövdeleri çok sayıda yumruludur. Yapraklar büyük, genellikle derin dilimli ve beş parçalıdır. Yaş meyvenin ortalama ağırlığı 60–70 g, çapı 55–60 mm’dir.
Kabuk, renk ve kimyasal değerler
Sicil, yaş meyvenin şeklini hem uzun oval hem de 0,85 genişlik/uzunluk indeksiyle yuvarlak ve basıkça olarak tanımlar. Kabuk ortalama 1,17–1,34 mm kalınlığında, sarı renkli ve kolay soyulabilir yapıdadır; meyve eti amber ile sarı arasındadır. Yaş meyvenin ortalama pH değeri 5, toplam asitliği %1, suda çözünür madde oranı %21, toplam kuru madde oranı %23–24 ve indirgen şeker oranı %21’dir.
Kuru meyvenin görünümü ve dokusu
Kuru meyve yuvarlakça veya armutsu formda, ince kabuklu ve sarımsı kahverengidir; LAB skalasındaki L değeri 45–70 aralığındadır. Kilogram başına ortalama 35–65 meyve bulunur; nem oranı %26’nın altında olmalı, meyve aşırı kuru olmamalıdır. Suda çözünebilir kuru madde oranı %60–80’dir; kuru incir düzgün yapılı ve iri boyutlu, içi yoğun ballı ve kıvamlı görünür.
Tat ve aroma
Sarılop meyveleri tatlı ve belirgin hoş kokuludur. Kuru meyve ağızda kendine özgü yoğun bir aroma bırakır ve fermente koku içermez.
Yetiştirme ve kurutma nasıl yapılır?
Arazi hazırlığı
Sarılop çeşidi, yıllık ortalama sıcaklığı 18–20 °C olan, kışları ılık, yazları sıcak ve kurak bölgelerde yetişir; yetiştirilecek arazide önce arazi ıslahına ilişkin sorunlar giderilir. Arazi, dikimden 20–30 gün önce sonbahar yağmurlarından sonra toprak tavlandığında derin sürüm yapılarak hazırlanır. Arazi eğimi %3’ü geçtiğinde kontur dikim uygulanır; eğimin %5’i aştığı yerlerde eğime göre tutma duvarları veya teraslar yapılır.
Dikim, budama ve bahçe bakımı
Aydın’da fidanlar yaprak dökümünden sonra genellikle kasım ayının ikinci yarısı ile aralık ayının ilk yarısında dikilir; don riski bulunan yıllarda dikim şubat ayında yapılabilir. Yaz ve kış budaması uygulanır; şekil, ürün ve gençleştirme budamalarıyla ağaçların büyümesi ve verimliliği desteklenir. Bahçeler sonbaharda bir, ilkbaharda iki kez olmak üzere yılda en az üç kez sürülür; hasat sonrasındaki sonbahar işlemesi daha derin, ilkbahar işlemesi ise toprağın tavına göre mart ayında yaklaşık 15 cm derinlikte yapılır ve gerekli azot, potasyum, fosforla gübreleme gerçekleştirilir.
İlekleme
İlekleme, yani tozlama işlemi 5–20 Haziran arasında yapılır. Olgunlaşıp iri fındık büyüklüğüne ulaşan erkek incir ağaçlarından sabah erken, ilek arıları uçmadan önce toplanan ilek meyveleri üç-dört adet halinde filelere konur ve her dişi ağaca üç file asılır. File asma en az iki kez tekrarlanır; hava çok serin ve yağışlıysa üçüncü uygulama yapılabilir. İlekleme döneminde ilaçlama, tuzak asma ve sürüm yapılmaz; hastalıklı, zarar görmüş veya çürümüş ilek meyveleri filelere konmaz ve bahçeden uzaklaştırılır.
Kurutma ve sınıflandırma
Hasat edilen incirler, bahçenin sürekli güneş alan ve havadar bölümündeki kurutma tünellerinde bulunan kerevetlere tek sıra halinde serilir. Kurutma tüneli en az 2 m yüksekliğinde, çevresi sinek teliyle kaplı ve tabanı beton ya da örtü materyaliyle örtülü olmalıdır. Kerevette kurumakta olan incirler her gün sabah erken veya öğleden sonra geç saatte gözden geçirilir; kuruyan meyveler sergiden alınarak TSE Ekstra, Sınıf I ve Sınıf II olarak ayrılıp depolanır.
Muhafaza koşulları
Yaş incirler 0–2 °C sıcaklık ve %85–90 bağıl nemde 2 hafta saklanabilir. Kuru incirler, kasalarda 4–10 °C sıcaklık ve %50–60 bağıl nem sağlayan soğuk hava depolarında saklanır; bu koşullarda renk kararması ve şekerlenme olmadan 1 yıl muhafaza edilebilir.
Hasat nasıl gerçekleştirilir?
Yaş incir hasadı
Temmuz ayının ikinci yarısından itibaren olgunlaşan yaş incirler, yeme olgunluğuna ulaştıklarında sabahın erken saatlerinde hasat edilir. Yaş meyveler, her biri en fazla 5 kg ürün alacak yayvan kaplarda toplanır. Hassas kabuk yapısı nedeniyle raf ömrü kısa olan yaş incirler, sevkiyat ambalajlarına hızla yerleştirilerek pazara ulaştırılır.
