Coğrafi işaretli ürün · Aydın
Söke Pamuğu, Aydın’ın Söke ilçesinde üretilen parlak, uzun ve az çepelli lifli pamuktur.
Avrupa BirliğiAB tescilli · PGITescil tarihi · 2024-09-30
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Söke Pamuğu nedir?
Söke Pamuğu, Gloria, Claudia, Carmen, Deltapine, Julia, Lydia, Beyaz Altın, DP396, Famosa ve Nazilli 84 tohum çeşitleri kullanılarak Söke ilçesinde üretilen pamuktur. Az çepelli, sarılık değeri düşük, parlak ve uzun lif yapısına sahiptir; bu pamuktan elde edilen iplikler ince ve dayanıklıdır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Tohum çeşitleri
Söke Pamuğunun kimliği, üretimde kullanılan Gloria, Claudia, Carmen, Deltapine, Julia, Lydia, Beyaz Altın, DP396, Famosa ve Nazilli 84 tohum çeşitleriyle tanımlanır. Bu çeşitlerle yetiştirilen pamuk, Söke ilçesi üretimi olarak tescil kapsamındadır.
Lif görünümü ve fiziksel değerler
Lifler az çepelli, düşük sarılık değerli, parlak ve uzun yapıdadır. Resmî özellik tablosunda lif uzunluğu 28–32 mm, lif inceliği 3,9–4,7 micronaire, lif kopma dayanıklılığı 29–37 g/tex ve lif parlaklık derecesi 76–83 Rd aralığında verilir.
İnce ve dayanıklı iplik
Söke Pamuğundan elde edilen iplikler ince ve dayanıklıdır. Tabloda eğrilebilirlik endeksi 125–185, uzun elyaf içeriği ise %83–87 olarak yer alır.
Yetiştirme süreci nasıl yürütülür?
Tohum ve toprak hazırlığı
Üretimde Gloria, Claudia, Carmen, Deltapine, Julia, Lydia, Beyaz Altın, DP396, Famosa ve Nazilli 84 tohum çeşitleri kullanılır. Tarla temizliği ve toprak altı işlemesinden sonra, kök gelişimini engelleyen sert tabaka kırılır; sonbahar, kış ve ilkbahar sürümleriyle tohum yatağı hazırlanır. Sonbahar sürümü 20–25 cm derinlikte yapılır, kışın tekrarlanır ve son ilkbahar sürümü 15 cm derinliktedir.
Ekim ve çimlenme
Ekim, iklim koşullarına bağlı olarak genellikle nisan ayının son haftasında ve toprak sıcaklığı 15°C’nin üzerindeyken yapılır. Tohumluk çiğit ekiminden önce toprak merdaneli kültivatörle işlenir, sürgü merdaneyle düzleştirilir ve mibzerle sıraya ekilir. Bir dönüm araziye 3 kg tohum ekilir; sıra arası 70–73 cm, sıra üzeri 35–40 cm ve ekim derinliği toprak koşullarına göre yaklaşık 4–5 cm’dir. Tohum 5–10 günde çimlenir.
Seyreltme ve uç alma
Bitkinin iyi gelişmesi ve çabuk olgunlaşması için seyreltme yapılır. Bitkiler dört yapraklıyken 5–6 cm ara ile yapılan ilk seyreltme ilk çapalamayla, ikinci ve tam seyreltme ise ikinci çapalamayla birlikte gerçekleştirilir. Geç ekilmiş ve fazla sulanmış tarlalarda, kozalar açılmaya başladıktan sonra bitkinin tepesinden 10–15 cm’lik kısmın kırılmasıyla uç alma uygulanır.
Sulama
Bitkinin su ihtiyacı yaklaşık 500–600 mm’dir; sulama zamanı ve verilecek su miktarı topraktaki nem durumuna göre belirlenir. Sulamaya tohum ekiminden 45–55 gün sonra başlanır; karık sulama yöntemiyle 15–20 günlük periyotlarla 4–5 defa sulama yapılır.