Kuru incir hasadı
Kuru incirde ilk olgunlaşma temmuz sonu ile ağustos başında başlar, ağustos sonunda zirveye ulaşır ve eylül sonunda tamamlanır; hasat süresi 40–45 gündür. Meyve ağaç üzerinde buruklaşır, taze meyvedeki su oranı %40–50 düzeyine iner ve sap ile dal arasında kopma noktası oluşunca doğal olarak yere düşer. Kendiliğinden düşen incirler her gün düzenli biçimde toplanır. Toplanan incirler kalite sınıflarına göre ayrılarak ayrı kaplara alınır ve üst üste gelmeyecek şekilde, gıda ile temasa uygun plastik kerevetlere taşınır.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Sıcaklık, yağış ve nem
Sarılop, meyve oluşumundan hasat sonuna kadar uzanan mayıs–ekim döneminde yüksek sıcaklıklara, ağustos–eylül olgunlaşma ve kurutma döneminde ise 30 °C sıcaklığa ihtiyaç duyar. Aydın’da bu dönemin ortalama sıcaklığı 30,7 °C, ağustos–eylül dönemindeki ortalama maksimum sıcaklık ise 32,6 °C’dir. Aydın’ın yıllık ortalama yağışı 672,7 mm’dir; bu değer Sarılop incirinin 625 mm olarak belirtilen asgari yıllık yağış isteğini karşılar. Temmuz–eylül arasındaki yağışsız ve bulutsuz hava ile temmuzda 0,9, ağustosta 0,6 ve eylülde 1,8 yağmurlu gün, olgunlaşma ve kurutma dönemini destekler. Hava bağıl nemi ve rüzgârlar kurutma kalitesinde etkilidir; kurutma için %40–45 bağıl nem ideal kabul edilir. Aydın’ın ortalama bağıl nemi %59,8 iken ağustos–eylül döneminde gündüz nemi %40–45, gece nemi %52,5’tir.
Rüzgârların etkisi
Dağların denize dik uzandığı topografya, nemli deniz havası ile kuru havanın havza içinde yer değiştirmesine olanak verir. Öğleden önce kuzeyden esen gümüşkanat adlı poyraz, incirlerin olgunlaşması ve kurumasında önem taşır. Öğleden sonra batıdan esen nemli deniz rüzgârı imbat, meyvenin irileşmesi ve ince kabuklu olması üzerinde etkilidir; iki rüzgârın dengeli ve nöbetleşe esmesi arzu edilir. Aydın merkez, Nazilli ve Sultanhisar istasyonlarının verileri, yaz aylarında denizsel ve karasal etkili rüzgârların farklı zamanlarda karşılıklı etki oluşturduğunu gösterir. Denizsel kökenli hâkim rüzgârlar biraz daha baskındır.
Toprak özellikleri ve coğrafi sınır
Sarılop, çok nemli olmayan, derin, kumlu-killi, organik materyal ve kireç içeren topraklarda gelişir; tuzluluğa az dayanır ve aşırı sodyum ile bora duyarlıdır. Kireççe zengin topraklarda iyi gelişim gösterir. Aydın İnciri yetiştirilen toprakların pH değeri 6,51–7,50 veya 7,51 ve üzerindedir. Kırmızı kahverengi Akdeniz, kahverengi ve kırmızı kestane rengi topraklar; az, orta ya da bol kireçli nitelik ve 20–25 cm’den 90 cm’nin üzerine değişen derinlikler gösterir. Menşe adı kapsamındaki coğrafi sınır, Aydın iline bağlı tüm ilçeler ve köyleridir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve AB koruması
Aydın İnciri, 90 numarayla menşe adı olarak tescillidir. Tescil tarihi 20 Ağustos 2007’dir ve koruma 20 Temmuz 2006 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere kayıt altına alınmıştır. Sicilde 17 Ağustos 2020 tarihli 83 sayılı Bülten ile 2 Mayıs 2025 tarihli 196 sayılı Bülten değişiklik ilanları yer alır. Ürün, TR-PDO-0005-01116 dosya numarasıyla Avrupa Birliği’nde Korunmuş Menşe Adı olarak 8 Mart 2016 tarihinde tescil edilmiştir.
İşaretleme kuralları
Ürün ambalajında Aydın İnciri ibareli logo ve menşe adı amblemi ile üretici firmanın ticari unvanı ve adresi, kısa adı ve adresi veya tescilli markası ve parti numarası yer alır. Ambalaj üzerinde kullanım mümkün değilse Aydın İnciri ibareli logo ve menşe adı amblemi işletmede kolayca görülebilecek biçimde bulundurulur.
Denetim yapısı
Denetim mercii, Aydın Ticaret Odası koordinatörlüğünde Aydın Ticaret Odasından iki yetkili, Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden bir temsilci ve İncir Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünden bir temsilci olmak üzere dört kişiden oluşur. Uzman kişilerden oluşan bu merci yılda bir kez denetim yapar. Şikâyet veya şüphe durumunda denetim mercii toplanarak denetim gerçekleştirir. Denetimler firmalarla görüşme, mevcut belgelerin incelenmesi ve tesis ziyareti yoluyla yapılır; masraflar denetlenen firmalarca karşılanır. Denetimde ürünün coğrafi sınır içinde üretilmesi, meyve özellikleri ile logo ve menşe adı ambleminin uygun kullanımı incelenir. Denetim mercii kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman gerçek ve tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir; tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.