Gübreleme ve ilaçlama
Yüksek bağıl nem ve sıcaklığın hastalık ve zararlılar için elverişli ortam oluşturması nedeniyle temmuzun son haftasında, ağustosun ortasında ve eylülün ikinci haftasında ilaçlama yapılır. Gübrelemede dekara 14–16 kg saf azot ve 6–8 kg saf fosfor içeren azotlu ve fosforlu gübre kullanılır. İlk gübreleme temmuzun ilk haftasında sulama öncesinde, ikinci gübreleme ağustosun ilk haftasında sulama sonrasında yapılır.
Hasat ve piyasaya arz nasıl yapılır?
Koza olgunluğu ve hasat
Hasada kozalar olgunlaştığında başlanır ve hasat için kozalakların en az %60’ının açmış olması gerekir. Hasat, tohum ekim tarihine, iklim ve sulama koşullarına göre değişmekle birlikte ekimden itibaren 150–155. günün sonunda, eylül ayının son haftasında başlar ve kasım ayının ortasına kadar sürer.
Makine hasadı ve çırçırlama
Makineyle hasat yapılacaksa hasat tarihinden 12–15 gün önce yaprak döktürücü ve koza artırıcı ilaç uygulanır. Bu uygulama, liflerin kolay ve temiz biçimde hasat edilmesini sağlar. Hasat edilen pamukların lif ve çekirdeği çırçırlama tesislerinde ayrıştırılır. Tohumlarından ayrılan pamuk, prese makinelerinde balyalanarak piyasaya arz edilir.
Muhafaza koşulları nelerdir?
Muhafaza koşulları
Tohumlarından ayrılmış Söke Pamuğu, 20°C’de ve nem oranı %12’nin altında olan ortamda 1 yıl muhafaza edilir. 20°C’de ve nem oranı en çok %8,5 olan ortamda ise 2 yıl muhafaza edilebilir.
Söke ilçesiyle bağı nedir?
Söke’de yazın hâkim olan etezyen rüzgârları buharlaşmayı ve bitkilerde terlemeyi hızlandırır; toprağın nemini düşürerek bitkinin hastalıklara maruz kalmasını önler ve gelişimini hızlandırır. Don olaylarının sık görülmemesi de bitki hasarlarını önleyerek pamuk üretiminde verimi artırır. İlçenin yıllık ortalama sıcaklığı 17,4°C’dir; haziranda 20°C’nin, temmuzda 25°C’nin ve ağustosta 30°C’nin üzerindeki sıcaklıklar bitkinin gelişim evreleriyle örtüşür. Hasat döneminde sıcaklık 15°C’ye düştüğünde kozaların tam açılması, lif sarılık değerinin düşük olmasında etkilidir. Söke Pamuğunun tüm üretim aşamalarının Aydın ili Söke ilçesi sınırları içinde gerçekleşmesi gerekir. Ürünün ilçenin tarım ekonomisindeki yeri, coğrafi sınır ile ün arasındaki bağın unsurlarındandır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Ulusal ve Avrupa Birliği tescili
Söke Pamuğu, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 26 Kasım 2021’den itibaren korunmak üzere 8 Haziran 2023’te 1381 numarayla mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Ürün, Avrupa Birliği’nde 30 Eylül 2024 tarihinde PGI olarak tescil edilmiştir.
Denetim ölçütleri
Denetimler, Söke Ticaret Borsası koordinatörlüğünde ve katılımıyla; Söke İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Söke Zirai Üretim İşletmesi Tarımsal Yayım ve Hizmet İçi Eğitim Merkezi Müdürlüğünden konuda uzman birer kişinin oluşturduğu üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetim yılda bir kez düzenli olarak, ihtiyaç hâlinde ve şikâyet üzerine ise her zaman yapılabilir. Denetimde tohum çeşitlerinin, ürünün fiziksel ve kimyasal özelliklerinin, özellikle toprak hazırlığı, ekim dönemi ve hasat olmak üzere üretim metodunun uygunluğu incelenir. Gerekli görüldüğünde kimyasal özelliklere uygunluk için analiz yaptırılır. Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
İşaretleme ve hakların korunması
Söke Pamuğu ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürün veya ambalaj üzerinde kullanılamadığı durumlarda bu ibare ve amblem işletmede kolayca görülebilecek biçimde bulundurulur. İbarenin ve mahreç işareti ambleminin uygun kullanımı da denetim ölçütleri arasındadır. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.